New Delhi: ભારતીય વાયુસેના (Indian Airforce)ના ગ્રુપ કેપ્ટન શુભાંશુ શુક્લા (Shubhansu Shukla) ટૂંક સમયમાં ઇતિહાસ રચવા જઈ રહ્યા છે. તેઓ એક્સિઓમ મિશન 4 (Axiom-4) હેઠળ સ્પેસએક્સ (Space X)ના ડ્રેગન કેપ્સ્યુલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક (ISS) જવાના છે. આ પહેલી વાર છે જ્યારે કોઈ ભારતીય પાયલોટ ખાનગી અવકાશ મિશનમાં ભાગ લઈ રહ્યો છે. ચાલો જાણીએ કે આ ડ્રેગન કેપ્સ્યુલ (Dragon Capsule) શું છે, તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે અને શુભાંશુ શુક્લા આ મિશનમાં શું કરવા જઈ રહ્યા છે.

ડ્રેગન કેપ્સ્યુલ (Dragon Capsule) શું છે?

ડ્રેગન એ એલોન મસ્કની સ્પેસએક્સ (Space X) કંપની દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ ફરીથી વાપરી શકાય તેવું અવકાશયાન (કેપ્સ્યુલ) છે. તેનો હેતુ અવકાશયાત્રીઓ અને માલસામાનને પૃથ્વી પરથી આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક (ISS) પર લઈ જવાનો અને તેમને સુરક્ષિત રીતે પાછા લાવવાનો છે. આ એક અવકાશયાન છે. તેનો આકાર કેપ્સ્યુલ જેવો છે. તેથી જ તેને ડ્રેગન કેપ્સ્યુલ પણ કહેવામાં આવે છે. તાજેતરમાં ભારતીય મૂળના અવકાશયાત્રી સુનિતા વિલિયમ્સ 8 મહિના સુધી અવકાશમાં ફસાયા બાદ ડ્રેગન કેપ્સ્યુલ દ્વારા પૃથ્વી પર પરત ફર્યા હતા. તેમની સાથે 3 અન્ય સાથીઓ પણ હતા.

ડ્રેગન કેપ્સ્યુલ્સ બે પ્રકારના હોય છે

કાર્ગો ડ્રેગન – આ ફક્ત માલસામાન વહન માટે છે.
ક્રૂ ડ્રેગન અથવા ડ્રેગન-2 – જેમાં મનુષ્યો (અવકાશયાત્રીઓ) મુસાફરી કરી શકે છે.
શુભાંશુ શુક્લા જે કેપ્સ્યુલમાં મુસાફરી કરશે તે ક્રૂ ડ્રેગન છે.

ડ્રેગન કેવી રીતે કામ કરે છે?

ડ્રેગન કેપ્સ્યુલને સ્પેસએક્સના ફાલ્કન 9 રોકેટ દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવે છે. રોકેટ ઊંચાઈ પર પહોંચ્યા પછી, ડ્રેગન કેપ્સ્યુલને ભ્રમણકક્ષામાં મુક્ત કરે છે. આ કેપ્સ્યુલ સંપૂર્ણપણે સ્વાયત્ત છે. આનો અર્થ એ છે કે તે ISS સાથે પોતાની મેળે જોડાય છે અને ફ્લાઇટને નિયંત્રિત કરે છે. જોકે, કટોકટીની સ્થિતિમાં દરમિયાનગીરી કરવા માટે પાઇલટ (જેમ કે શુભાંશુ શુક્લા) ની જરૂર પડે છે.

ડોકીંગ અને મિશન

ડ્રેગન ISS સાથે જોડાય છે, અવકાશયાત્રીઓ બહાર આવે છે, પ્રયોગો કરે છે અને થોડા અઠવાડિયા પછી તે જ કેપ્સ્યુલમાં પાછા ફરે છે.

શુભાંશુ શુક્લા અવકાશમાં કેટલા દિવસ રહેશે?

શુભાંશુ શુક્લા લગભગ 14 દિવસ સુધી ISS પર રહેશે. તેઓ મિશન પાઇલટની ભૂમિકા ભજવશે અને ડ્રેગન કેપ્સ્યુલના લોન્ચ, ડોકીંગ અને પરત ફરવાનું નિરીક્ષણ કરશે. તેમની સાથે યુએસ, હંગેરી અને પોલેન્ડના અવકાશયાત્રીઓ પણ રહેશે. આ મિશન સંપૂર્ણપણે ખાનગી છે અને તેનું સંચાલન એક્સિઓમ સ્પેસ દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે.

શુભાંશુ પોતાની સાથે શું લઈ જશે?

અવકાશયાત્રીઓ તેમની સાથે કેટલીક મહત્વપૂર્ણ અને વ્યક્તિગત વસ્તુઓ રાખે છે. આમાં વ્યક્તિગત કીટનો સમાવેશ થઈ શકે છે જેમાં ફોટા, ધાર્મિક પ્રતીકો, ધ્વજ, કૌટુંબિક યાદો વગેરે હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, એવા વૈજ્ઞાનિક ઉપકરણો છે જેની મદદથી તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક પર પ્રયોગો કરશે. આમાં સૂક્ષ્મ ગુરુત્વાકર્ષણ સંબંધિત જૈવિક અને ભૌતિક પ્રયોગો શામેલ છે. આ ઉપરાંત, ખાદ્ય પદાર્થો પણ છે. અવકાશયાત્રીઓ સ્ટેશન પરથી મુખ્ય ખોરાક મેળવે છે, પરંતુ મુસાફરો તેમની સાથે કેટલાક નાસ્તા અથવા તેમની વ્યક્તિગત પસંદગીનો સ્વાદિષ્ટ ખોરાક લઈ જાય છે. આ ઉપરાંત, પ્રાથમિક સારવાર માટે કેટલીક દવાઓ પણ છે.

આ મિશનનું મહત્વ શું છે?

શુભાંશુ શુક્લા આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક (ISS) પર પહોંચનારા ભારતના બીજા વ્યક્તિ હશે. તેમના પહેલા 1984 માં બીજા ભારતીય અવકાશયાત્રી રાકેશ શર્માએ સોયુઝમાં ઉડાન ભરી હતી. જોકે, આ પહેલી વાર બનશે જ્યારે કોઈ ભારતીય ખાનગી આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મિશનમાં પાઇલટ તરીકે જશે. આનાથી ભારતની અવકાશ નીતિમાં ખાનગી ભાગીદારી અને વૈશ્વિક સહયોગ મજબૂત થશે. મૂળ લખનૌના રહેવાસી શુભાંશુ શુક્લાની આ ઉડાન ભારત માટે ગર્વની ક્ષણ છે અને આવનારા સમયમાં ખાનગી અવકાશ ઉડાનોમાં ભારતની મોટી ભૂમિકાનો પણ સંકેત આપે છે. તેમની સફળતા દેશના યુવાનોને અવકાશ વિજ્ઞાનમાં કારકિર્દી પસંદ કરવા માટે પ્રેરણા આપશે.

આ પણ વાંચો:Axiom-4 મિશનને ત્રીજી વખત મુલતવી રખાયું, હવે શુભાંશુ શુક્લા ક્યારે ઉડાન ભરશે?

આ પણ વાંચો:શુભાંશુ શુક્લા ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન માટે અવકાશયાત્રી તરીકે પસંદ કરાયા, ઓગસ્ટથી થશે તાલીમની શરૂઆત

આ પણ વાંચો:ધરતી પર પાછા ફરવું રોમાંચક અનુભવ’ 40 વર્ષ બાદ ભારતના પ્રથમ અવકાશયાત્રી રાકેશ શર્માએ ખોલ્યું રહસ્ય