બિહારની નાલંદા યુનિવર્સિટી એક સમયે વિશ્વમાં શિક્ષણનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર હતું. 815 વર્ષની લાંબી પ્રતીક્ષા બાદ શિક્ષણનું આ કેન્દ્ર ફરી એક વખત તેના જૂના સ્વરૂપમાં પરત ફરી રહ્યું છે. તેના કેમ્પસનું આજે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના હસ્તે ઉદ્ઘાટન થવાનું છે. પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડૉ.એપીજે અબ્દુલ કલામનું સ્વપ્ન નાલંદા યુનિવર્સિટી હવે સાકાર થઈ રહ્યું છે. નાલંદા યુનિવર્સિટીનો ઇતિહાસ શિક્ષણ અને તેની સમૃદ્ધિ પ્રત્યેના ભારતીય અભિગમને દર્શાવે છે. તેનું મહત્વ માત્ર ભારત માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે અમૂલ્ય ધરોહર તરીકે છે.

એક સમયે અહીં 10 હજારથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ અને 2700થી વધુ શિક્ષકો હતા. વિદ્યાર્થીઓની પસંદગી તેમની યોગ્યતાના આધારે કરવામાં આવી હતી અને તેમના માટે શિક્ષણ, રહેઠાણ અને ભોજન મફત હતું. આ યુનિવર્સિટીમાં માત્ર ભારતમાંથી જ નહીં પરંતુ કોરિયા, જાપાન, ચીન, તિબેટ, ઈન્ડોનેશિયા, ઈરાન, ગ્રીસ, મંગોલિયા જેવા દેશોમાંથી પણ વિદ્યાર્થીઓ આવતા હતા.

કૃતઘ્ન ખિલજીએ નાશ કર્યો હતો

નાલંદા યુનિવર્સિટીમાં સાહિત્ય, જ્યોતિષ, મનોવિજ્ઞાન, કાયદો, ખગોળશાસ્ત્ર, વિજ્ઞાન, યુદ્ધ, ઇતિહાસ, ગણિત, સ્થાપત્ય, ભાષાશાસ્ત્ર, અર્થશાસ્ત્ર, દવા જેવા વિષયો ભણાવવામાં આવતા હતા. આ યુનિવર્સિટીમાં ‘ધર્મ ગુંજ’ નામનું પુસ્તકાલય હતું, જેનો અર્થ ‘સત્યનો પર્વત’ હતો. તેની ઇમારત 9 માળની હતી અને તેને ત્રણ ભાગમાં વહેંચવામાં આવી હતી.1193માં બખ્તિયાર ખિલજીના આક્રમણ બાદ નાલંદા યુનિવર્સિટી બરબાદ થઈ ગઈ હતી. અહીં યુનિવર્સિટી કેમ્પસ અને ખાસ કરીને તેની લાઇબ્રેરીને આગ લગાડવામાં આવી હતી, જેમાં લાઇબ્રેરીના પુસ્તકો મહિનાઓ સુધી સળગતા રહ્યા હતા.

બિહારના રાજગીરમાં આવેલી પ્રાચીન નાલંદા યુનિવર્સિટી

હર્ષવર્ધન, ધર્મપાલ, વસુબંધુ, ધર્મકીર્તિ, નાગાર્જુન જેવા ઘણા મહાન વિદ્વાનોએ નાલંદા યુનિવર્સિટીમાં શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. ખોદકામમાં નાલંદા યુનિવર્સિટીના 1.5 લાખ ચોરસ ફૂટના અવશેષો મળી આવ્યા છે, જે તેના વિશાળ અને વિસ્તૃત કેમ્પસના માત્ર 10 ટકા હોવાનું માનવામાં આવે છે.

હવે, પ્રાચીન નાલંદા યુનિવર્સિટીની તર્જ પર, બિહારના રાજગીરમાં 25 નવેમ્બર 2010ના રોજ નવી નાલંદા યુનિવર્સિટીની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. નાલંદા વિશ્વવિદ્યાલયની આ નવી ઇમારતના ઉદ્ઘાટન પહેલા બૌદ્ધ ધર્મને અનુસરનારા અને અહીં મુલાકાત લેવા આવેલા લોકોએ કહ્યું હતું કે દરેકને આ યુનિવર્સિટીના સાચા ઇતિહાસ વિશે જાણ થવી જોઈએ. આ માટે રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારે પ્રયાસો કરવા જોઈએ. તેમણે માંગ કરી હતી કે આ યુનિવર્સિટીનો સાચો ઈતિહાસ બહુ ઓછા લોકો જાણે છે. આવી સ્થિતિમાં આ જગ્યાએ ખોદકામ કરીને લોકોને તેના વિશે વધુ માહિતી આપવી જોઈએ.

