World News : ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે તણાવ ઘણો વધી ગયો છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે હવે ગમે ત્યારે યુદ્ધ ફાટી શકે છે. યુદ્ધ ફાટી નીકળવાનું મુખ્ય કારણ ઈરાનના હુમલા છે જેણે ઈઝરાયેલને ઘણું નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. સેટેલાઇટ ફોટા પણ એ હકીકતની સાક્ષી આપે છે કે ઇઝરાયેલના એરબેઝને વ્યાપક નુકસાન થયું છે. આવી સ્થિતિમાં મધ્ય પૂર્વમાં નવું યુદ્ધ શરૂ થાય તો કોઈને આશ્ચર્ય ન થવું જોઈએ.પરંતુ જો આવી સ્થિતિ ઉભી થાય તો ભારતની ભૂમિકા શું હોવી જોઈએ? અથવા આપણે એમ કહેવું જોઈએ કે વિશ્વ ભારતને કઈ ભૂમિકા ભજવતા જોવા માંગે છે? આના ઉપર શું પીએમ મોદી અને વિદેશ મંત્રી એસ જયશંકર આ સંભવિત યુદ્ધને ટાળી શકશે? શું વિશ્વના અન્ય દેશો ભારતની વાત સાંભળવા તૈયાર થશે? ચાલો આ સમગ્ર મુત્સદ્દીગીરીને સરળ મુદ્દાઓમાં સમજવાનો પ્રયત્ન કરીએ.ઈરાન-ઈઝરાયેલ તણાવ અંગે ભારતની શું પ્રતિક્રિયા છે?

જ્યારથી ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે આ તણાવ વધ્યો છે ત્યારથી ભારતના રાજકારણમાં પણ ઉકાળો આવી રહ્યો છે. મોદી સરકાર આ સમગ્ર મામલામાં નજર રાખી રહી છે, આ સિવાય વિપક્ષી નેતાઓ પણ સમયાંતરે નિવેદનો આપી રહ્યા છે. અહીં જાણો ઈરાન-ઈઝરાયેલ તણાવ પર દરેક નેતાએ શું કહ્યું-

પીએમ નરેન્દ્ર મોદી: આ દુનિયામાં આતંકવાદ માટે કોઈ સ્થાન નથી. તે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કે સ્થાનિક તણાવને વધવા દેવામાં ન આવે. આ ઉપરાંત તમામ કેદીઓ સુરક્ષિત રીતે પરત ફરે તે પણ જરૂરી છે. ભારત શક્ય તેટલી વહેલી તકે શાંતિ અને સ્થિરતા સ્થાપિત થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા પ્રતિબદ્ધ છે. ( સંદર્ભ : પીએમ મોદીએ ઇઝરાયલના વડા પ્રધાન નેતન્યાહુ સાથે ફોન પર વાત કરી ત્યારે આ બધું કહેવામાં આવ્યું હતું)

વિદેશ મંત્રી જયશંકર: ભારત મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા સંઘર્ષને કારણે ચિંતિત છે. ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ એક મોટા યુદ્ધમાં ફેરવાઈ શકે છે. કોઈપણ દેશનો પ્રતિભાવ આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાવાદી નિયમોને ધ્યાનમાં લેવો જોઈએ કે નાગરિકોને કોઈ નુકસાન ન પહોંચે તેની પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ.વિદેશ મંત્રી જયશંકરે પણ ભારતની ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો અને કહ્યું કે મુશ્કેલ સમયમાં વાતચીતના મહત્વને ઓછું આંકવું જોઈએ નહીં. જો કંઈક આગળ લઈ જવાનું હોય, જો કંઈક પાછું આપવું હોય તો આ બધું પણ યોગદાન છે. ભારત આમ કરતું આવ્યું છે. ( સંદર્ભઃ વિદેશ મંત્રી એસ જયશંકરે વોશિંગ્ટનમાં એક થિંક ટેન્ક સાથેની વાતચીત દરમિયાન આ નિવેદન આપ્યું હતું)

અરવિંદ કેજરીવાલઃ ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. ભારતમાં ઘણા પરિવારો ચિંતિત છે કારણ કે તેમના પરિવારના સભ્યો આ દેશોમાં કામ કરી રહ્યા છે. હું ભારત સરકારને નમ્રતાપૂર્વક વિનંતી કરું છું કે ત્યાં રહેતા તમામ ભારતીયોને શક્ય તેટલી વહેલી તકે મિશન મોડમાં પાછા લાવવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે. ( સંદર્ભઃ અરવિંદ કેજરીવાલે 2 ઓક્ટોબરે ઈરાની હુમલા બાદ તરત જ મોદી સરકારને આ અપીલ કરી હતી)

ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે વધી રહેલો તણાવ સમગ્ર વિશ્વ માટે ઘાતક છે, તેની અસર માત્ર મધ્ય પૂર્વ જ નહીં, સમગ્ર વિશ્વની સપ્લાય ચેઈન પણ ખોરવાઈ શકે છે અને તેલના ભાવમાં જોરદાર ઉછાળો જોવા મળી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, કોઈપણ ભોગે આ યુદ્ધને રોકવું અને તણાવ ઓછો કરવો જરૂરી બની જાય છે. હવે વિશ્વના ઘણા દેશો ભારતની વધતી શક્તિથી વાકેફ છે, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ પર તેની વધતી સ્વીકૃતિએ પણ તેને નિર્ણાયક સ્થિતિમાં મૂક્યું છે.

ભારત ઈરાન અને ઈઝરાયેલ બંનેનો સારો મિત્ર છે. બંને દેશો સાથે ઘણા વર્ષોથી વ્યાપારી સંબંધો છે, ભારતના પોતાના હિત પણ આ દેશો સાથે જોડાયેલા છે. મોટી વાત એ છે કે ભારતે તટસ્થ અભિગમ અપનાવ્યો હોવાથી તેના પર પક્ષપાતનો આરોપ ન લગાવી શકાય. તેમણે કોઈ એક દેશનો બહિષ્કાર કર્યો નથી. જો તે ઈરાન પાસેથી તેલ લઈ રહ્યું છે તો ઈઝરાયેલ પાસેથી જરૂરી હથિયાર લઈ રહ્યું છે.ભારતને બુદ્ધની ભૂમિ કહેવામાં આવે છે, પીએમ નરેન્દ્ર મોદીથી લઈને અન્ય ઘણા અગાઉના વડા પ્રધાનો સુધી, ભારતની ઓળખ શાંતિ પ્રેમી દેશ તરીકે કરવામાં આવી છે. ભારત ઝુકતું નથી, પણ કોઈ કારણ વગર કોઈ પર હુમલો કરતું નથી. આવી સ્થિતિમાં જો મધ્યસ્થતાની વાત આવે તો ભારતને વિશ્વાસપાત્ર તરીકે જોઈ શકાય છે.
ભારત એશિયામાં એક મોટી શક્તિ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. તે ચોક્કસપણે ચીનથી સખત સ્પર્ધાનો સામનો કરી રહ્યું છે, પરંતુ જ્યારે યુદ્ધની વાત આવે છે, ત્યારે વિશ્વ ચીન કરતાં ભારત પર વધુ વિશ્વાસ કરે છે. ચીન તેની વિસ્તરણવાદી નીતિના આધારે તાઈવાન અને હોંગકોંગને કબજે કરવાનો ઇતિહાસ ધરાવે છે, પરંતુ ભારત જરૂર પડ્યે જ યોગ્ય જવાબ આપવામાં માને છે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની વિશ્વના નેતાઓ સાથેની કેમેસ્ટ્રી પણ મહત્વની છે. તેમની વ્યવહારિક શૈલી તેમને ઝડપથી દરેકના મિત્ર બનાવી દે છે. અહીં પણ નેતન્યાહુ સાથે તેમના સંબંધો ખૂબ જ ગાઢ હોવાનું કહેવાય છે, તેઓ ઈઝરાયેલની મુલાકાત લેનારા પ્રથમ વડાપ્રધાન પણ બન્યા હતા. આવી સ્થિતિમાં પીએમ મોદી તેમના ‘મિત્ર’ નેતન્યાહૂ સાથે વાત કરશે અને સંભવિત યુદ્ધને ટાળવાનો પ્રયાસ કરશે.ભારત પ્રત્યે વિશ્વની અપેક્ષાઓ પણ વધી છે કારણ કે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર તેની ભૂમિકા યોગ્ય રીતે નિભાવી શક્યું નથી. તેની રચના પછી સાત વખત એવું બન્યું છે કે તે યુદ્ધને રોકવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે. તે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને પણ રોકી શક્યો નહીં. તેનું વાર્ષિક બજેટ ચોક્કસપણે 3000 કરોડ રૂપિયાની આસપાસ છે, પરંતુ તેની કાર્યશૈલી હવે વિશ્વના ઘણા દેશોને સ્વીકાર્ય નથી. આવી સ્થિતિમાં ભારત જેવા દેશો વધુ અસરકારક રીતે મધ્યસ્થી કરી શકે છે.

રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને ત્રણ વર્ષ થઈ ગયા છે. હજુ સુધી એવા કોઈ સ્પષ્ટ સંકેત નથી કે આ યુદ્ધ અટકશે. પરંતુ આ યુદ્ધને રોકવામાં ભારત મધ્યસ્થી તરીકેની ભૂમિકા ભજવી શકે તેવા સંકેતો ચોક્કસપણે મળી રહ્યા છે. દુનિયાના ઘણા દેશો પોતે આગળ આવ્યા અને આ વાત કહી, અમેરિકાએ પણ સ્વીકાર્યું કે ભારત મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.આના ઉપર PM નરેન્દ્ર મોદીએ જે રીતે યુક્રેનની મુલાકાત લીધી હતી અને ત્યારબાદ રશિયા પણ ગયા હતા, તેમાં ડિપ્લોમસીની એક અલગ જ સ્ટાઈલ જોવા મળી હતી. પીએમ મોદી પહેલા જ કહી ચૂક્યા છે કે ભારત તટસ્થ રહેવાનું નથી, તે સંપૂર્ણ રીતે શાંતિના પક્ષમાં છે, જેનો અર્થ છે કે તે યુદ્ધ રોકવામાં રસ દાખવી રહ્યો છે. નિષ્ણાતો તો એવું પણ માને છે કે જો યુદ્ધ અટકાવવાની વાત આવે તો અમેરિકા ચીન કરતાં ભારત પર વધુ વિશ્વાસ કરશે.

તેનું કારણ એ છે કે અમેરિકાએ ચીનના પ્રભાવને દરેક કિંમતે સીમિત કરવો પડશે, તેના કારણે એશિયાના બીજા દેશ એટલે કે ભારતને આગળ વધવું જરૂરી બને છે, તેની મજબૂતી મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. આ કારણથી જો રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાં મધ્યસ્થી કરવાની વાત આવે તો ભારત ઘણું આગળ જવાનું છે.ભારત વિશે એવું કહેવાય છે કે તે તટસ્થતાથી કામ કરે છે અને સીધા કોઈના વિવાદમાં કૂદી પડતું નથી. પરંતુ હંમેશા એવું નથી બનતું, એક સમય એવો પણ હતો જ્યારે ભારતે પણ ઘણા દેશોના યુદ્ધમાં પોતાના સૈનિકો મોકલ્યા હતા અને તેને ઘણું નુકસાન સહન કરવું પડ્યું હતું. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ અને પછી બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં ઘણા ભારતીય સૈનિકોએ ભાગ લીધો હતો અને શહીદ થયા હતા. આઝાદી પછી પણ ભારતે વિયેતનામ યુદ્ધ દરમિયાન ખુલ્લેઆમ અમેરિકાની નિંદા કરી હતી.

આ પણ વાંચો:નસરાલ્લાહની હત્યા બાદ હિઝબોલ્લાહની કમાન કોણે સોંપાઈ

આ પણ વાંચો:હિઝબોલ્લાહનો ખાતમો બોલાવવા ઇઝરાયેલ મક્કમ, લેબનોનમાં શરૂ ગ્રાઉન્ડ ઓપરેશન

આ પણ વાંચો:નસરલ્લાહ અંગે ઇરાની જાસૂસે જ ઇઝરાયેલને આપી હતી બાતમી