Bangladesh News: બાંગ્લાદેશમાં શેખ હસીનાની હકાલપટ્ટી અને અમેરિકા અને જાપાન સહિત વિશ્વના ઘણા દેશોમાં મંદીના માહોલ બાદ ભારતમાં વિદેશી વેપાર ખાધના નવા પડકારો દેખાઈ રહ્યા છે. ઉલ્લેખનીય છે કે બાંગ્લાદેશ ભારતનું આઠમું સૌથી મોટું નિકાસ બજાર છે. ગયા વર્ષે ભારતે બાંગ્લાદેશમાં અગિયાર અબજ ડોલરના માલની નિકાસ કરી હતી. આવી સ્થિતિમાં દેશને વધતી જતી વિદેશી વેપાર ખાધ ઘટાડવા અને નિકાસ વધારવાની નવી જરૂરિયાતનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
વાણિજ્ય વિભાગ દ્વારા તાજેતરમાં જારી કરાયેલા આંકડા અનુસાર, ચાલુ નાણાકીય વર્ષના એપ્રિલથી જૂનના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં જ્યારે નિકાસ ધીમી ગતિએ વધી છે, ત્યારે આયાતની ઊંચી ઝડપને કારણે વિદેશી વેપાર ખાધમાં વધારો થયો છે. આ ત્રણ મહિનામાં કુલ નિકાસ $200.33 બિલિયનની હતી, જેમાં મર્ચેન્ડાઇઝની નિકાસ $109.96 બિલિયનની હતી અને સેવાઓની નિકાસ $90.37 બિલિયનની હતી. કુલ આયાત $222.90 બિલિયનની હતી, જેમાંથી સામાનની આયાત $172.23 બિલિયનની હતી અને સેવાઓની આયાત $50.67 બિલિયનની હતી. આ નાણાકીય વર્ષમાં ભારતે 800 અબજ ડૉલરના કુલ નિકાસ લક્ષ્યાંક સુધી પહોંચવાનું સુનિશ્ચિત કર્યું છે, જે ગયા વર્ષ કરતાં થોડું વધારે છે, પરંતુ રશિયા-યુક્રેન અને ઇઝરાયેલ-હમાસ યુદ્ધ, લાલ સમુદ્રની કટોકટી અને કન્ટેનરની અછતને કારણે આ ઉચ્ચ નિકાસ લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવામાં આવ્યું ન હતું તે કરવું પડકારજનક છે.
આવી સ્થિતિમાં, આપણે વધતી જતી વિદેશી વેપાર ખાધને નિયંત્રિત કરવા અને નિકાસની ગતિ વધારવાના અભિયાન પર વ્યૂહાત્મક રીતે આગળ વધવું પડશે. આ માટે પાંચ પ્રકારના બહુ-પરિમાણીય પગલાં લેવા પડશે. એક, ભારતના વિદેશી વેપારમાં નવો પ્રાણ ફૂંકવા માટે દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો વધારવી જોઈએ. બીજું, નિકાસ વધારવા માટે વર્ષ 2024-25ના બજેટમાં સુનિશ્ચિત કરાયેલી બજેટ ફાળવણીનો શરૂઆતથી જ અસરકારક રીતે ઉપયોગ થવો જોઈએ. ત્રણ, સેવાની નિકાસ દરેક સંભવિત રીતે વધારવી જોઈએ. ચાર, નિકાસકારોને નોન-ટેરિફ અવરોધોમાંથી રાહત આપવી જોઈએ અને પાંચ, નવા સંભવિત નિકાસ બજારોની શોધ કરવી જોઈએ.
વિશ્વ વેપારના પડકારો વચ્ચે સરકાર નિકાસ વધારવા અને વેપાર ખાધ ઘટાડવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે આગળ વધી રહી છે તેમાં કોઈ શંકા નથી. ગયા મહિને, ભારતે નવી દિલ્હીમાં ‘BIMSTEC’ (બંગાળની ખાડીની આસપાસ સ્થિત દેશોનું સંગઠન) માં નવો શ્વાસ લેવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો . ભારત દ્વિપક્ષીય વેપાર વધારવા માટે સતત પ્રયાસો કરી રહ્યું છે અને ‘નેબરહુડ ફર્સ્ટ’, ‘એક્ટ ઈસ્ટ’ અને સાગર નીતિ હેઠળ પરસ્પર સહયોગ વધારવા માટે પહેલ કરી રહ્યું છે. એ જ રીતે રશિયા સહિતના મિત્ર દેશો અને વિવિધ વિકસિત દેશો સાથે દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો દ્વારા વેપાર વધારવા માટે નવી કવાયત શરૂ કરવામાં આવી છે.