1749 કરોડમાં 455 એકરમાં તૈયાર

અહીં ફરવા આવેલી ટૂરિસ્ટ ખુશી કુમારીએ કહ્યું કે આજકાલ લોકોની વિચારસરણી અલગ છે. પહેલા શિક્ષણ પ્રકૃતિ સાથે જોડાયેલું હતું, આજે તે ટેકનોલોજી પર આધારિત છે. શિક્ષકો પણ વિદ્યાર્થીઓ સાથે પહેલા જેટલા જોડાતા નથી. જૂની નાલંદા યુનિવર્સિટીની શિક્ષણ પદ્ધતિ અને આજની શિક્ષણ પદ્ધતિમાં ઘણો તફાવત છે.નાલંદા યુનિવર્સિટીઃ બખ્તિયાર ખિલજીએ તેનો નાશ કર્યો, નીતિશે તેને ફરીથી બનાવ્યો અને હવે પીએમ મોદી તેને ભેટ આપશે.

નાલંદા યુનિવર્સિટીના નેટ ઝીરો કેમ્પસનું ઉદ્ઘાટન થવાનું છે. તે 1749 કરોડના ખર્ચે 455 એકરમાં તૈયાર છે. પીએમ મોદી સાથે વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર, બિહારના રાજ્યપાલ રાજેન્દ્ર વિશ્વનાથ આર્લેકર, મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમાર, નાલંદા યુનિવર્સિટીના ચાન્સેલર અરવિંદ પનાગરિયા પણ હાજર રહેશે. આ સમયગાળા દરમિયાન, નાલંદા યુનિવર્સિટીની સ્થાપનામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપનાર કુલ 17 દેશોના રાજદૂતો પણ હાજર રહેશે. છેલ્લું સત્ર, ઉત્તર અને દક્ષિણ અમેરિકા, આફ્રિકા, દક્ષિણ એશિયા અને મધ્ય એશિયાના દેશોના વિદ્યાર્થીઓ સહિત 26 દેશોના બાળકો અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા.

પ્રાચીન વિશ્વવિદ્યાલયને જોવા પ્રવાસીઓ આવે છે

તે જ સમયે, અંકિતા સિંહ, જે પરીક્ષા આપવા માટે નાલંદા આવી હતી, જ્યારે તેણે અહીં મુલાકાત લીધી ત્યારે તે ખૂબ જ ખુશ દેખાતી હતી. તેમણે કહ્યું કે આપણા દેશ માટે ગર્વની વાત છે કે પહેલા દુનિયાભરમાંથી લોકો અહીં શિક્ષણ મેળવવા આવતા હતા અને પછી શિક્ષણનો ફેલાવો કરવા માટે તેમના દેશમાં પાછા જતા હતા. તેમણે કહ્યું કે અહીં જોયા પછી ખબર પડી કે અમારા વડીલોની માનસિકતા એટલી વિકસિત હતી અને સાથે જ તેઓ આટલા ભણેલા પણ હતા.

નાલંદાની મુલાકાતે આવેલી આકાંક્ષા કુમારીએ કહ્યું કે આ યુનિવર્સિટી કેમ્પસમાં આવીને તે ખૂબ જ ખુશ છે. લોકોને નાલંદા આવવા અને તેમના ઈતિહાસના અવશેષો જોવા અને પોતાના પર ગર્વ કરવાની અપીલ કરી.

‘આપણા દેશ અને તેના ઈતિહાસ પર ગર્વ છે’

શ્રવણ કુમાર નામના પ્રવાસીએ જણાવ્યું કે, દુનિયાભરમાંથી લોકો અહીં શિક્ષણ મેળવવા આવતા હતા. તેમણે કહ્યું કે આ યુનિવર્સિટીને તોડી પાડવા પાછળનો એક હેતુ સાંસ્કૃતિક ઈજા પહોંચાડવાનો હતો.
બિહાર શરીફના રહેવાસી અંકિત કુમારે કહ્યું કે આ ખંડેર જોઈને પોતાના દેશ અને તેના ઈતિહાસ પર ગર્વ થાય છે. અમે લોકોને અપીલ કરીએ છીએ કે તમે અહીં આવો અને તેને જુઓ જેથી તમે પણ તમારી શિક્ષણ પ્રણાલી અને સંસ્કૃતિ પર ગર્વ અનુભવી શકો.

આ પણ વાંચો:સાવધાન! શિમલા જાઓ છો તો પોતાનું પાણી સાથે લઈ જાઓ, જાણો શા માટે

આ પણ વાંચો:જીમ ટ્રેનરનાં પ્રેમમાં પડી પત્ની, પતિને મારવા બનાવ્યા 2 પ્લાન, શૂટરોના બાળકોની ફી પણ ભરી….

આ પણ વાંચો:કોંગ્રેસ નેતા કિરણ ચૌધરી આજે ભાજપમાં જોડાઈ શકે છે, સમર્થકોને દિલ્હી પહોંચવા કહ્યું