National News: ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના યુદ્ધના લગભગ ત્રણ અઠવાડિયા પછી, ભારતે તેના સૌથી આધુનિક ફાઇટર એરક્રાફ્ટ (ફાઇટર જેટ) બનાવવાની યોજનાને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું છે. આ વિમાનનું નામ એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) છે. સરકારે હવે ખાનગી કંપનીઓને પણ આ પ્રોજેક્ટ માટે બોલી લગાવવાની મંજૂરી આપી છે. અગાઉ, ફક્ત સરકારી કંપની હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL) જ ફાઇટર જેટ બનાવતી હતી. આ એક મોટો ફેરફાર છે.
ભારતીય વાયુસેના (IAF) પાસે એક પણ ફાઇટર જેટ નથી જે રડારને છેતરી શકે. આવા જેટને સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ કહેવામાં આવે છે. ચીને પહેલાથી જ તેના J-20 જેટ તૈનાત કરી દીધા છે અને J-36 નામનું બીજું જેટ બનાવી રહ્યું છે. પાકિસ્તાન ચીન પાસેથી 40 J-35 સ્ટીલ્થ જેટ ખરીદવાની પણ તૈયારી કરી રહ્યું છે.
સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહે 27 મેના રોજ AMCA ના પ્રોટોટાઇપ (પ્રારંભિક મોડેલ) ને મંજૂરી આપી છે. સંરક્ષણ મંત્રાલયે કહ્યું છે કે આ ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતા વધારવા તરફ એક મોટું પગલું છે. AMCA મોડેલને ઝડપથી અંતિમ સ્વરૂપ આપવાનો નિર્ણય અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના તે નિવેદન પછી લેવામાં આવ્યો હતો જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે અમેરિકા ભારતને F-35 સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ આપવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. F-35 એ વિશ્વના સૌથી આધુનિક ફાઇટર એરક્રાફ્ટમાંનું એક છે.
AMCA F-35 કરતા સસ્તું હોઈ શકે છે. F-35 ની કિંમત પ્રતિ જેટ 80-100 મિલિયન ડોલર છે. પરંતુ મોટો પ્રશ્ન એ છે કે ભારત કેટલા સમય સુધી પોતાના સ્ટીલ્થ જેટ બનાવી શકશે. કારણ કે તેજસ ફાઇટર જેટ બનાવવાનો ભારતનો રેકોર્ડ ખૂબ સારો રહ્યો નથી.
ભારતને સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટની કેમ જરૂર છે?
IAF પાસે હાલમાં ફક્ત 31 સ્ક્વોડ્રન (18 એરક્રાફ્ટનું જૂથ) છે. જ્યારે તેને 42 સ્ક્વોડ્રનની જરૂર છે. IAF તેના જૂના સોવિયેત યુગના એરક્રાફ્ટને તેજસ ફાઇટર જેટથી બદલવામાં નિષ્ફળ ગયું છે. તેજસ જેટ બનાવવામાં ઘણો વિલંબ થયો છે. ખાસ કરીને MiG-21 એરક્રાફ્ટ ક્રેશ થયું છે.
થોડા વર્ષો પહેલા સુધી, IAF તેના સુખોઈ Su-30MKI એરક્રાફ્ટ પર આધાર રાખતો હતો. પોતાની ક્ષમતા વધારવા માટે, તેણે ફ્રાન્સ પાસેથી 36 રાફેલ જેટ પણ ખરીદ્યા છે. પરંતુ પાકિસ્તાન પણ તેની હવાઈ શક્તિ વધારી રહ્યું છે. તે ચીન પાસેથી 40 J-35 સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ ખરીદવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે.
