Bihar News: Bihar Makhana Export ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રાજ્ય સરકારે મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. બિહારના કૃષિ મંત્રી વિજય કુમાર સિન્હાએ શુક્રવારે જણાવ્યું હતું કે રાજ્યનું મખાના 20થી વધુ દેશોના બજારોમાં પહોંચી ગયું છે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય નાણાકીય વર્ષ 2030-31 સુધીમાં મખાનાની નિકાસ વધારીને 30 હજાર મેટ્રિક ટન સુધી પહોંચાડવાનો છે.
કૃષિ વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, રાજ્ય સરકાર કૃષિ અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ પ્રોડક્ટ્સ એક્સપોર્ટ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (APEDA)ના સહયોગથી GI ટેગ ધરાવતા મિથિલા મખાનાને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વિશિષ્ટ ઓળખ અપાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. મખાનાની વધતી લોકપ્રિયતાથી ખેડૂતો અને સ્થાનિક વેપારીઓ માટે પણ નવા અવસરો ઊભા થઈ શકે છે.
મખાના સે સમૃદ્ધિ અભિયાન ચલાવશે બિહાર સરકાર
બિહાર સરકાર નાણાકીય વર્ષ 2026-27થી 2030-31 સુધી પાંચ વર્ષ માટે ‘મખાના સે સમૃદ્ધિ અભિયાન’ ચલાવી રહી છે. આ અભિયાનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મખાનાની ખેતીનો વિસ્તાર વધારવો, ઉત્પાદન વધારવું અને વૈશ્વિક બજારમાં બિહારની ભાગીદારી મજબૂત બનાવવાનો છે.
કૃષિ મંત્રી વિજય કુમાર સિન્હાના જણાવ્યા અનુસાર, દેશમાં થતા કુલ મખાના ઉત્પાદનમાં બિહારનો હિસ્સો અંદાજે 80થી 85 ટકા છે. આ આંકડો રાજ્ય માટે મખાનાની ખેતી અને નિકાસનું મહત્વ દર્શાવે છે. સરકાર ખેતીના વિસ્તાર સાથે ગુણવત્તા સુધારવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મખાનાની ઓળખ મજબૂત કરવા પર પણ ધ્યાન આપી રહી છે.
20થી વધુ દેશોમાં 7,200 મેટ્રિક ટનથી વધુ મખાનાની નિકાસ
બિહારના કૃષિ મંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન ભારતે 20થી વધુ દેશોમાં 7,200 મેટ્રિક ટનથી વધુ મખાના અને તેમાંથી બનેલા વિવિધ ઉત્પાદનોની નિકાસ કરી હતી. આ નિકાસથી દેશને અંદાજે 2.2 કરોડ અમેરિકન ડોલરની આવક થઈ હતી. Mithila Makhana Export માટે આ સિદ્ધિ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેનાથી ભારતીય મખાનાની વૈશ્વિક બજારમાં વધતી લોકપ્રિયતા અને તેની વ્યાપારી સંભાવનાઓનો અંદાજ મળે છે.
અમેરિકા, પશ્ચિમ એશિયા અને આફ્રિકા સહિતના વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં ભારતીય મખાનાની માંગ સતત વધી રહી છે. મખાનાનો ઉપયોગ નાસ્તા ઉપરાંત અનેક પ્રકારની ખાદ્ય વસ્તુઓ બનાવવા માટે પણ થાય છે. તેના પોષક તત્ત્વો અને વિવિધ રીતે ઉપયોગ કરી શકવાની ક્ષમતાને કારણે વિદેશી બજારોમાં તેની માંગ વધી રહી છે. આ વર્ષે GI ટેગ ધરાવતા મિથિલા મખાનાની खेપ અમેરિકા, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ગ્રીસ જેવા દેશોમાં પણ પહોંચી છે. આ વિસ્તરતી પહોંચથી બિહારના મખાના ઉત્પાદકો અને નિકાસકારો માટે નવા વેપારી અવસરો ઊભા થઈ શકે છે.
મિથિલા મખાનાને મળેલો GI Tag તેની ઓળખને વધુ મજબૂત બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. ભૌગોલિક સંકેત એટલે કે જિયોગ્રાફિકલ ઇન્ડિકેશન ટેગ કોઈ ચોક્કસ વિસ્તાર સાથે જોડાયેલા ઉત્પાદનની વિશિષ્ટ ઓળખ દર્શાવે છે. તેનાથી ગ્રાહકોને ઉત્પાદનના મૂળ વિસ્તાર વિશે જાણકારી મળે છે અને બજારમાં તેની અલગ ઓળખ ઊભી કરવામાં મદદ મળે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ગુણવત્તા અને ઉત્પાદનના મૂળ સ્થાનને મહત્વ આપવામાં આવે છે, ત્યારે GI ટેગ ધરાવતું મિથિલા મખાના બિહાર માટે વિશેષ ઓળખ બની શકે છે.
