Britain lazy after Corona: કોવિડના સમયમાં દુનિયા જાણે કે થંભી ગયી હતી. પરંતુ અત્યારે જોઈ શકાય કે કોવીડ પછી દુનિયા જાણે બમણા વેગથી દોડતી હોય તેવું લાગે છે ત્યારે બ્રિટનમાં કંઇક અલગ માહોલ હોય તેવું દેખાઈ રહ્યું છે તો શું છે એ અલગપણું આવો જોઈએ આજના આ મંતવ્ય વિશેષમાં…

બ્રિટનમાં કોવિડ રોગચાળોનો સૌથી ખરાબ સમય સમાપ્ત થઈ ગયો છે, પરંતુ રોગચાળા પછીની સમસ્યાઓનો અંત આવી રહ્યો નથી. વાસ્તવમાં, આ સમસ્યાઓ કોઈ લાંબા કોવિડ લક્ષણ અથવા નવા સ્વાસ્થ્ય જોખમ સાથે સંબંધિત નથી. સમસ્યા એ છે કે દેશનું વર્કફોર્સ, જે કોવિડ દરમિયાન ઘટ્યું હતું, તે હજુ સુધી વધી શક્યું નથી. જે લોકોએ તે સમયગાળા દરમિયાન કામ છોડી દીધું હતું તેઓ હવે કામ પર પાછા ફરવા તૈયાર નથી. એટલા માટે સરકાર હવે એવા લોકોને અપીલ કરી રહી છે કે જેમણે કોવિડ સમયગાળા દરમિયાન અકાળ નિવૃત્તિ લીધી હતી તેઓ કામ પર પાછા ફરે.

ઘણા વિશ્લેષકો માને છે કે બ્રિટિશ અર્થતંત્ર સામે એક મોટો પડકાર છે. બેન્ક ઓફ ઈંગ્લેન્ડે બ્રિટિશ અર્થતંત્રની વૃદ્ધિની સંભાવનાઓને પણ ડાઉનગ્રેડ કરી છે. તેનું મોટું કારણ એ માનવામાં આવે છે કે શ્રમબળ વધારવું મુશ્કેલ છે. જો કામદારો નહીં વધે તો આર્થિક ગતિવિધિઓ ઘટશે અને છેવટે અર્થતંત્રની ગતિ ધીમી પડશે. જો કે કોવિડ દરમિયાન સમગ્ર વિશ્વમાં કામદારોની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો હતો, પરંતુ બ્રિટનમાં રોગચાળો પસાર થયા પછી પણ આ આંકડો વધ્યો નથી. ઓફિસ ફોર નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સના ડેટા અનુસાર, ‘આર્થિક રીતે નિષ્ક્રિય’ રહેલા કામકાજની ઉંમરના લોકોની સંખ્યા હજુ પણ ફેબ્રુઆરી 2020ની સરખામણીમાં 4.90 લાખ વધુ છે.

બ્રિટનના નાણાપ્રધાન જેરેમી હંટ માને છે કે શ્રમ દળના ઘટતા આંકડાને સંભાળવામાં વહેલા નિવૃત્ત લોકોની ભૂમિકા મહત્વની રહેશે. તેથી જ આ વર્ષની શરૂઆતમાં સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલી અપીલમાં એક જ ટેગ લાઈન હતી. ‘બ્રિટનને તમારી જરૂર છે.’ સરકારે પહેલેથી જ 50 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકો માટે નવા કૌશલ્ય પ્રશિક્ષણ કાર્યક્રમોની જાહેરાત કરી છે. આ વખતના બજેટને પણ ‘બેક ટુ વર્ક બજેટ’ તરીકે પ્રમોટ કરવામાં આવી રહ્યું છે. પરંતુ વહેલા નિવૃત્ત થયેલા લોકોને કામ પર પાછા લાવવા પણ એક પડકાર બની શકે છે. લંડન સ્થિત થિંક ટેન્ક રિઝોલ્યુશન ફાઉન્ડેશનના અર્થશાસ્ત્રી લેવિસ મર્ફી કહે છે, “મોટા ભાગના પ્રારંભિક નિવૃત્ત લોકો આજે આરામદાયક જીવન જીવે છે.” સરકાર માટે તેમનો વિચાર બદલવો મુશ્કેલ છે.

આમાંના મોટાભાગના લોકો જેમણે વહેલા નિવૃત્તિ લીધી હતી તેઓ આવી વ્યાવસાયિક અને વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓમાં કામ કરતા હતા, જ્યાં તેમનો પગાર ઘણો વધારે હતો. આવા મોટા ભાગના લોકો માત્ર પોતાના ઘરના માલિક નથી, પરંતુ ખાનગી પેન્શનમાંથી પણ ઘણા પૈસા મેળવી રહ્યા છે. વાસ્તવમાં, યુકેના પેન્શન કાયદા અનુસાર, 66 વર્ષની ઉંમર પછી જ સરકારી પેન્શન ફંડમાંથી પેન્શન ઉપાડી શકાય છે, પરંતુ 55 વર્ષની ઉંમર પછી જ ખાનગી પેન્શન ફંડમાંથી પેન્શન મેળવી શકાય છે.

જોનાથન હેલો એક દાયકા કરતાં વધુ સમયથી બ્રિટનના ઈસ્ટ એન્ડમાં આવેલા તેમના ઘરેથી દરરોજ લંડન સુધી લોકલ ટ્રેન લેતા હતા. આજે એ સમયને યાદ કરીને તેઓ કહે છે કે લોકલ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરવી અસહ્ય બની ગઈ હતી. જ્યારે કોવિડ રોગચાળો ફાટી નીકળ્યો ત્યારે જોનાથન 53 વર્ષનો હતો. વહેલી નિવૃત્તિનું કારણ લોકલ ટ્રેન કરતાં પણ વધુ રસપ્રદ હતું. તે કહે છે, ‘હું આ કામ કરીને મરવા નહોતો માગતો.’ પ્રાઈવેટ પેન્શન મેળવવામાં હજુ બે વર્ષ બાકી હતા, તેથી બે વર્ષ સુધી ખર્ચ ચલાવવા માટે તેણે બધી ગણતરીઓ ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક કરી.

તે આ ગણતરી પણ ખૂબ સારી રીતે કરી શકતો હતો કારણ કે તે એક સરકારી એજન્સી મની એન્ડ પેન્શન સર્વિસમાં વરિષ્ઠ પદ પર હતો. આ એજન્સીની રચના લોકોની નાણાની સમજ સુધારવા અને તેમને સલાહ આપવા માટે કરવામાં આવી હતી. એજન્સીમાં બીજા એક વર્ષનો કોન્ટ્રાક્ટ કામ કર્યા પછી, જોનાથને નોકરી છોડી દીધી અને એક પુસ્તક સહ-લેખ્યું, હાઉ ટુ ફંડ ધ લાઇફ યુ વોન્ટ. તે હજુ પણ લોકલ ટ્રેન દ્વારા લંડન જાય છે, પરંતુ માત્ર ક્યારેક જ. હવે તે પ્રાચીન ઇતિહાસમાં માસ્ટર્સ ડિગ્રી કરી રહ્યો છે. લેટિન પણ શીખે છે. દર શુક્રવારે તે ભીડથી દૂર લંડનની લાઇબ્રેરીમાં પ્લેટો અને વર્જિલ જેવા ફિલસૂફોની કૃતિઓમાં સમય વિતાવે છે.

સ્ટેફની માને મેડિકલ સ્કૂલમાંથી સ્નાતક થયા પછી તરત જ ત્વચારોગ વિજ્ઞાની તરીકે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. રોગચાળા દરમિયાન તેમનું કાર્ય ઑનલાઇન સ્થાનાંતરિત થયું. તે સ્ક્રીન પર લોકોનું નિદાન કરતાં નર્વસ અનુભવતી હતી. તે દરમિયાન તે તેના જીવનસાથીના પુત્ર અને તેના પરિવાર સાથે રહેતી હતી. આજે તે કહે છે, ‘રોગચાળાએ લોકોની પ્રાથમિકતાઓ બદલી નાખી. હું પરિવાર સાથે વધુ સમય પસાર કરવા માંગતો હતો. મારી માતાની તબિયત પણ બગડી રહી હતી. આજે તે 86 વર્ષની છે, તેને ડિમેન્શિયા છે. તેઓને મારી વધુ જરૂર હતી… મેં વિચાર્યું – બસ! બહુ થયું.’

સપ્ટેમ્બર 2020 માં, સ્ટેફનીએ નિવૃત્તિ લીધી. તે સમયે તે 57 વર્ષની હતી. આજે તે તેની માતાની સંભાળ રાખે છે. તે અઠવાડિયામાં ઘણી વખત તેને મળવા નર્સિંગ હોમમાં જાય છે. તેના પૌત્રો સાથે વધુ સમય વિતાવે છે. તે સ્થાનિક ચર્ચમાં પણ સક્રિય ભૂમિકા ભજવે છે અને ગ્રંથપાલ તરીકે પણ કામ કરે છે. આ બધાની સાથે તે પોતાના ઘરે શાકભાજીનો બગીચો પણ રાખે છે. સ્ટેફની કહે છે, ‘મને ખબર નથી કે હું આટલા લાંબા સમય સુધી કેવી રીતે કામ કરી શકી. આજે મારી પાસે સમય નથી. મારો દિવસ ક્યારેય ખાલી નથી હોતો.’ તેને તેની જૂની નોકરી ફરી શરૂ કરવાની કોઈ ઈચ્છા નથી…પાર્ટ ટાઈમ પણ નહીં. તેણી કહે છે, ‘હું પાર્ટ ટાઇમ પ્રેક્ટિસ કરી શકું છું, પરંતુ તે કરવા માટે, મારે દર વર્ષે તબીબી તાલીમમાં ભાગ લેવો પડે છે, જે ખૂબ જ સમય માંગી લે છે.

