ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચેના તણાવમાં ઘટાડો થવાથી ભારતને મોટી રાજદ્વારી અને આર્થિક રાહત મળી છે. ભારતે ચાબહાર બંદર અને સંબંધિત કનેક્ટિવિટી પ્રોજેક્ટ્સમાં $550 મિલિયન (આશરે રૂ. 47,16,53,21,335 – 26 જૂન, 2025)નું રોકાણ કર્યું છે. ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધ અને પછી અમેરિકાના તેમાં પ્રવેશને કારણે આ ક્ષેત્રમાં અસ્થિરતા અંગે ભારત ચિંતિત હતું. ચાબહાર બંદર અને આંતરરાષ્ટ્રીય ઉત્તર-દક્ષિણ પરિવહન કોરિડોર (INSTC) ભારત માટે અફઘાનિસ્તાન, મધ્ય એશિયા અને રશિયા સુધી પહોંચવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ છે. આ પ્રોજેક્ટ્સ ચીનના બેલ્ટ એન્ડ રોડ પહેલનો પ્રતિભાવ છે અને પાકિસ્તાનને બાયપાસ કરીને ભારત તેમજ અફઘાનિસ્તાન માટે પ્રાદેશિક વેપાર કરવા માટે મદદરૂપ છે.
ચાબહાર બંદરમાં રોકાણ અંગે ભારતની ચિંતાઓ દૂર થઈ
ભારતે અત્યાર સુધીમાં ચાબહાર બંદરના વિકાસ માટે 85 મિલિયન ડોલરનું સીધું રોકાણ કર્યું છે. આ ઉપરાંત, એક્ઝિમ બેંક દ્વારા ઓપરેશનલ સપોર્ટ માટે 150 મિલિયન ડોલરની અલગ ક્રેડિટ લાઇન આપવામાં આવી છે. ચાબહાર-ઝાહેદાન રેલ્વે માટે 400 મિલિયન ડોલરની વધારાની ક્રેડિટ પણ આપવામાં આવી છે. આ રીતે, કુલ રોકાણ 550 મિલિયન ડોલરની નજીક પહોંચી ગયું છે. અદાણી ગ્રુપ અને એસ્સાર જેવી મોટી ભારતીય કંપનીઓએ પણ ચાબહારમાં તેમની હાજરી વધારવામાં રસ દાખવ્યો છે. આ દર્શાવે છે કે ભારત આ બંદર પ્રત્યે કેટલું ગંભીર છે. મે 2024 માં, ભારતે ઈરાનના ચાબહાર બંદર પર શાહિદ બેહેશ્તી ટર્મિનલને 10 વર્ષ માટે ચલાવવા માટે કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. આ કામ ઈન્ડિયા પોર્ટ્સ ગ્લોબલ લિમિટેડ (IPGL) દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે. IPGL એ જવાહરલાલ નેહરુ પોર્ટ ઓથોરિટી અને દીનદયાળ પોર્ટ ઓથોરિટીનું સંયુક્ત સાહસ છે. તે ઈરાનની આર્ય બનાદર કંપની સાથે મળીને બંદરનું સંચાલન કરે છે.
ભારત-ઈરાન વેપાર પર પણ એક મોટું સંકટ મંડરાઈ રહ્યું હતું
ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચેના યુદ્ધને કારણે , ચાબહાર બંદર ખૂબ જ જોખમમાં હતું. આનાથી ચાબહાર બંદરમાં ભારતના રોકાણ પર જોખમ ઊભું થઈ શક્યું હોત. પરંતુ, ઈઝરાયલી હુમલાઓમાં ચાબહાર બંદરને કોઈ નુકસાન થયું ન હતું. આનાથી ભારતને મોટી રાહત મળી છે. ભારતને ડર હતો કે જો બંદરને નુકસાન થયું હોત, તો તેની પ્રાદેશિક વ્યૂહરચના નકામી થઈ ગઈ હોત. જો યુદ્ધ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહ્યું હોત, તો તે ખૂબ જ ભયંકર હોત, કારણ કે અમેરિકા પણ તેમાં જોડાયું હોત. આનાથી પશ્ચિમી દેશો દ્વારા લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોનું જોખમ પણ વધ્યું હોત, જેના કારણે ભારત માટે ઈરાનમાં વેપાર કરવો મુશ્કેલ બન્યો હોત.
ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધ અટકાવવાની પાકિસ્તાનની આશા ઠગારી નીવડી
ચાબહાર પ્રોજેક્ટ પર યુદ્ધનો ખતરો ટળવાથી પાકિસ્તાન પણ નિરાશ છે. દાયકાઓથી, અફઘાનિસ્તાન તેના દરિયાઈ પ્રવેશ માટે પાકિસ્તાનના કરાચી બંદર પર નિર્ભર રહ્યું છે. પરંતુ, વર્તમાન તાલિબાન શાસન હેઠળ, કાબુલ હવે અન્ય વિકલ્પો શોધી રહ્યું છે. ચાબહાર બંદર પણ અફઘાનિસ્તાન માટે એક સારો વિકલ્પ છે. આ ઉપરાંત, અફઘાનિસ્તાન હવે INSTC ( આંતરરાષ્ટ્રીય ઉત્તર-દક્ષિણ પરિવહન કોરિડોર ) માં જોડાવામાં પણ રસ દાખવી રહ્યું છે. આનાથી પાકિસ્તાન પર તેની નિર્ભરતા ઓછી થઈ શકે છે. જો INSTC ને મધ્ય એશિયાઈ દેશોનો ટેકો મળે, તો પ્રાદેશિક વેપાર પર પાકિસ્તાનનો પ્રભાવ ઓછો થશે. ઈરાન અને ઇઝરાયલ વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે આ કામ અટકી શક્યું હોત અને પાકિસ્તાનને તેની પકડ મજબૂત કરવાની તક મળી હોત. પરંતુ, હવે આવું થતું દેખાતું નથી.
ભારત પાસે મધ્ય એશિયામાં પોતાની ભૂમિકા વધારવાની તક છે
ભારત અને ઈરાન ચાબહાર પ્રોજેક્ટને આગળ વધારવા માટે સતત વાટાઘાટો કરી રહ્યા છે. જાન્યુઆરી 2025 માં 19મી વિદેશ કાર્યાલય પરામર્શ દરમિયાન, બંને દેશોએ ચાબહાર અને INSTC પર સહયોગ વધારવા માટે તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો. જોકે, હજુ પણ કેટલાક પડકારો છે. પશ્ચિમી પ્રતિબંધોનો ભય હજુ પણ રહે છે. ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં ભવિષ્યમાં કોઈપણ ઘટના વેપારને વિક્ષેપિત કરી શકે છે. તેમ છતાં, જે યુદ્ધવિરામ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે તેનાથી રાજદ્વારી અને કાર્ય માટે થોડો સમય મળ્યો છે. એકંદરે, ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે તણાવ ઓછો થવાથી ભારત માટે બે ફાયદા થયા છે. ચાબહારમાં કરવામાં આવતા રોકાણો સલામત છે અને પ્રાદેશિક જોડાણ યોજનાઓ કોઈપણ અવરોધ વિના ચાલી રહી છે. ઉપરાંત, અફઘાનિસ્તાનના વેપાર માર્ગો પર પાકિસ્તાનનો પ્રભાવ ઓછો થઈ રહ્યો છે. ભારત પાસે હવે બંદર વિકસાવવા, વેપાર સંબંધોને મજબૂત કરવા અને મધ્ય એશિયામાં તેની હાજરીને વધુ વિસ્તૃત કરવાની સારી તક છે.
“ઈરાન-ઈઝરાયલ તણાવ ઓછો થવાથી ભારતને મળેલા ફાયદાઓ ઉપરાંત, શું તમને લાગે છે કે આ પરિસ્થિતિ ભારત માટે અન્ય કોઈ તકો કે પડકારો ખોલી શકે છે? તમારા વિચારો કોમેન્ટ બોક્સમાં શેર કરો! તમે તમારો અભિપ્રાય હિન્દી અથવા અંગ્રેજીમાં આપી શકો છો. લોગ ઇન કરો અને તમારો અભિપ્રાય શેર કરો!”
આ પણ વાંચો:UNSCમાં ઈમરજન્સી બેઠક, ઈરાન પર હુમલા બાદ રશિયા, ચીન અને પાકિસ્તાને મૂક્યો આ પ્રસ્તાવ
આ પણ વાંચો:અમેરિકાની કાર્યવાહી બાદ ઈરાને ઈઝરાયેલ પર કર્યો મિસાઈલ એટેક
આ પણ વાંચો:ઈઝરાયલ-ઈરાન યુદ્ધમાં અમેરિકાએ ઝંપલાવ્યું! ઈરાનના ત્રણ પરમાણુ મથકો પર હુમલો કર્યો