Mithila Makhana Export ને વધુ વેગ આપવા માટે ઉત્પાદનની ગુણવત્તા જાળવવી, યોગ્ય પેકેજિંગ, સંગ્રહ અને પ્રોસેસિંગની સુવિધાઓ વિકસાવવી પણ જરૂરી છે. વિદેશી બજારોની માંગ અનુસાર ઉત્પાદન તૈયાર કરવાથી નિકાસકારોને નવા ગ્રાહકો સુધી પહોંચવામાં મદદ મળી શકે છે. સાથે જ, ખેડૂતોને બજારની માહિતી અને વેચાણની વધુ સારી તકો મળે તો તેમને પોતાના ઉત્પાદનનું યોગ્ય વળતર મેળવવામાં પણ ફાયદો થઈ શકે છે. આગામી વર્ષોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં મખાનાની પહોંચ વધારવા માટે આ તમામ બાબતો મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે.
પ્રથમ વખત દરિયાઈ માર્ગે ઓસ્ટ્રેલિયા મોકલાયું 18 મેટ્રિક ટન મિથિલા મખાના
બિહાર માટે નિકાસ ક્ષેત્રે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ત્યારે લેવાયું, જ્યારે બિહાર ઇન્ડસ્ટ્રિયલ એરિયા ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (BIADA)ના બિહટા ઔદ્યોગિક વિસ્તારથી GI ટેગ ધરાવતા મિથિલા મખાનાની 18 મેટ્રિક ટનની खेપ પ્રથમ વખત દરિયાઈ માર્ગે ઓસ્ટ્રેલિયા મોકલવામાં આવી.
કૃષિ મંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, મખાનાની ગુણવત્તા જાળવવી, GI ટેગ દ્વારા તેની ઓળખ મજબૂત કરવી અને ખેડૂતોને બજાર સુધી વધુ સારી પહોંચ આપવી સરકારની પ્રાથમિકતાઓમાં સામેલ છે. આ પગલાંથી ખેડૂતોને તેમના ઉત્પાદન માટે વધુ સારી કિંમત મેળવવાની તકો મળી શકે છે.
2030-31 સુધી મખાનાની ખેતીનો વિસ્તાર બમણો કરવાનો લક્ષ્ય
બિહાર સરકારે મખાનાની ખેતીનો વિસ્તાર વધારવા માટે મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં રાજ્યમાં મખાનાની ખેતી આશરે 41 હજાર હેક્ટર વિસ્તારમાં થતી હતી. હવે સરકારનો ઉદ્દેશ્ય નાણાકીય વર્ષ 2030-31 સુધીમાં આ વિસ્તાર વધારીને 82 હજાર હેક્ટર કરવાનો છે. એટલે કે આગામી પાંચ વર્ષમાં મખાનાની ખેતીનો વિસ્તાર બમણો કરવાની યોજના છે. Makhana Bihar ને પ્રોત્સાહન આપતી આ પહેલથી વધુ ખેડૂતો મખાનાની ખેતી તરફ આકર્ષાઈ શકે છે અને રાજ્યમાં કૃષિ ઉત્પાદન વધારવાની તક ઊભી થઈ શકે છે.
જો આ યોજના સફળતાપૂર્વક અમલમાં આવે, તો મખાનાના ઉત્પાદનમાં વધારો થવાની સાથે ખેડૂતોની આવકને પણ ટેકો મળી શકે છે. વધુ ઉત્પાદનથી મખાનાના પ્રોસેસિંગ, પેકેજિંગ, સંગ્રહ અને પરિવહન સાથે જોડાયેલા વ્યવસાયોને પણ પ્રોત્સાહન મળી શકે છે. જોકે, ઉત્પાદન વધારવાની સાથે તેની ગુણવત્તા જાળવવી પણ એટલી જ જરૂરી રહેશે. મખાનાને લાંબા સમય સુધી સારી સ્થિતિમાં રાખવા માટે યોગ્ય સંગ્રહ વ્યવસ્થા, આધુનિક પ્રોસેસિંગ સુવિધાઓ અને બજાર સુધી પહોંચની વ્યવસ્થા વિકસાવવી મહત્વપૂર્ણ બનશે.
બિહાર સરકારનું લક્ષ્ય નાણાકીય વર્ષ 2030-31 સુધીમાં મખાનાની નિકાસ વધારીને 30 હજાર મેટ્રિક ટન સુધી પહોંચાડવાનું છે. આ લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માટે સ્થાનિક ઉત્પાદનની સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોની માંગને સમજવી અને નિકાસકારોને જરૂરી સુવિધાઓ પૂરી પાડવી પડશે. Bihar Makhana Export ને પ્રોત્સાહન આપતું આ અભિયાન રાજ્યના કૃષિ ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. આગામી પાંચ વર્ષમાં ખેતીનો વિસ્તાર બમણો કરવો, ઉત્પાદન વધારવું અને વૈશ્વિક બજારમાં બિહારના મખાનાની ઓળખ મજબૂત બનાવવી એ સરકારના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો છે.
