New Delhi News : ભારત-ચીન સરહદે અરુણાચલ પ્રદેશ (Arunachal Pradesh)ને લઈને ફરી એકવાર ચર્ચા તેજ બની છે. અરુણાચલ પ્રદેશની પીપલ્સ પાર્ટી (PPA)ની ફેક્ટ-ફાઇન્ડિંગ કમિટીએ દાવો કર્યો છે કે ચીની (China)પીપલ્સ લિબરેશન આર્મી (PLA)ના સૈનિકો અપર સુબનસિરી જિલ્લાના તકસિંગ વિસ્તારમાં ભારતીય પેટ્રોલિંગને અસર કરી રહ્યા છે. કમિટીના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલાક પરંપરાગત પેટ્રોલિંગ, ચરાઈ અને શિકાર વિસ્તારોમાં પણ ભારતીય સ્થાનિકોની અવરજવર પર અસર પડી છે.
PPAની ચાર સભ્યોની કમિટીએ 10 જુલાઈએ તકસિંગ વિસ્તારની મુલાકાત લીધી હતી. ભૂતપૂર્વ મંત્રી અને PPAના મુખ્ય સલાહકાર કાહફા બેંગિયાના નેતૃત્વ હેઠળની ટીમે સ્થાનિક નેતાઓ, વડીલો, બુદ્ધિજીવીઓ તથા સુરક્ષા અધિકારીઓ સાથે ચર્ચા કરી હતી.
‘શેરા 5 પોઇન્ટ’ અંગે ગંભીર દાવો
કમિટીએ ‘શેરા 5 પોઇન્ટ’ને લઈને સૌથી ગંભીર દાવો કર્યો છે. સ્થાનિકોના જણાવ્યા મુજબ, 2023માં અહીં ભારતીય અને ચીની સૈનિકો વચ્ચે સામનો થયો હતો. ત્યારબાદ ભારતીય સૈનિકો પાછળ હટી ગયા અને ફરી આ વિસ્તારમાં પેટ્રોલિંગ થયું નથી, જ્યારે PLAએ ભારતીય સેનાના કેટલાક નિશાન દૂર કરી દીધા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
PPAએ આ ઘટનાને ચીન દ્વારા સરહદ પર ધીમે-ધીમે પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરવાની પ્રક્રિયા સાથે જોડીને જોઈ છે.
કમિટીએ નાંગા પહાર વિસ્તાર અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આ વિસ્તારનો ઉપયોગ સ્થાનિક નાહા અને મારા સમુદાયો પરંપરાગત રીતે શિકાર તથા યાક ચરાવવા માટે કરતા હોવાનું જણાવાયું છે.
સુરક્ષા સૂત્રોએ PPAના દાવાને નકાર્યો
જોકે, આ દાવાઓ સામે અલગ માહિતી પણ સામે આવી છે. ANIએ અરુણાચલ પ્રદેશના સૂત્રોને ટાંકીને જણાવ્યું છે કે સરહદનું સ્પષ્ટ સીમાંકન ન હોવાને કારણે બંને તરફની પેટ્રોલિંગ ટીમો ક્યારેક એકબીજાની સામે આવી શકે છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, આવા પ્રસંગો માટે પહેલેથી નક્કી કરેલી પ્રક્રિયાઓ અને નિયમો છે. ભારતીય સેના અને ITBP સરહદ પર પોતાની હાજરી જાળવી રાખવા તથા ચીની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખવા માટે સજ્જ હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
અર્થાત્, અરુણાચલમાં PLA દ્વારા ભારતીય પેટ્રોલિંગ સંપૂર્ણપણે રોકી દેવામાં આવી હોવાનો દાવો હાલ બંને તરફથી સમાન રીતે સ્વીકારાયેલો નથી.
શું છે ચીનની ‘5 ફિંગર’ યોજના?
અરુણાચલ પ્રદેશ અંગેની ચર્ચા વચ્ચે ચીન (China)ની કહેવાતી ‘5 ફિંગર’ (Tibet Five Fingers)વ્યૂહરચનાનો પણ ઉલ્લેખ થઈ રહ્યો છે. આ ખ્યાલ મુજબ તિબેટને ચીનના જમણા હાથ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે અને તેની આસપાસના પાંચ સરહદી વિસ્તારોને ‘આંગળીઓ’ તરીકે જોવામાં આવે છે.
આ પાંચ વિસ્તારોમાં સામાન્ય રીતે અરુણાચલ પ્રદેશ, લદ્દાખ, સિક્કિમ, નેપાળ અને ભૂટાનનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. જોકે, આને ચીનની સત્તાવાર વર્તમાન નીતિ તરીકે રજૂ કરતી વખતે સાવચેતી જરૂરી છે.
શું તાઈવાન પહેલાં ભારત સાથે સંઘર્ષ થઈ શકે?
ચીન અને તાઈવાન (Taiwan)વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે એ સવાલ પણ ચર્ચામાં છે કે બેઇજિંગ તાઈવાન પહેલાં ભારત સાથે સરહદી સંઘર્ષ વધારી શકે છે કે નહીં.
કેટલાક ભૂ-રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ચીન ભારત સાથે મર્યાદિત સરહદી તણાવનો વિકલ્પ અપનાવી શકે છે. બીજી તરફ, ભૂતપૂર્વ ભારતીય સૈન્ય અધિકારી જેએસ સોઢીનું મૂલ્યાંકન છે કે ચીનનું પ્રાથમિક વ્યૂહાત્મક લક્ષ્ય તાઈવાન છે અને અરુણાચલ પ્રદેશમાં મોટા પાયે લશ્કરી કાર્યવાહી કરવા પહેલાં ચીન પોતાની તૈયારીઓ પૂર્ણ કરવા માંગશે.
તેમના મતે, તિબેટ અને સરહદી વિસ્તારોમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ, રેલવે અને અન્ય વ્યૂહાત્મક પ્રોજેક્ટ્સ ચીનની લાંબા ગાળાની તૈયારીઓનો ભાગ બની શકે છે.
અરુણાચલ પર નજર, પરંતુ યુદ્ધની શક્યતા અંગે મતભેદ
ચીન-ભારત સરહદે (India China Border)પેટ્રોલિંગ અને સરહદી માળખાકીય વિકાસને લઈને ચિંતા નવી નથી. પરંતુ PPAના તાજેતરના દાવાઓએ ફરી સવાલ ઊભો કર્યો છે કે શું ચીન (China)અરુણાચલ પ્રદેશમાં ધીમે-ધીમે પોતાની હાજરી વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
હાલમાં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે PPAના દાવા અને સુરક્ષા સૂત્રો દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતીમાં તફાવત છે. તેથી, PLAએ ભારતીય પેટ્રોલિંગ સંપૂર્ણપણે અટકાવી દીધી છે અથવા ચીન અરુણાચલમાં આગામી મોટો સંઘર્ષ શરૂ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે એવો નિશ્ચિત નિષ્કર્ષ કાઢવો વહેલો ગણાશે.
ભારત માટે અરુણાચલ પ્રદેશ (Arunachal Pradesh)વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી સરહદ પર ચીની ગતિવિધિઓ, ભારતીય પેટ્રોલિંગ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ પર સતત નજર રાખવી આગામી સમયમાં પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