નવા બજેટમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરને મજબૂત કરવા અને આયાત ઘટાડવા અને નિકાસ વધારવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. મહત્વનું છે કે દેશમાંથી નિકાસ અને રોજગાર સર્જન બંનેમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરનું મહત્ત્વનું યોગદાન છે અને તેને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે આ બજેટમાં ખાસ કાળજી રાખવામાં આવી છે. કેન્દ્ર, રાજ્ય અને ખાનગી ક્ષેત્રની પરસ્પર ભાગીદારીથી ‘પ્લગ એન્ડ પ્લે’ સુવિધા સાથેના ઔદ્યોગિક ઉદ્યાનો વિકસાવવામાં આવશે. ઉદ્યોગસાહસિકે માત્ર આવા ઔદ્યોગિક પાર્કમાં જઈને ઉત્પાદન શરૂ કરવાનું હોય છે. નવા બજેટની જોગવાઈઓ હેઠળ, 100 શહેરોમાં ‘પ્લગ એન્ડ પ્લે’ સુવિધા સાથેના ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટરો અથવા પાર્ક વિકસાવવામાં આવશે. બજેટમાં સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSME)ની નિકાસ વધારવા અને આયાત ઘટાડવાની જોગવાઈ છે. જેમાં મશીનરીની ખરીદી માટે ‘ક્રેડિટ ગેરંટી સ્કીમ’ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ હેઠળ, એક ‘સેલ્ફ ફાઇનાન્સિંગ ગેરંટી ફંડ’ બનાવવામાં આવશે, જેમાં 100 કરોડ રૂપિયા સુધીની લોનની ખાતરી આપવામાં આવશે.
નિકાસની ગતિમાં મંદી
ગઈકાલ સુધી સમગ્ર વિશ્વમાં ભારતની સેવા નિકાસ ઝડપી ગતિએ વધી રહી હતી, પરંતુ હવે તેની ગતિ ધીમી પડી ગઈ છે. તેમાં વધારો કરવો જરૂરી છે. સરકારના ‘ડિજિટલ ઈન્ડિયા મિશન’થી સેવા ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન મળ્યું છે. ભારતે ડિજિટલ માધ્યમથી પૂરી પાડવામાં આવતી સેવાઓના વૈશ્વિક બજારમાં તેનો હિસ્સો વધાર્યો છે. ટેલિકોમ્યુનિકેશન, કમ્પ્યુટર અને માહિતી સેવાઓની નિકાસમાં ભારત વિશ્વમાં બીજા ક્રમે અને સાંસ્કૃતિક અને મનોરંજન સેવાઓની નિકાસમાં છઠ્ઠા ક્રમે છે. વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશનના નવા રિપોર્ટ અનુસાર, જો માત્ર ડિજિટલ માધ્યમથી સંબંધિત સેવાઓની નિકાસના આધારે મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે તો, આ ક્ષેત્રમાં ભારત જર્મની અને ચીનને પાછળ છોડીને અમેરિકા, બ્રિટન અને આયર્લેન્ડ પછી વિશ્વમાં ચોથા ક્રમે આવી ગયું છે. છે. ભારતમાંથી ડિજિટલ સેવાઓની નિકાસમાં ઝડપી વૃદ્ધિ માટે, સેવાઓની ગુણવત્તા, કાર્યક્ષમતા, શ્રેષ્ઠતા અને સુરક્ષા અંગે વધુ પ્રયત્નો કરવા પડશે.
