National News : અમેરિકામાં રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ને લઈને ફરી એકવાર રાજકીય અને રાજદ્વારી ચર્ચા તેજ બની છે. અમેરિકી ધાર્મિક સ્વતંત્રતા પર સલાહ આપતા કમિશન USCIRFએ અમેરિકી સરકારને RSSના નેતાઓને રાજદ્વારી સન્માન ન આપવા અને તેમની સાથે ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકો ટાળવાની ભલામણ કરી છે. આ નિવેદન RSS પ્રમુખ મોહન ભાગવત (Mohan Bhagwat)ના આગામી અમેરિકા પ્રવાસ પહેલાં આવ્યું છે.
મોહન ભાગવતના અમેરિકા પ્રવાસ પહેલાં વિવાદ
મોહન ભાગવત 29 ઓગસ્ટે ન્યૂયોર્કમાં યોજાનારા ‘યુનિવર્સલ વનનેસ સેલિબ્રેશન્સ’ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવાના છે. આ કાર્યક્રમ American Hindus for Engagement and Dialogue (AHEAD) દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ભાગવતના પ્રવાસ પહેલાં USCIRFના ચેરમેન આસિફ મહમૂદે RSS અને તેના સહયોગી સંગઠનોને લઈને ગંભીર આક્ષેપો કર્યા છે. તેમણે કહ્યું કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી RSSના સભ્ય છે અને તેમના દાવા મુજબ RSS સાથે જોડાયેલા સંગઠનો પર ધાર્મિક લઘુમતીઓ સામે હુમલાના આરોપો લાગ્યા છે.
RSS નેતાઓને સન્માન ન આપવાની માગ
USCIRF કમિશનર જીન મિલ્સે અમેરિકી સરકારને RSS સાથે જોડાયેલા નેતાઓને ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકો અને રાજદ્વારી સન્માનથી દૂર રાખવાની વાત કરી છે.
તેમણે વધુમાં કહ્યું કે ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના કથિત ઉલ્લંઘન માટે જવાબદાર ઠરેલા RSS સભ્યો સામે પ્રતિબંધ જેવા પગલાં પર વિચાર કરવો જોઈએ. USCIRFએ આસિફ મહમૂદ અને જીન મિલ્સના નિવેદનો પોતાના X એકાઉન્ટ પર પણ શેર કર્યા છે.
USCIRF શું છે અને તેની પાસે કેટલી સત્તા છે?
USCIRF એટલે United States Commission on International Religious Freedom. આ અમેરિકી કોંગ્રેસ દ્વારા 1998ના International Religious Freedom Act હેઠળ બનાવવામાં આવેલી સ્વતંત્ર સરકારી સંસ્થા છે.
આયોગ વિવિધ દેશોમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને ધાર્મિક ઉત્પીડનની સ્થિતિનું નિરીક્ષણ કરે છે. તે વાર્ષિક અહેવાલ તૈયાર કરે છે અને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ, વિદેશ મંત્રી તથા કોંગ્રેસને નીતિગત ભલામણો આપે છે.
USCIRF કોઈ દેશ કે સંગઠન પર સીધો પ્રતિબંધ લગાવી શકતું નથી. તેની ભલામણો બાદ અંતિમ નિર્ણય અમેરિકી સરકારના સંબંધિત સત્તાધિકારીઓ લે છે. એટલે USCIRFની ભલામણને સીધી સરકારી કાર્યવાહી માનવી યોગ્ય નથી.
અમેરિકી સરકાર પર ભલામણથી કેવી અસર પડે છે?
USCIRF ખાનગી NGO નહીં પરંતુ કોંગ્રેસ દ્વારા રચાયેલી સત્તાવાર સંસ્થા હોવાથી તેના અહેવાલોનું રાજકીય મહત્વ રહે છે. આયોગની ભલામણો અમેરિકાની વિદેશ નીતિ અંગે ચર્ચા અને નીતિ ઘડવામાં ઇનપુટ તરીકે ઉપયોગમાં આવી શકે છે.
જોકે, કોઈ સંગઠન સામે પ્રતિબંધ કે અન્ય કાયદાકીય કાર્યવાહી માટે અમેરિકી સરકારને અલગથી નિર્ણય લેવો પડે છે. તેથી RSS અંગે USCIRFની માગ અને અમેરિકી સરકાર દ્વારા ખરેખર કોઈ કાર્યવાહી થવી—બંને અલગ બાબતો છે.
માર્ચના રિપોર્ટ બાદ ભારતે કર્યો હતો વિરોધ
આ વર્ષે માર્ચમાં USCIRFના વાર્ષિક અહેવાલને લઈને પણ ભારત અને આયોગ વચ્ચે મતભેદ સામે આવ્યા હતા. અહેવાલમાં ભારતમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની સ્થિતિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી અને RSS સહિત કેટલીક સંસ્થાઓ તથા વ્યક્તિઓ સામે પ્રતિબંધાત્મક પગલાંની ભલામણ કરવામાં આવી હતી.
ભારતે આ અહેવાલને નકારી કાઢ્યો હતો. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે USCIRF પર ભારતની છબી ખરાબ કરવાનો પ્રયાસ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો અને તેના અહેવાલોને કથિત રીતે અવિશ્વસનીય સ્ત્રોતો તથા વૈચારિક પૂર્વગ્રહો પર આધારિત ગણાવ્યા હતા.
ભારતે અમેરિકામાં હિંદુ મંદિરોના મુદ્દે સવાલ ઉઠાવ્યો
વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે માર્ચમાં USCIRFની ટીકા કરતા કહ્યું હતું કે ભારતની પસંદગીયુક્ત ટીકા કરવાને બદલે આયોગે અમેરિકામાં હિંદુ મંદિરોમાં તોડફોડ અને હુમલાની ઘટનાઓ પર પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ.
હવે મોહન ભાગવત (Mohan Bhagwat)ના અમેરિકા પ્રવાસ પહેલાં USCIRFના નવા નિવેદનથી આ મુદ્દો ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. જોકે, હાલમાં USCIRFની માગને અમેરિકી સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા કોઈ અંતિમ પ્રતિબંધાત્મક નિર્ણય તરીકે જોવી યોગ્ય નથી.
