National News: બદાઉનની જામા મસ્જિદ, જેને શમ્સી શાહી મસ્જિદ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે હવે વિવાદાસ્પદ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી ગઈ છે. હિંદુ અરજીકર્તાઓનો દાવો છે કે આ મસ્જિદ નીલકંઠ મહાદેવ મંદિરની ઉપર બનાવવામાં આવી છે. આ દાવાથી ભારતના મધ્યકાલીન ઈતિહાસ વિશે ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. આ વિવાદને સમજવા માટે, શમ્સી શાહી મસ્જિદની નીચે નીલકંઠ મહાદેવ મંદિર હોવાનો દાવો કરનારાઓ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા વિવિધ ઐતિહાસિક પુરાવાઓને ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે.
ભારતના ગેઝેટિયર, ઉત્તર પ્રદેશ, જિલ્લો બદૌનમાં લખ્યું છે – ‘શમ્સી શાહી મસ્જિદ એક જૂના પથ્થરના મંદિરની જગ્યા પર બનાવવામાં આવી હતી, આ મસ્જિદના નિર્માણ માટે વપરાયેલી સામગ્રી નાશ પામેલા મંદિરની હોવાનું જણાય છે. સૌથી જૂની મુસ્લિમ ઇમારત કદાચ શમ્સ-ઉદ્દ-દીન ઇલ્તુત્મિશની ઇદગાહ છે, જે 1202 થી 1200 એડી સુધી બુડાઇના પ્રથમ ગવર્નર હતા. તેના અવશેષો જૂના શહેરની પશ્ચિમી હદથી લગભગ 2 કિમી દૂર છે. તેમાં 91.4 મીટર લાંબી ઈંટની વિશાળ દિવાલનો સમાવેશ થાય છે.
ગેઝેટિયરમાં આગળ લખવામાં આવ્યું છે કે, ‘ઈલ્તુત્મિશે બદાઉન પર તેની સ્પષ્ટ છાપ છોડી દીધી છે. તે જૂના શહેરના ઉપરના ભાગમાં મૌલવી ટોલા મોહલ્લામાં જામા મસ્જિદના નિર્માણ માટે જવાબદાર હતો. એવું કહેવાય છે કે તે એક જૂના પથ્થરના મંદિરની જગ્યા પર બનાવવામાં આવ્યું હતું. આ મસ્જિદ બનાવવા માટે વપરાયેલી સામગ્રી નાશ પામેલા મંદિરમાંથી હોવાનું જણાય છે. મસ્જિદની પહોળાઈ ઉત્તરથી દક્ષિણ તરફ આશરે 85.3 મીટર અને પશ્ચિમી બાહ્ય દિવાલના આગળના ભાગથી પૂર્વી દરવાજાના આગળના ભાગ સુધી આશરે 09 મીટર છે. આમ, કદની દ્રષ્ટિએ આ મસ્જિદ જૌનપુરની મસ્જિદોને ટક્કર આપે છે અને ઉત્તર ભારતની સૌથી મોટી મુસ્લિમ ઇમારતોમાંની એક છે. મસ્જિદની દિવાલો પૂર્વ, ઉત્તર અને દક્ષિણમાં 5.5 મીટર પહોળી કમાનવાળી છે. પશ્ચિમ બાજુએ એક ઊંડી કમાન છે, જેની બંને બાજુએ બે નાના કોતરેલા સ્તંભો છે, જે જૂના હિન્દુ મંદિરમાંથી લેવામાં આવ્યા છે.’
શમ્સી શાહી મસ્જિદની નીચે નીલકંઠ મહાદેવ મંદિર હોવાનો દાવો કરતા અરજદારો દ્વારા રજૂ કરાયેલા અન્ય પુરાવાઓમાં ભારતીય પુરાતત્વીય સર્વેક્ષણ ‘બદાઉન ખાતેની જામા મસ્જિદ અને સંયુક્ત પ્રાંતની અન્ય ઇમારતો’નો સમાવેશ થાય છે. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે બદાઉન જામા મસ્જિદમાં ઉપયોગમાં લેવાતા રેતીના પત્થરો પ્રાચીન હિંદુ મંદિરોમાંથી લૂંટાયા હોવાનું જણાય છે. ASI ના સંસ્મરણો વાંચે છે, ‘સૌથી જૂની એક હોવા ઉપરાંત, બદાઉનની જામી મસ્જિદ પણ ભારતની સૌથી મોટી મસ્જિદોમાંની એક છે. આશરે 12 ફૂટ ઉંચી, મસ્જિદ સંપૂર્ણપણે પ્રાચીન હિંદુ મંદિરોમાંથી લૂંટાયેલા રેતીના પત્થરોથી બનેલી છે. તેની બંને બાજુએ નાના-નાના થાંભલા છે, જે કોઈ હિંદુ ઈમારતમાંથી લેવામાં આવ્યા છે.
‘Gangetic Provinces 1875-76 અને 1877-78માં પ્રવાસના ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણના અહેવાલ’ અનુસાર, ‘મહિપાલે હરમંદર નામનું મંદિર પણ બનાવ્યું હોવાનું કહેવાય છે, જેને મુસ્લિમોએ નષ્ટ કરી દીધું હતું અને હાલની જામા મસ્જિદ છે. તેની જગ્યાએ બનાવવામાં આવ્યું છે.
આ પણ વાંચો:શાહી ઇદગાહ મસ્જિદનો કરવામાં આવશે સર્વે, અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટને મંજૂરી
આ પણ વાંચો:જામા મસ્જિદના શાહી ઈમામ અહેમદ બુખારીએ દેશમાં ફેલાઇ રહેલી નફરત મામલે શું કહ્યું…..
આ પણ વાંચો: જામા મસ્જિદ કે હરિહર મંદિર! સંભલ વિવાદ સંબંધિત અરજી પર આજે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી
