Drone War: વિશ્વના ઘણા દેશો વચ્ચે યુદ્ધો ચાલી રહ્યા છે અને આ વારંવાર સંકેત આપી રહ્યું છે કે નજીકના ભવિષ્યમાં વિશ્વમાં શાંતિની કોઈ શક્યતા નથી. ખાસ વાત એ છે કે હવે યુદ્ધો થઈ રહ્યા છે અને તેમાં ટેકનોલોજી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે. 7, 8 અને 9 મેના રોજ પાકિસ્તાને ભારત સામે તુર્કીના એસીસગાર્ડ સોંગર ડ્રોન (Drone)નો ઉપયોગ કર્યો હતો. તુર્કીના એસીસગાર્ડ ડ્રોન સેના માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે. આ ડ્રોન ડેલાઇટ અને ઇન્ફ્રારેડ કેમેરાથી સજ્જ છે. એસીસગાર્ડ ડ્રોનની ઓપરેશનલ રેન્જ લગભગ 10 કિમી છે. તે સમુદ્ર સપાટીથી 2800 મીટરની ઊંચાઈએ ઉડી શકે છે, તેમાં ઘણા પ્રકારના ઇન-બિલ્ટ હથિયારો છે. તે મશીનગનની જેમ 200 રાઉન્ડ ફાયર કરી શકે છે અને તેમાં વિસ્ફોટકોનો પેલોડ પણ મોકલી શકાય છે.
યુક્રેનનું ઓપરેશન સ્પાઈડર વેબ
1 જૂનના રોજ, યુક્રેન રશિયામાં ઘૂસી ગયું અને તેના હવાઈ મથકો પર ચોક્કસ અને આયોજિત રીતે હુમલો કર્યો, જેને તેણે ‘ઓપરેશન સ્પાઈડર વેબ’ નામ આપ્યું. આ ઓપરેશનમાં, ડ્રોનના ટોળા, યુક્રેન, 4000 કિલોમીટર દૂર સ્થિત દૂરના સાઇબિરીયામાં એક એરબેઝ સહિત મુખ્ય લક્ષ્યોને નિશાન બનાવ્યા અને રશિયાના 41 બોમ્બર વિમાનોનો નાશ કર્યો. હવે યુક્રેનની આ કાર્યવાહીની ઘટના આધુનિક યુદ્ધના ઇતિહાસમાં એક વળાંક બની ગઈ છે અને એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે હવે મિસાઇલોની જરૂર રહેશે નહીં, એક દેશ દૂરથી બીજા દેશનો નાશ કરી શકે છે.
ડ્રોનથી હુમલા થશે
સામાન્ય લોકોના રોજિંદા જીવનનો ભાગ બનવા માટે તૈયાર ડ્રોન હવે યુદ્ધના મેદાનમાં પણ નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે. એવું લાગે છે કે આવનારા સમયમાં, AI, સ્વોર્મ ટેકનોલોજી અને સ્વાયત્ત પ્રણાલીઓ ત્રીજા યુદ્ધની નવી વ્યાખ્યા વ્યાખ્યાયિત કરશે. ભારત-પાકિસ્તાન સંઘર્ષમાં જે રીતે ડ્રોન હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા તેનાથી હવે સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે ડ્રોન હવે નિર્ણાયક હથિયાર બની ગયા છે. ઓપરેશન સિંદૂર જેવી ઘટના આપણને યાદ અપાવે છે કે નાગસ્ત્ર-1 આત્મઘાતી ડ્રોનએ પાકિસ્તાનના તુર્કી-નિર્મિત કામિકાઝ ડ્રોનને નિષ્ક્રિય કરી દીધા હતા.
ડ્રોન યુદ્ધ યુક્તિઓ
નિષ્ણાતો માને છે કે ટેન્ક જેવા પરંપરાગત શસ્ત્રોની ઉપયોગિતા હવે ઘટી રહી છે. જનરલ મારિયા કોવાક્સે 2025 માં લાતવિયાના રીગામાં આયોજિત ડ્રોન સમિટમાં કહ્યું હતું કે, “ડ્રોન યુદ્ધ વ્યૂહરચનાઓ ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરી રહ્યા છે. તે સચોટ, સ્કેલેબલ અને ખર્ચ-કાર્યક્ષમ છે.”
