ભારતનો કુલ પ્રજનન દર (TFR) પ્રતિ મહિલા બાળકોની સરેરાશ સંખ્યા રાષ્ટ્રીય સ્તરે 2.2 થી ઘટીને 2 થઈ ગઈ છે. દેશમાં પ્રજનન દર ઘટીને 2.1 પર આવવાથી, વસ્તી હવે સ્થિર માનવામાં આવે છે.
બુધવારે જારી કરાયેલા નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વે (NFHS-5)ના ડેટા અનુસાર, દેશનો કુલ પ્રજનન દર (TFR) ઘટીને બે થઈ ગયો છે. 2016માં આ દર 2.2 હતો. આનો અર્થ એ થયો કે દેશની વસ્તીનો વૃદ્ધિ દર સ્થિર થવાની નિશાની છે.
સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયના સર્વેમાં આ માહિતી સામે આવી છે. નીતિ આયોગના સભ્ય (સ્વાસ્થ્ય) ડૉ. વિનોદ કુમાર પોલ અને કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ સચિવ રાજેશ ભૂષણે દેશના 14 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે વસ્તી, પ્રજનન અને બાળ આરોગ્ય, કુટુંબ કલ્યાણ, પોષણ અને અન્ય પરના મુખ્ય સૂચકાંકો પર તથ્યો રજૂ કર્યા. .
સર્વેક્ષણ દર્શાવે છે કે મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન, ઝારખંડ અને ઉત્તર પ્રદેશ સિવાય, તમામ તબક્કા 2 રાજ્યોએ પ્રજનનક્ષમતાનું સ્થાનાંતરણ સ્તર હાંસલ કર્યું છે (2.1).
સર્વેક્ષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે એકંદર ગર્ભનિરોધક પ્રચલિતતા દર (CPR) રાષ્ટ્રીય સ્તરે 54 ટકાથી વધીને 67 ટકા થયો છે અને પંજાબ સિવાય લગભગ તમામ તબક્કા 2 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં. લગભગ તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ગર્ભનિરોધકની આધુનિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ પણ વધ્યો છે.
દેશના 707 જિલ્લાઓમાં સર્વે
NFHS-5 સર્વે દેશના 707 જિલ્લાઓમાં આશરે 6.1 લાખ નમૂના ઘરોમાં હાથ ધરવામાં આવ્યો છે, જેમાં 7,24,115 સ્ત્રીઓ અને 1,01,839 પુરૂષોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે જેથી જિલ્લા સ્તર સુધી અલગ અંદાજો પૂરો પાડવામાં આવે.
આરોગ્ય મંત્રાલયના સર્વેક્ષણના મુખ્ય સૂચકાંકો દર્શાવે છે કે અખિલ ભારતીય સ્તરે અને બીજા તબક્કાના મોટાભાગના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કુટુંબ નિયોજનની જરૂરિયાતોમાં 13 ટકાથી 9 ટકા સુધી નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. ગેપની જરૂરિયાત, જે અગાઉ ભારતમાં મુખ્ય મુદ્દો હતો, તે ઝારખંડ સિવાયના તમામ રાજ્યોમાં 12 ટકા અને અરુણાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશ બંનેમાં 13 ટકાથી ઘટીને 10 ટકાથી ઓછા થઈ ગયો છે.
બાળકોના પોષણમાં સુધારો કરવાનો દાવો કરે છે
સર્વેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે બાળકોના પોષણમાં નજીવો સુધારો થયો છે. સ્ટન્ટિંગ 38 ટકાથી ઘટીને 36 ટકા અને ઓછું વજન 36 ટકાથી ઘટીને 32 ટકા થયું છે. પરંતુ આ ફેરફાર નોંધપાત્ર નથી, કારણ કે ટૂંકા ગાળામાં આ સૂચકાંકોમાં ધરખમ ફેરફાર થવાની શક્યતા નથી.
