International Plastic Free Day 2026: દર વર્ષે 25 May ના રોજ સમગ્ર વિશ્વમાં ‘આંતરરાષ્ટ્રીય પ્લાસ્ટિક મુક્ત દિવસ’  મનાવવામાં આવે છે. આ દિવસની ઉજવણી પાછળનો મુખ્ય હેતુ આપણા રોજિંદા જીવનમાં વપરાતા પ્લાસ્ટિક પ્રત્યે લોકોનું ધ્યાન આકર્ષિત કરવાનો અને પર્યાવરણને થતા ભારે નુકસાન વિશે જાગૃતિ ફેલાવવાનો છે. આ ખાસ દિવસે વિશ્વના તમામ નાગરિકોને માત્ર 1 દિવસ માટે સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિક (જેમ કે પ્લાસ્ટિકની બોટલો, કન્ટેનર, બેગ અને રેપર્સ) નો ઉપયોગ ન કરવા અને પર્યાવરણના રક્ષણમાં પોતાનો ફાળો આપવા માટે વૈશ્વિક સ્તરે અપીલ કરવામાં આવે છે.

આ વર્ષે આ દિવસ એક વિશેષ મિશન સાથે જોડાઈને બેવડી જાગૃતિ ફેલાવી રહ્યો છે. આ આખા અભિયાનની શરૂઆત ‘ફ્રી ધ ઓશન’ (Free the Ocean) સંસ્થા દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જેને પાછળથી નેશનલ ડે કેલેન્ડર(Plastic) દ્વારા સત્તાવાર માન્યતા આપીને દર વર્ષે 25 May ના રોજ ઉજવવાની જાહેરાત કરાઈ હતી.

વર્ષ 2026 ની વિશેષ થીમ અને શૂન્ય કચરો અભિયાન

વર્ષ 2026 માં આ દિવસ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ વૈશ્વિક વિષય સાથે મનાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ વર્ષની વિશેષ થીમ મુખ્યત્વે Zero Waste Day 2026: Food Waste -Plastic અર્થાત… “શૂન્ય કચરો દિવસ 2026: ખોરાકનો બગાડ” પર કેન્દ્રિત છે.

આ વર્ષે આ દિવસ ખાસ કરીને ખાદ્ય કચરા (Food Waste) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જે પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડવાનું એક મોટું અને અટકાવી શકાય તેવું કારણ છે. વર્તમાન સમયમાં સમગ્ર વિશ્વ ચિંતાજનક સ્તરે ખોરાકનો બગાડ કરી રહ્યું છે. આ બગાડ માત્ર ખાદ્ય સુરક્ષાને જ નબળી નથી પાડી રહ્યો, પરંતુ પ્લાસ્ટિક(Plastic) પેકેજિંગના ગેરકાયદેસર કચરા સાથે મળીને શૂન્ય-કચરો (Zero-Waste) અને ગોળાકાર ભવિષ્ય (Circular Economy) તરફની વૈશ્વિક પ્રગતિને પણ ધીમી પાડી રહ્યો છે. તેથી જ પ્લાસ્ટિક મુક્તિની સાથે ખોરાકના બગાડને અટકાવવો એ આ વર્ષનો સૌથી મોટો સંકલ્પ છે.

પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણના ચોંકાવનારા વૈશ્વિક આંકડા

પર્યાવરણીય સંસ્થાઓના સત્તાવાર અહેવાલો અનુસાર પ્લાસ્ટિક(Plastic) પ્રદૂષણની સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની ચૂકી છે:

વિશ્વભરમાં દર વર્ષે 380 મિલિયન ટનથી વધુ પ્લાસ્ટિકનું(Plastic) ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે.

આ ઉત્પાદિત પ્લાસ્ટિકમાંથી અડધાથી વધુ (આશરે 50%) પ્લાસ્ટિક માત્ર ‘સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિક’ હોય છે, જેનો અર્થ એ થાય છે કે માત્ર 1 જ વાર ઉપયોગ કર્યા પછી તેને કચરામાં ફેંકી દેવામાં આવે છે.

સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે વૈશ્વિક સ્તરે ઉત્પન્ન થતા કુલ પ્લાસ્ટિકમાંથી માત્ર 9% પ્લાસ્ટિક જ રિસાયકલ થઈ શકે છે.

બાકીનું 91% પ્લાસ્ટિક આપણા શહેરો, જમીન (Landfills) અને પવિત્ર સમુદ્રો-મહાસાગરોને પ્રદૂષિત કરીને મૂગા જીવો માટે જીવલેણ સાબિત થઈ રહ્યું છે.