આગામી પેઢીના ડ્રોન AI-સંચાલિત હશે, જે માર્ગદર્શન, લક્ષ્ય પસંદગી અને મિશન અમલીકરણ જેવા નિર્ણયો ઓછામાં ઓછા માનવ હસ્તક્ષેપ સાથે લેશે. જુલાઈ 2025 માં પરીક્ષણ માટે તૈયાર કરાયેલ ચીનનું જિયુ તિયાન “મધરશિપ” ડ્રોન 100 થી વધુ AI-નિયંત્રિત FPV ડ્રોન તૈનાત કરવામાં સક્ષમ છે, જેમાંથી દરેક સ્વતંત્ર નિર્ણયો લેવામાં સક્ષમ છે. આવી સિસ્ટમો રીઅલ-ટાઇમ અનુકૂલન દ્વારા સંરક્ષણ પ્રણાલીઓને પાછળ છોડી શકે છે, પરંતુ તેઓ સ્વાયત્ત હુમલાઓમાં જવાબદારી વિશે ગંભીર પ્રશ્નો પણ ઉભા કરે છે.
આગામી યુદ્ધ ડ્રોન યુદ્ધ હશે
રશિયા પર યુક્રેનના ડ્રોન હુમલા (Drone Attack) પછી, આખી દુનિયા માને છે કે આગામી યુદ્ધ ડ્રોનથી લડવામાં આવશે. આગામી યુદ્ધ સસ્તા શસ્ત્રોથી લડવામાં આવશે અને તેમાં દુશ્મનના મોંઘા સાધનો નાખવામાં આવશે. જેમ યુક્રેને 50-60 હજારના ડ્રોનથી રશિયાને 60 હજાર કરોડનું નુકસાન પહોંચાડ્યું, તેવી જ રીતે દરેક દેશ તેના દુશ્મન સાથે પણ એવું જ કરવા માંગશે.
ડ્રોન ટેકનોલોજી સમૃદ્ધ દેશો પર નિર્ભર નથી. આ ટેકનોલોજી એવી છે કે શસ્ત્રોમાં આટલો મોટો માસ્ટર હોવા છતાં, રશિયા ઈરાન પાસેથી ડ્રોન ખરીદી રહ્યું છે. યુક્રેન સાથેના યુદ્ધમાં, રશિયન સેના ઈરાનના શાહેદ-136 અને શાહેદ-131 ડ્રોનનો ઉપયોગ કરી રહી છે. પશ્ચિમી મીડિયામાં પ્રકાશિત અહેવાલો અનુસાર, પુતિને આ ડ્રોન માટે ઈરાનને 2 અબજ ડોલરનું સોનું ચૂકવ્યું છે.
ડ્રોન બજાર બદલાઈ રહ્યું છે
ડ્રોન બજાર (Drone Market) બદલાઈ રહ્યું છે, અને યુદ્ધની ટેકનોલોજી (War Technology) પણ બદલાઈ રહી છે. પહેલા હમાસ અને હવે યુક્રેને દુનિયાને બતાવ્યું છે કે જો તમે શક્તિશાળી દુશ્મન સામે લડવા માંગતા હો, તો સસ્તા શસ્ત્રો પણ ખૂબ ઉપયોગી થઈ શકે છે. ફાઇટર પ્લેન કે મિસાઇલ મોકલવાને બદલે, ડ્રોન મોકલવા સરળ, સસ્તા અને અસરકારક છે.
ઓપરેશન સિંદૂર (Operation Sindoor) વિશે વાત કરીએ તો, ભારતીય સેનાના સસ્તા ડ્રોન પાકિસ્તાનના હવાઈ સંરક્ષણને અડીને આવ્યા હતા અને વાયુસેનાના અદ્યતન ડ્રોનએ પાકિસ્તાનના હવાઈ સંરક્ષણને બેઅસર કરી દીધું હતું. આ આપણું પહેલું યુદ્ધ હતું જેમાં અમારો દુશ્મન સાથે કોઈ સંપર્ક નહોતો. અમે દુશ્મનને રૂબરૂ જોયા નહોતા, અમે તેમને રડાર કે અન્ય કોઈ સર્વેલન્સ મશીન પર જોયા હતા, LoC પર જે થઈ રહ્યું હતું તે એક અપવાદ હતું.
આ પણ વાંચો:શું તમે ક્યારેય આવું અદભુત ક્રિકેટ ગ્રાઉન્ડ જોયું છે? કેરળના આ ડ્રોન ફૂટેજ જોઈને સૌ કોઈ દંગ રહી ગયા!
આ પણ વાંચો:સેંકડો ડ્રોન અને મિસાઇલોથી હુમલો, ગરમી કિવ સુધી પહોંચી, 13 લોકોના મોત…
આ પણ વાંચો:બેલિસ્ટિક મિસાઇલોનો વરસાદ, ડ્રોન હુમલા… રશિયાએ યુક્રેનના ઓપરેશન સ્પાઇડર વેબનો યોગ્ય જવાબ આપ્યો
