National News : ભારતમાં ચોમાસા (Monsoon)ની શરૂઆત સાથે જ દેશભરના ખેડૂતો, વેપારીઓ અને સામાન્ય લોકોની નજર વરસાદ પર ટકેલી હોય છે. પરંતુ આ વર્ષે વૈશ્વિક હવામાનમાં જોવા મળતી **અલ નીનો (El Nino)**ની અસરને કારણે ચોમાસું સામાન્ય કરતાં નબળું રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જો આવું બને તો તેની સીધી અસર કૃષિ ઉત્પાદન, પશુપાલન અને ખાદ્યપદાર્થોના ભાવ પર પડી શકે છે.
નિષ્ણાતોના મત અનુસાર, જો વરસાદ ઓછો રહે તો દૂધ, દાળ, શાકભાજી, ખાદ્યતેલ અને અન્ય રોજિંદી જરૂરિયાતની વસ્તુઓ મોંઘી (Food Inflation) બની શકે છે.
અલ નીનો (El Nino) શું છે?
અલ નીનો એ પેસિફિક મહાસાગરના સમુદ્રના પાણીનું અસામાન્ય રીતે ગરમ થતું હવામાન ચક્ર છે. તેની અસર વિશ્વના અનેક દેશોના હવામાન પર પડે છે. ભારતમાં અલ નીનો સક્રિય હોય ત્યારે સામાન્ય રીતે ચોમાસું નબળું રહેવાની શક્યતા વધી જાય છે.
દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનો (Dairy Products,)કેમ મોંઘા થઈ શકે?
ઓછા વરસાદના કારણે લીલા ઘાસચારાની અછત ઊભી થાય છે અને પશુપાલનનો ખર્ચ વધી જાય છે. ગાય અને ભેંસને પૂરતો ચારો અને પાણી ન મળવાથી દૂધનું ઉત્પાદન ઘટી શકે છે.
તેના પરિણામે નીચેના ઉત્પાદનોના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે.
- દૂધ
- દહીં
- છાશ
- પનીર
- ઘી
- માખણ
કયા ખાદ્યપદાર્થો સૌથી વધુ પ્રભાવિત થઈ શકે?
નબળા ચોમાસાની અસર માત્ર દૂધ પૂરતી મર્યાદિત રહેતી નથી. વરસાદ આધારિત પાકોમાં ઉત્પાદન ઘટે તો બજારમાં પુરવઠો ઓછો થઈ શકે છે.
ભાવ વધવાની શક્યતા ધરાવતા મુખ્ય ઉત્પાદનો:
- તુવેર
- અડદ
- મગ
- મગફળી
- સોયાબીન
- ખાદ્યતેલ
- લીલા શાકભાજી
- ડુંગળી
- ટામેટાં
- બટાકા
- જીરું
- વરિયાળી
ખરીફ પાક પર પડશે સીધી અસર
ભારતમાં ખરીફ પાક સંપૂર્ણપણે ચોમાસા પર આધારિત છે. જો જુલાઈ અને ઓગસ્ટ દરમિયાન પૂરતો વરસાદ નહીં પડે તો ડાંગર, કપાસ, મગફળી, કઠોળ અને અન્ય પાકના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.
તેની અસર આગળ જઈને રવિ પાક અને સમગ્ર કૃષિ અર્થતંત્ર પર પણ જોવા મળી શકે છે.
ચોખા અને ઘઉંના મામલે હાલ રાહત કેમ?
હાલમાં ચોખા અને ઘઉં અંગે સ્થિતિ પ્રમાણમાં સ્થિર માનવામાં આવે છે.
તેના મુખ્ય કારણો:
- સરકાર પાસે પૂરતો બફર સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે.
- મોટા જળાશયો અને બંધોમાં પાણીનું સ્તર સંતોષકારક છે.
- ચોખા અને ઘઉંના વિસ્તારોમાં સિંચાઈની સુવિધા વધુ મજબૂત છે.
તેમ છતાં લાંબા સમય સુધી વરસાદની અછત રહે તો આ ક્ષેત્ર પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
સામાન્ય લોકો પર કેવી પડશે અસર?
જો ચોમાસું નબળું રહે તો માત્ર કરિયાણાનું બિલ જ નહીં પરંતુ અનેક અન્ય ખર્ચ પણ વધી શકે છે.
સંભવિત અસર:
- દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનો મોંઘા થશે.
- દાળ અને કઠોળના ભાવ વધશે.
- શાકભાજીના ભાવમાં ઉછાળો આવશે.
- ખાદ્યતેલ મોંઘું બનશે.
- ઇંડા અને ચિકનના ભાવ વધી શકે છે.
- મોંઘવારીમાં વધારો થવાની શક્યતા રહેશે.
ગુજરાત પર શું અસર થઈ શકે?
ગુજરાતમાં ખરીફ સિઝન દરમિયાન અંદાજે 85 લાખ હેક્ટર વિસ્તારમાં વાવેતર થાય છે. જો વરસાદમાં ઘટાડો થાય તો રાજ્યમાં કપાસ, મગફળી, તલ, કઠોળ સહિતના પાકના ઉત્પાદન પર અસર પડી શકે છે. જેના કારણે ખેડૂતોની આવક તેમજ બજારમાં પુરવઠા બંને પર અસર જોવા મળી શકે છે.
જુલાઈ અને ઓગસ્ટ રહેશે નિર્ણાયક
હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ જુલાઈ અને ઓગસ્ટ ભારતના ચોમાસા માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ મહિના છે. જો આ સમયગાળા દરમિયાન સારો વરસાદ થાય તો કૃષિ ઉત્પાદન અને મોંઘવારી પર પડનારી સંભવિત અસર ઘણી હદ સુધી ઘટી શકે છે.
જો વરસાદ અપેક્ષા મુજબ નહીં પડે તો વર્ષના બાકીના મહિનાઓમાં ખાદ્યપદાર્થોના ભાવ પર દબાણ વધવાની શક્યતા રહેશે.ટૂંકમાં
અલ નીનો (El Nino)ની સંભાવિત અસરને કારણે આ વર્ષે દૂધ, દાળ, શાકભાજી, ખાદ્યતેલ અને અન્ય ખાદ્યપદાર્થોના ભાવમાં વધારો (Food Inflation) થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે અંતિમ સ્થિતિ ચોમાસાના વરસાદ અને સરકારના બજાર વ્યવસ્થાપન પર નિર્ભર રહેશે. આગામી કેટલાક અઠવાડિયા દેશની કૃષિ અને મોંઘવારી માટે નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે.
