Mahakumbh 2025 : પ્રયાગરાજમાં આયોજિત મહા કુંભ મેળા 2025માં શ્રદ્ધાળુઓની ભારે ભીડ ઉમટી રહી છે. પોષ પૂર્ણિમાના દિવસે લગભગ 1.5 કરોડ ભક્તો અને મકરસંક્રાંતિના દિવસે 3.5 કરોડથી વધુ ભક્તોએ સંગમમાં સ્નાન કર્યું હતું. આ સિવાય દરરોજ લગભગ 50 લાખ લોકો સ્નાન કરી રહ્યા છે. મહાકુંભમાં આટલી મોટી સંખ્યામાં લોકો આવે છે અને સ્નાન કરે છે ત્યારે પ્રશ્ન એ થાય છે કે આટલી ભીડ કેવી રીતે ગણાય ?
મહાકુંભ જેવા વિશાળ કાર્યક્રમમાં આવનારા ભક્તોની સંખ્યાનો સચોટ અંદાજ કાઢવો એ સરળ કાર્ય નથી. આ પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે વૈજ્ઞાનિક અને આંકડાકીય પદ્ધતિઓ પર આધારિત છે. 100-200 વર્ષ પહેલા જ્યારે આટલા મોટા પાયે મેળાનું આયોજન કરવામાં આવતું ન હતું ત્યારે ભક્તોને ગણતરી માટે અવરોધો મૂકીને ગણતરી કરવામાં આવતી હતી. રેલવે ટિકિટ વેચાણના આંકડા પણ મદદરૂપ હતા. બ્રિટિશ પ્રશાસને 1882ના કુંભમાં 10 લાખ લોકોના આગમનનો અંદાજ લગાવ્યો હતો, જ્યારે 1918ના કુંભમાં આ સંખ્યા વધીને 30 લાખ થઈ ગયો હતો.
2013 પહેલા જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ અને વરિષ્ઠ પોલીસ અધિક્ષકના અહેવાલોના આધારે મેળામાં આવતા લોકોની સંખ્યાનો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો હતો. જેમાં ટ્રેન, બસ અને ખાનગી વાહનોનો ટ્રાફિક ડેટા સામેલ હતો. ઋષિ-મુનિઓ અને અખાડાઓ પાસેથી પણ ભક્તોની માહિતી એકત્ર કરવામાં આવી હતી. જો કે, સમય જતાં ભીડમાં વધારો અને ટ્રાફિક વ્યવસ્થાપનની જટિલતાને કારણે કાર્ય વધુ પડકારજનક બન્યું,
2013 ના મહાકુંભમાં પ્રથમ વખત વૈજ્ઞાનિક રીતે ગણતરી કરવામાં આવી હતી. સ્નાન માટે જરૂરી જગ્યા અને સમયનો અંદાજ લગાવીને ડેટા એકત્ર કરવામાં આવ્યો હતો. વ્યક્તિને સ્નાન કરવા માટે 0.25 મીટર જગ્યા અને 15 મિનિટનો સમય જોઈએ. તેના આધારે એક કલાકમાં એક ઘાટ પર 12,500 લોકો સ્નાન કરી શકશે. 2025ના મહાકુંભમાં સ્નાન માટે 44 ઘાટ તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે, જે પ્રક્રિયાને વ્યવસ્થિત બનાવે છે.
આ વખતે મેળાના વહીવટીતંત્રે ભક્તોની ગણતરી માટે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કર્યો છે. મેળામાં 200 જગ્યાએ હંગામી સીસીટીવી કેમેરા લગાવવામાં આવ્યા છે. પ્રયાગરાજમાં 268 સ્થળોએ 1107 કેમેરા સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે 100 થી વધુ પાર્કિંગ સ્થળો પર 700 કેમેરા વાહનો અને ભક્તોની ગણતરીમાં મદદ કરી રહ્યા છે. આ કેમેરાની મદદથી ભીડનું સચોટ આકલન શક્ય બન્યું છે.
બોટ, ટ્રેન, બસ અને ખાનગી વાહનોમાં આવતા લોકોની તેમજ અખાડાઓમાં આવતા સંતો અને ભક્તોની સંખ્યાના આધારે ભક્તોની સંખ્યાનો અંદાજ લગાવવામાં આવે છે. જો કે, એ નોંધવું અગત્યનું છે કે એક જ વ્યક્તિની ગણતરી ઘણી વખત થઈ શકે છે. કારણ કે ઘણા લોકો જુદા જુદા ઘાટ પર સ્નાન કરે છે અથવા મેળાના જુદા જુદા ભાગોમાં ફરતા હોય છે.
મહાકુંભ મેળો 2025 એ એક મેગા ઈવેન્ટ છે, જે માત્ર આધ્યાત્મિકતાનું જ પ્રતીક નથી પણ એ પાણપ્લિકેશન દર્શાવે છે કે કેવી રીતે આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ પરંપરાઓને સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે. આ મેળો ભારતીય સંસ્કૃતિની વિશાળતા અને સેવાની ભાવનાનું અદ્દભુત ઉદાહરણ છે.
આ પણ વાંચો: પાછો આવિજા બેટા, આવિજા… IIT હરિયાણાના બાબાને પિતાની અપીલ પ્રયાગરાજ મહાકુંભ પર પ્રભુત્વ, આંખોમાં આંસુ આવી ગયા
આ પણ વાંચો: મહાકુંભમાં મૌની અમાવસ્યા પર 10 કરોડ ભક્તો આવવાની ધારણા, CM યોગીએ વ્યવસ્થાની કરી સમીક્ષા
આ પણ વાંચો: ‘મહાકુંભમાં લાગી આગ’ શેર કરવામાં આવ્યો વીડિયો, FIR નોંધાઈ