આપણા રોજિંદા જીવનમાં સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિક ક્યાં છુપાયેલું છે?

આપણે જાણતા-અજાણતા દિવસ દરમિયાન અસંખ્ય જગ્યાએ આ હાનિકારક પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ કરીએ છીએ, જેના પર નિયંત્રણ મેળવવું ખૂબ જ જરૂરી છે:

પીવાના પાણી અને સોફ્ટ ડ્રિંક્સની પ્લાસ્ટિક બોટલો

ક્લિનિંગ પ્રોડક્ટ્સ અને લિક્વિડ ડિટરજન્ટના પ્લાસ્ટિક જગ

હોટેલ-રેસ્ટોરન્ટમાંથી આવતા ફૂડના ટુ-ગો (To-go) કન્ટેનર્સ

બજારમાંથી મળતા ખાદ્ય પદાર્થોનું પેકેજિંગ

પ્લાસ્ટિકના કપ, સ્ટ્રો અને તેના પ્લાસ્ટિક(Plastic) ઢાંકણા

ઘરમાં સામાન રાખવા માટે વપરાતી સ્ટોરેજ બેગ

Plastic ના બદલે અપનાવો આ 5 ટકાઉ વિકલ્પો

આ અભિયાનમાં ભાગ લેવો ખૂબ જ સરળ છે. આપણે આપણા ઘરથી જ શરૂઆત કરીને સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિકના સ્થાને પર્યાવરણને અનુકૂળ ટકાઉ વસ્તુઓનો ઉપયોગ શરૂ કરવો જોઈએ:

સ્ટ્રો: પ્લાસ્ટિકની સિંગલ-યુઝ સ્ટ્રોના બદલે ફરીથી વાપરી શકાય તેવી વાંસ (Bamboo) કે સ્ટીલની સ્ટ્રો વાપરો.

ટમ્બલર: ગરમ કે ઠંડા પીણાં માટે પ્લાસ્ટિકના કપના સ્થાને મેટલ અથવા કાચના રીયુઝેબલ ટમ્બલરનો ઉપયોગ કરો.

ખરીદી માટે બેગ: બજારમાંથી શાકભાજી કે સામાન લાવવા પ્લાસ્ટિકની થેલીઓનો બહિષ્કાર કરીને કપડાની (Cloth bags) થેલીઓ સાથે રાખો.

સ્ટોરેજ: ખાદ્ય પદાર્થો અને સેન્ડવીચ પેક કરવા માટે પ્લાસ્ટિક ઝિપલોકના બદલે સિલિકોન બેગ (Silicone bags) પસંદ કરો.

કચરાનો નિકાલ: ઘરના કચરાના નિકાલ માટે સામાન્ય પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ છોડીને કમ્પોસ્ટેબલ (સરળતાથી ઓગળી જાય તેવી) ગાર્બેજ બેગનો ઉપયોગ કરો.

આ દિવસની ઉજવણીમાં કેવી રીતે ભાગ લેવો?

25 May ના રોજ તમે પણ પૃથ્વીને બચાવવાના આ મહાઅભિયાનમાં જોડાઈ શકો છો. તમારા પરિવાર અને મિત્રો સાથે સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિક અને ખોરાકના બગાડથી પૃથ્વી પર થતી અસરો વિશે ચર્ચા શરૂ કરો. પર્યાવરણને નુકસાન કરતા પ્લાસ્ટિકના કચરાને ઓછો કરવા માટે તમારા જીવનમાં ઓછામાં ઓછો 1 કાયમી ફેરફાર કરવાનો સંકલ્પ લો. સોશિયલ મીડિયા પર આ જાગૃતિ અભિયાનને વેગ આપવા માટે #International PlasticFreeDay હેશટેગનો મહત્તમ ઉપયોગ કરો, જેથી વધુમાં વધુ લોકો આ વૈશ્વિક મિશનનો હિસ્સો બની શકે.

આ પણ વાંચો:આજે 24 મે …. ‘વિશ્વ શિઝોફ્રેનિયા દિવસ’: માનસિક સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃતિ ફેલાવવાનો ખાસ દિવસ

આ પણ વાંચો: આજે છે 23 મે … વિશ્વ કાચબા દિવસ, જાણો આ વર્ષની થીમ અને જાણો ઇતિહાસ અને મહત્વ

આ પણ વાંચો:આજે 22 મે … આંતરરાષ્ટ્રીય જૈવવિવિધતા દિવસ, જાણો આ વર્ષની થીમ અને ઇતિહાસ