ક્યુબા અમેરિકાનો પડોશી દેશ છે. અન્ય ઘણા પડોશીઓની જેમ, ક્યુબા અને યુએસ દાયકાઓથી ઝઘડામાં છે. બરાક ઓબામાના શાસનમાં 2014માં બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો પુનઃસ્થાપિત થયા હતા, પરંતુ માત્ર બે વર્ષમાં જ અમેરિકાએ લગભગ તમામ રાજદ્વારીઓને પાછા બોલાવી લીધા હતા.

અધિકારીઓને બોલાવવા પાછળ કોઈ ઝપાઝપી ન હતી પરંતુ કેટલાક વિચિત્ર અવાજો હતા. હવાનામાં દૂતાવાસમાંથી આવતા અવાજો સાંભળીને લોકો બીમાર પડી રહ્યા હતા. હવાના સિન્ડ્રોમ તરીકે ઓળખાતા અવાજો ધીમે ધીમે ઘણા દેશોમાં સંભળાય છે.

ભારત સરકાર પણ હવે આ સિન્ડ્રોમની તપાસ કરશે. 27 જુલાઈએ કર્ણાટક હાઈકોર્ટે એક અરજી પર સુનાવણી કરતા કહ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકારે 3 મહિનામાં હવાના સિન્ડ્રોમની શક્યતાઓની તપાસ કરવી જોઈએ.

હવાના દૂતાવાસમાં તૈનાત અમેરિકન રાજદ્વારીઓએ આ અવાજોને હમ તરીકે વર્ણવ્યા છે, અથવા વાનગીઓ ઘસવામાં આવી રહી છે અથવા ડુક્કરનો અવાજ છે. આ અવાજોનો સ્ત્રોત જાણી શકાયો ન હતો. બંને હાથ વડે કાન બંધ કર્યા પછી પણ આ અવાજો ધીમો પડ્યો નહિ.

લાંબા સમય સુધી આ અવાજો સાંભળીને લોકો બીમાર પડી ગયા. તેઓમાં બેહોશ, ચક્કર, માથાનો દુખાવો, ઉલ્ટી જેવા લક્ષણો જોવા મળ્યા હતા. ઘણા લોકોએ તેમની યાદશક્તિ પણ ગુમાવી દીધી હતી. 2017 માં, આવા લગભગ બે ડઝન રાજદ્વારીઓને પરીક્ષા અને સારવાર માટે યુએસ પાછા બોલાવવામાં આવ્યા હતા.

હવાના સિન્ડ્રોમની તુલના અમેરિકન વૈજ્ઞાનિક એલન એચ. ફ્રે દ્વારા શોધાયેલ ‘ફ્રે ઇફેક્ટ’ સાથે કરવામાં આવી રહી છે. હકીકતમાં, 1962 માં, ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક ઉર્જા પર સંશોધન દરમિયાન, અમેરિકન વૈજ્ઞાનિકોને ફ્રેની અસરને કારણે ક્રેકેટ્સ સાંભળવા, માથાનો દુખાવો અને ઉલટી જેવા લક્ષણોનો અનુભવ થયો હતો.

હવાના ઘટનાના એક વર્ષ પછી માત્ર એક વર્ષમાં, એક રાજદ્વારી અને તેની પત્નીએ તાશ્કંદ, ઉઝબેકિસ્તાનમાં અમેરિકન દૂતાવાસમાં સમાન અવાજો સાંભળવાનું શરૂ કર્યું . આ બંનેને દેશમાં પણ બોલાવવામાં આવ્યા હતા. જ્યારે આવી ઘટનાઓ વધવા લાગી ત્યારે તેને શરૂઆતની જગ્યા સાથે જોડીને હવાના સિન્ડ્રોમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

2018 માં, ચીનના ગુઆંગઝૂમાં બે અમેરિકન રાજદ્વારીઓએ પણ આવા અવાજો સાંભળવાનું શરૂ કર્યું, જેની સીધી અસર તેમના મગજ પર થઈ રહી હતી. ચીને આ તમામ આરોપોને પાયાવિહોણા ગણાવ્યા છે.

અત્યાર સુધીમાં વિશ્વભરના 130 યુએસ અધિકારીઓએ હવાના સિન્ડ્રોમની ફરિયાદ નોંધાવી છે. જેમાં રશિયા, પોલેન્ડ, જ્યોર્જિયા, કિર્ગિસ્તાન, જર્મની અને તાઈવાન જેવા દેશોનો સમાવેશ થાય છે. તાજેતરમાં, ઑસ્ટ્રિયાની રાજધાની વિયેનામાં આ સિન્ડ્રોમના લગભગ 20 કેસ નોંધાયા છે.