ટોમ બ્રાઉન સિવિલ સર્વિસમાં ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી પ્રોજેક્ટ મેનેજર હતા. આ જોબનો અર્થ એ હતો કે સોફ્ટવેર અપડેટ્સ અમુક સમયે રાત સુધી ચલાવવાની હતી. પછી વહેલી સવારે નક્કી કરવાનું હતું કે આ અપડેટ 7 વાગ્યા સુધીમાં પૂર્ણ થશે કે નહીં. જો તે ન થઈ શકે તો તેને કેન્સલ પણ કરવું પડ્યું. નોકરી સુધી પહોંચવા માટે, લંડનમાં બસ અને ટ્રેન દ્વારા દરરોજ 70 મિનિટ મુસાફરી કરવી પડતી હતી. લોકડાઉન સમયે તેણે નક્કી કર્યું, ‘હું હવે આ દુઃખ સહન કરી શકું નહીં’. ત્યારે જ તેણે 61 વર્ષની વયે નિવૃત્તિ લેવાનું નક્કી કર્યું. હવે ટોમ ચાલવાનો પોતાનો શોખ પૂરો કરે છે. ક્યારેક એકલા તો ક્યારેક સમૂહો સાથે ફરવા જાય છે. તે ગર્વથી કહે છે, ‘હું અઠવાડિયે 50 માઈલ ચાલું છું.’ શું તમે કામ પર પાછા ફરવા માંગો છો? ટોમ કહે છે કે જો કોઈ ખૂબ જ રસપ્રદ કામ હોય, તો કદાચ તે પાર્ટ ટાઈમ કરો. પરંતુ તેને ફિલ્મોમાં એકસ્ટ્રા આર્ટિસ્ટનું કામ વધુ રસપ્રદ લાગે છે.

જાના હેમલના પતિને કેન્સર હતું. લગભગ 8 મહિના સુધી, તેણીએ તેના પતિની સંભાળ રાખીને બિઝનેસ કન્સલ્ટન્ટ તરીકે કામ કર્યું. ક્યારેક ઘરેથી તો ક્યારેક હોસ્પિટલમાં પતિના પલંગ પાસે બેસીને કામ કરતી. તે કહે છે, ‘સમયની સાથે એવું લાગવા લાગ્યું કે આ રીતે કામ કરવું શક્ય નથી.’ તેમણે 2019માં 54 વર્ષની વયે નિવૃત્તિ લીધી હતી. થોડા સમય પછી તેને તેનું પેન્શન ફંડ મળ્યું અને તેની સાથે પૂર્વી કેનેડામાં બે ફાર્મહાઉસ ખરીદ્યા. તેમનું બાળપણ અહીં વીત્યું હતું. તેણી કહે છે કે પેન્શન ફંડમાં રોકાણ કરવાનો આ યોગ્ય માર્ગ હતો. દરેક ફાર્મહાઉસની કિંમત લંડનમાં ગેરેજ કરતાં ઓછી છે. હવે તેનો શોખ વાઇન ટેસ્ટિંગ છે. તેણે આમાં પ્રાથમિક ડિગ્રી પણ લીધી છે. તેણી કહે છે કે હવે તે વાઈન એન્ડ સ્પિરિટ એજ્યુકેશન ટ્રસ્ટનો લેવલ-4 ડિપ્લોમા પણ કરવા માંગે છે. આ માટે 500 કલાકથી વધુ અભ્યાસ અને 4 પરીક્ષાઓની જરૂર પડશે. જાના કહે છે કે આ તેણીનું ‘ત્રીજું જીવન’ છે અને જે આનંદ અને સંતોષ તેણીને નોકરીમાં ક્યારેય મળ્યો નથી.

આ પણ વાંચો: Oscar Award 2023/ કેમ વધી રહ્યો છે એશિયા તરફ ઝુકાવ, એશિયા માટે આ હાની કે નુકશાન?

આ પણ વાંચો: Childlessness/ કેમ લોકો અપનાવી રહ્યા છે ચાઈલ્ડ ફ્રી કોન્સેપ્ટ?

આ પણ વાંચો: Knowledge/ પ્રથમ અવકાશયાત્રી યુરી ગાગરીનની સુવર્ણ યાત્રા, બાળપણથી જ હતો સ્પેશ વોકનો શોખ