આ ઉપરાંત, ચીને ડિસેમ્બર 2024 માં તેનું J-36 ફાઇટર જેટ વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કર્યું. તે છઠ્ઠી પેઢીનું જેટ માનવામાં આવે છે. આનાથી સમગ્ર વિશ્વમાં ચિંતા ફેલાઈ છે. કારણ કે અમેરિકા અને રશિયા જેવા મોટા દેશોએ હજુ સુધી આવો કોઈ પ્રોજેક્ટ બતાવ્યો નથી. ચીને તેનું J-20 ‘માઇટી ડ્રેગન’ સ્ટીલ્થ જેટ ભારત સામેના એરફિલ્ડ્સમાં તૈનાત કર્યું છે.
સંરક્ષણ નિષ્ણાતો વારંવાર કહે છે કે ભારતને એક સાથે બે મોરચે યુદ્ધનું જોખમ છે. તેથી, તેણે શક્ય તેટલી વહેલી તકે આધુનિક વિમાન ખરીદવા જોઈએ. તેઓ કહે છે કે જો ભારતને દુશ્મનના પ્રદેશમાં ફાઇટર જેટ મોકલવાની, હુમલો કરવાની અને શોધાયા વિના પાછા ફરવાની જરૂર હોય, તો સ્ટીલ્થ ક્ષમતા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. AMCA સ્ટીલ્થ એરક્રાફ્ટની ભારતની જરૂરિયાત પૂરી કરી શકે છે. પરંતુ તે તેના પર નિર્ભર રહેશે કે HAL ખાનગી કંપનીઓ સાથે મળીને સમયસર જેટ બનાવી શકે છે કે નહીં.
ખાનગી કંપનીઓ કેવી રીતે મદદ કરી શકે છે?
સંરક્ષણ મંત્રાલય ઇચ્છે છે કે તેજસ માર્ક-1A જેટ બનાવવામાં વિલંબને કારણે ટીકાનો સામનો કરી રહેલી HAL ખાનગી કંપનીઓ સાથે મળીને AMCA પ્રોજેક્ટ માટે બોલી લગાવે. HAL પહેલાથી જ 1.2 લાખ કરોડ રૂપિયાના 180 તેજસ માર્ક-1A જેટ બનાવવામાં રોકાયેલું છે. આ પછી, તે 108 તેજસ માર્ક-2 જેટ બનાવશે. તે 4.5 પેઢીનું વિમાન છે. આ ઉપરાંત, HAL ઘણા અન્ય વિમાનો અને હેલિકોપ્ટર પ્રોજેક્ટ્સ પર પણ કામ કરી રહ્યું છે.
ખાનગી કંપનીઓ એકલા, જૂથોમાં અથવા વિદેશી કંપનીઓ સાથે સહયોગમાં પણ બોલી લગાવી શકે છે. પરંતુ તેમણે ભારતીય નિયમોનું પાલન કરવું પડશે. સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO) ની એરોનોટિકલ ડેવલપમેન્ટ એજન્સી (ADA) AMCA ડિઝાઇન અને વિકાસ કરી રહી છે. તે ટૂંક સમયમાં ખાનગી કંપનીઓ સાથે સહયોગમાં તેને બનાવવા માટે રસની અભિવ્યક્તિ (EoI) જારી કરશે.
સરકારનું આ પગલું એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ટાટા ગ્રુપે યુરોપિયન એરોસ્પેસ કંપની એરબસ સાથે મળીને ગુજરાતના વડોદરામાં C-295 (સ્ટ્રેટેજિક ટ્રાન્સપોર્ટ એરક્રાફ્ટ) એસેમ્બલી લાઇન સ્થાપી છે. આ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ પહેલ હેઠળ કરવામાં આવી રહ્યું છે. બંને કંપનીઓ કર્ણાટકના કોલારમાં H125 હેલિકોપ્ટર માટે અંતિમ એસેમ્બલી લાઇન સ્થાપવાની પણ યોજના બનાવી રહી છે. આ ભારતની પ્રથમ ખાનગી ક્ષેત્રની હેલિકોપ્ટર એસેમ્બલી સુવિધા હશે.
IAF વડાએ ફરી ચિંતા વ્યક્ત કરી છે
IAF વડા એ.પી. સિંહે ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ પ્રોજેક્ટ્સમાં વિલંબ અને ડિલિવરી સમયપત્રકનું પાલન ન કરવા અંગે વારંવાર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. 29 મેના રોજ CII બિઝનેસ સમિટમાં બોલતા, સિંહે કહ્યું હતું કે “એક પણ પ્રોજેક્ટ સમયસર પૂર્ણ થયો નથી” અને સશસ્ત્ર દળોએ “કાળી ઘેટાને કાળી ઘેટું કહેવાનું ટાળ્યું છે”. સિંહ તેમના સ્પષ્ટવક્તા માટે જાણીતા છે.
સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં ખાનગી ક્ષેત્રની વધતી ભાગીદારી અને પાંચમી પેઢીના AMCA ના વિકાસમાં પણ તેમના માટે દરવાજા ખુલી રહ્યા છે, ત્યારે IAF વડાએ વિન્સ્ટન ચર્ચિલને ટાંકીને ઉદ્યોગપતિઓને આ તકનો લાભ લેવા વિનંતી કરી. “‘AMCA જ્યારે બનાવવામાં આવે ત્યારે તે આધુનિક હોવું જોઈએ,'” તેમણે કહ્યું.
જાન્યુઆરીમાં, સિંહે HAL દ્વારા તેજસ વિમાનના વિકાસની ધીમી ગતિ પર ટીકા કરી હતી અને ખતરાનો સામનો કરવાની ભારતની ક્ષમતા પર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. “તેજસ, અમે તેને 2016 માં સામેલ કરવાનું શરૂ કર્યું. હકીકતમાં, આપણે 1984 માં પાછા જવું જોઈએ જ્યારે આ પ્રોજેક્ટ શરૂ થયો હતો. પહેલું વિમાન 2001 માં ઉડાન ભરી હતી, [17 વર્ષ પછી]. પછી, 2016 માં, બીજા 15 વર્ષ પછી, અમે તેને સામેલ કરવાનું શરૂ કર્યું. આજે આપણે [2025] માં છીએ અને મારી પાસે પહેલા 40 વિમાન નથી… તે ઉત્પાદન ક્ષમતા છે,” તેમણે 8 જાન્યુઆરીએ રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં ‘એરોસ્પેસ સેક્ટરમાં આત્મનિર્ભરતા’ વિષય પર એક સેમિનારમાં કહ્યું હતું.
IAF પાસે હાલમાં તેજસ માર્ક-1 ના બે સ્ક્વોડ્રન છે. પરંતુ તેજસ માર્ક-1A ફાઇટર જેટના સમાવેશમાં ઘણો વિલંબ થયો છે. તેનું મુખ્ય કારણ યુએસ કંપની જનરલ ઇલેક્ટ્રિક (GE) તરફથી એન્જિનના પુરવઠામાં વિલંબ છે. HAL એ ફેબ્રુઆરી 2021 માં 46,898 કરોડ રૂપિયાના સોદા હેઠળ 2024-25 નાણાકીય વર્ષમાં 16 તેજસ માર્ક-1A ફાઇટર જેટ પહોંચાડવાનું વચન આપ્યું હતું. જોકે, હવે આ સમયમર્યાદામાં ફક્ત બે થી ત્રણ જેટ જ પહોંચાડવામાં આવશે. GE એ આ વર્ષે 99 GE-F404 ટર્બોફેન જેટ એન્જિન સપ્લાય કરવાનું શરૂ કરવાનું વચન આપ્યું છે, જે બે વર્ષથી વધુ વિલંબ છે.
આ પણ વાંચો:ચીને સિક્કિમ નજીક સ્ટેલ્થ ફાઇટર જેટ J20 કર્યું તૈનાત, સેટેલાઇટ ફોટા દ્વારા ખુલાસો
આ પણ વાંચો:7 ચીની ફાઇટર જેટ અને 4 નૌકાદળના જહાજો તાઇવાનની આસપાસ ફરતા જોવા મળ્યા