જુલાઈ 2023 સુધી ભારતમાં હવાના સિન્ડ્રોમનો માત્ર એક કેસ નોંધાયો હતો. 2021માં જ્યારે ભારતમાં પહેલો કેસ સામે આવ્યો ત્યારે અમેરિકન ગુપ્તચર એજન્સી CIAના ડિરેક્ટર વિલિયમ બર્ન્સ દિલ્હીની મુલાકાતે હતા. આ દરમિયાન તેમની સાથે પ્રવાસ પર આવેલા એક અમેરિકન અધિકારીએ ભારતીય ડોક્ટરોને હવાના સિન્ડ્રોમના લક્ષણો અનુભવવા વિશે જણાવ્યું.

આ મામલો સામે આવ્યા બાદ ભારતીય સુરક્ષા એજન્સીઓએ કહ્યું હતું કે અમને આટલી ક્ષમતાવાળા કોઈ હથિયારની જાણ નથી. ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ સાથે વાત કરતા ભારતીય ગુપ્તચર એજન્સીના બે અધિકારીઓએ આવી જ વાત કહી હતી. ભારતીય ગુપ્તચર એજન્સીના એક અધિકારીએ કહ્યું હતું કે ભારતીય એજન્સી શા માટે અમેરિકન ઓફિસરને નિશાન બનાવશે? આજના સમયમાં તેઓ અમારા સૌથી નજીકના મિત્રો છે.

બીજી તરફ અન્ય એક ઈન્ટેલિજન્સ ઓફિસરે કહ્યું કે ભલે આપણે માની લઈએ કે ભારત આવેલા અમેરિકન ઓફિસર પર રશિયા કે ચીને ગુપ્ત રીતે આવા હુમલા કર્યા હશે, પરંતુ એકવાર આવી વાત સામે આવશે તો આપણો દેશ અને તેમના સંબંધો વધુ ખરાબ થશે. બગડી શકે છે જ્યારે તે ભારત સાથેના સંબંધોને બગાડવા નથી માંગતો ત્યારે તે આવું જોખમ કેમ ઉઠાવશે?

હવાના સિન્ડ્રોમ માટે અમેરિકાએ કોઈ પણ દેશ સામે સીધી આંગળી ચીંધી નથી કે તેની પાછળનું ચોક્કસ કારણ પણ સમજી શક્યું નથી. હવાના સિન્ડ્રોમ પર સંશોધન કરીને અનેક પ્રકારની થિયરીઓની ચર્ચા કરવામાં આવી રહી છે. તેમાંના કેટલાક ખૂબ જ વિચિત્ર છે.

મિશિગન યુનિવર્સિટીના કોમ્પ્યુટર વૈજ્ઞાનિકોની ટીમના જણાવ્યા અનુસાર, આ ક્યુબામાં સ્થાપિત સર્વેલન્સ સાધનોના અવાજો હોઈ શકે છે. તે જરૂરી નથી કે તેઓ ફક્ત કોઈને નુકસાન પહોંચાડવા માટે બનાવવામાં આવ્યા હતા. ઘણા લોકો આ સિદ્ધાંતને માનતા ન હતા.

યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયાના વૈજ્ઞાનિકે કહ્યું કે આ અવાજો ક્રિકેટના હોઈ શકે છે. જો કે, ક્રિકેટના અવાજથી 2 ડઝન લોકો બીમાર કેવી રીતે થઈ શકે? આ સિદ્ધાંત પણ નિરર્થક ગયો.

2019 માં, કેનેડામાં એક અભ્યાસ થયો હતો. એવું જાણવા મળ્યું હતું કે રાજદ્વારીઓ જે અવાજો સાંભળી રહ્યા છે તે જંતુનાશકોના સંપર્કને કારણે હોઈ શકે છે. ઝિકા વાયરસનો સામનો કરવા માટે ક્યુબામાં ઘણી બધી સેનિટાઈઝેશન છે. ઘણા લોકોએ આ વાત પર પણ વિશ્વાસ કર્યો નથી.

કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે આ અવાજો સામૂહિક ઉન્માદની અસર હોઈ શકે છે. સામૂહિક ઉન્માદનો અર્થ થાય છે કે કોઈ બીજાની વાત સાંભળવી અને તે વસ્તુ જાતે અનુભવવાનું શરૂ કરવું. કેટલાક લોકો આમાં માને છે, પરંતુ મોટાભાગના લોકો આ સિદ્ધાંતને પણ નકારે છે.

2020 માં, યુએસ નેશનલ એકેડમી એન્ડ સાયન્સે એક અભ્યાસ બહાર પાડ્યો. મોટાભાગના લોકો તેમાં માને છે. અભ્યાસ અનુસાર, હવાના સિન્ડ્રોમનું કારણ માઇક્રોવેવ હથિયાર હોઈ શકે છે. માઇક્રોવેવ શસ્ત્રો એવા શસ્ત્રો છે જે લક્ષ્ય પર ધ્વનિ, લેસર અથવા માઇક્રોવેવ્સના સ્વરૂપમાં ઊર્જાને આગ કરી શકે છે. આ પ્રકારનું શસ્ત્ર સૌપ્રથમ સોવિયત સંઘ દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું હતું. અમેરિકા અને ચીન પાસે પણ માઇક્રોવેવ હથિયારો છે.

અમેરિકા આ ​​તમામ થિયરીઓને માત્ર અનુમાન ગણાવી રહ્યું છે. બિડેન પ્રશાસને આ મુદ્દાને ગંભીરતાથી લેવાનો સંકેત આપ્યો છે. આવા કિસ્સાઓમાં પીડિતોને મદદ કરવા માટે એક ટાસ્ક ફોર્સની રચના કરવામાં આવી છે. સીઆઈએએ એક અનુભવી ઓસામા બિન લાદેન શોધકને મામલાના તળિયે જવા માટે સોંપ્યું છે. બીજી તરફ ક્યુબાના વૈજ્ઞાનિકોની ટીમે તપાસ બાદ ‘હવાના સિન્ડ્રોમ’ જેવી વાતને પાયાવિહોણી ગણાવી છે.

સવાલ એ પણ ઉઠી રહ્યો છે કે આખી દુનિયામાં માત્ર અમેરિકન રાજદ્વારીઓ જ શા માટે તેનો શિકાર બની રહ્યા છે? જો આની પાછળ કોઈ શસ્ત્ર કે ષડયંત્ર હોય તો અમેરિકા વિશ્વના અન્ય દેશોના નિષ્ણાતોને તપાસમાં કેમ સામેલ નથી કરતું? હવે ભારત સરકાર પણ આ અંગે તપાસ કરશે. આશા છે કે ટૂંક સમયમાં આ વણઉકેલાયેલ રહસ્ય બહાર આવશે.

હવાના સિન્ડ્રોમ એ માનસિક સ્વાસ્થ્ય લક્ષણોના સમૂહનો ઉલ્લેખ કરે છે જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ગુપ્તચર અને વિવિધ દેશોમાં દૂતાવાસના અધિકારીઓ દ્વારા અનુભવાય હોવાનું કહેવાય છે. તે નોંધવું યોગ્ય છે કે સામાન્ય રીતે, ‘સિન્ડ્રોમ’ શબ્દનો અર્થ ફક્ત લક્ષણોનો સમૂહ છે. તેનો અર્થ અનન્ય તબીબી સ્થિતિ નથી, પરંતુ લક્ષણોનો સમૂહ જે સામાન્ય રીતે એકસાથે અનુભવાય છે જેની ઉત્પત્તિની પુષ્ટિ કરવી મુશ્કેલ હોઈ શકે છે.

જે હવાના સિન્ડ્રોમ તરીકે ઓળખાય છે તેમાં સામાન્ય રીતે કોઈ બહારના અવાજ વિના ચોક્કસ અવાજો સાંભળવા, ઉબકા આવવા, ચક્કર આવવા અને માથાનો દુખાવો, યાદશક્તિમાં ઘટાડો અને સંતુલન સમસ્યાઓ જેવા લક્ષણોનો સમાવેશ થાય છે.

નામ સૂચવે છે તેમ, તે 2016 ના અંતમાં ક્યુબામાં તેના મૂળને શોધી કાઢે છે. 2015 માં બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો સામાન્ય થયા પછી યુએસએ રાજધાની હવાનામાં તેનું દૂતાવાસ ખોલ્યું તે લગભગ એક વર્ષ હતું. કેટલાક યુએસ ગુપ્તચર અધિકારીઓ અને સભ્યો દૂતાવાસના કર્મચારીઓએ તેમના મગજમાં અચાનક દબાણનો અનુભવ કરવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારબાદ સતત માથાનો દુખાવો, દિશાહિનતા અને અનિદ્રાની લાગણી.

આ પણ વાંચો:અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર ચર્ચાના છેલ્લા દિવસે PM મોદી વિપક્ષ પર કરશે પ્રહાર

આ પણ વાંચો:AAPનો કેન્દ્ર સરકાર પર હુમલો, રાહુલ ગાંધીની જેમ રાઘવ ચઢ્ઢાની સદસ્યતા ખતમ કરવાનું ષડયંત્ર

આ પણ વાંચો:આજે છે ‘વિશ્વ સિંહ દિવસ’, PM મોદીએ આપી શુભકામનાઓ, કહ્યું- દેશમાં સિંહોની વસ્તી વધી

આ પણ વાંચો:ચંદ્રયાન-3ના લેન્ડરે ચંદ્ર અને પૃથ્વીની તસવીરો મોકલી, જુઓ અવકાશમાંથી ધરતી અને ચંદ્ર કેવો દેખાય છે