તે મહત્વનું છે કે ટેરિફ ઉપરાંત, નિકાસકારો માટે નોન-ટેરિફ અવરોધો દૂર કરવામાં આવે છે. અત્યાર સુધીમાં લગભગ 200 નોન-ટેરિફ અવરોધોને ઓળખવામાં આવ્યા છે. આ એવા અવરોધો છે જે ઘણા દેશો તેમના આર્થિક લક્ષ્યો અને વિદેશી વેપારને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવે છે. આ સામાન્ય રીતે આયાતકારો સામે અન્યાયી અને ભેદભાવપૂર્ણ છે. ખાસ કરીને, તેમાં દસ્તાવેજીકરણ, મોસમી ફી, ટેરિફ ક્વોટા, માલનું પરીક્ષણ અને પ્રમાણપત્ર, ગુણવત્તા, આયાત પ્રતિબંધો વગેરે સંબંધિત પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ અવરોધો મુખ્યત્વે દરિયાઈ ઉત્પાદનો, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ખનિજો વગેરે સાથે સંબંધિત છે. નોન-ટેરિફ અવરોધોને દૂર કરવામાં સામાન્ય રીતે ઘણા વર્ષો લાગે છે. ઘણી વખત નિકાસકારો તેમના વિશે પણ જાણતા નથી. આવી સ્થિતિમાં, વિદેશી વેપાર ભાગીદારો દ્વારા લાદવામાં આવેલા નોન-ટેરિફ અવરોધોના પડકારને પહોંચી વળવા ભારત તેની સિસ્ટમમાં યોગ્ય ફેરફારો કરે તેની ખાતરી કરવા માટે સંપૂર્ણ ધ્યાન આપવું પડશે.
જીએસટી દર ઘટાડવાની જરૂર
તે પણ મહત્વનું છે કે સરકાર તુરંત જ નોન-ટેરિફ અવરોધો પર એક ઓનલાઈન પોર્ટલ શરૂ કરે, જેથી વિવિધ દેશોમાં નિકાસકારોને જે પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે તેનો ટ્રેક કરી શકાય. એક મહત્વપૂર્ણ પગલું એ પણ લેવામાં આવી શકે છે કે યુરોપિયન દેશોની જેમ ભારતે પણ ચીનની આયાત પર અસાધારણ આયાત નિયંત્રણો લાદવાની વ્યૂહરચના અપનાવવી જોઈએ જેથી ચીન તરફથી બિન-ટેરિફ અવરોધો દૂર થાય. 12 જૂને યુરોપિયન કમિશને ચીનમાં બનેલા ઈલેક્ટ્રિક વાહનો પર 48 ટકા સુધીની ઈમ્પોર્ટ ડ્યૂટી લગાવી હતી. છેલ્લા ઘણા સમયથી યુરોપીયન દેશો ચીનથી આયાત પર 10 ટકા સુધી સીમિત ડ્યુટી દરો રાખી રહ્યા હતા. આ દેશોનું માનવું છે કે ચીનના ઈલેક્ટ્રિક વાહનો પર આયાત ડ્યૂટીમાં થયેલા અસાધારણ વધારાને કારણે હવે ચીન દ્વારા તેમના નિકાસકારો પર લાદવામાં આવેલા નિયંત્રણોને યોગ્ય ઠેરવવા પડશે. ચીનમાંથી આયાત સામે બિન-ટેરિફ અવરોધો સહિત વિવિધ આયાત નિયંત્રણ પગલાં અસરકારક રીતે લેવામાં આવી રહ્યા છે, ચીનને ભારતીય નિકાસકારો પર લાદવામાં આવેલા બિન-ટેરિફ અવરોધોને ઘટાડવા દબાણમાં આવવાની ફરજ પડશે. આ સિવાય લાંબા સમયથી પેન્ડિંગ ‘ઈનવર્ટેડ ટેક્સ સ્ટ્રક્ચર’ અને GST રિફોર્મ્સ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. જીએસટીના દરમાં પણ ઘટાડો કરવાની જરૂર છે.
આ પણ વાંચો: બેંકમાં નોકરી મેળવવા માંગતા યુવાનો માટે ખુશ ખબર! ઇન્ડિયન બેંકમાં કરાશે LBOની ભરતી
આ પણ વાંચો: ગૂગલે લોન્ચ કર્યું નવુ ફિચર, લોસ ઓફ પલ્સ ડિટેક્શન ફીચર બચાવશે લોકોનો જીવ
આ પણ વાંચો: સ્ટેટ બૅંક ઑફ ઇન્ડિયામાં નોકરી મેળવવાની તક, 1100થી વધુ હોદ્દા પર થશે ભરતી
