Jamnagar News: જામનગર એરફોર્સ સ્ટેશન (Jamnagar Air Force Station) ખાતે ભારતીય વાયુસેના દ્વારા ‘સહાયતા સેતુ’ નામની માનવીય સહાય અને આપત્તિ રાહત એટલે કે (HADR) કવાયતનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. 17થી 19 નવેમ્બર દરમિયાન યોજાયેલી આ કવાયતનો મુખ્ય કાર્યક્રમ 19 નવેમ્બરે યોજાયો હતો. કવાયત દરમિયાન ચક્રવાત અને પૂર જેવી કુદરતી આપત્તિની કાલ્પનિક પરિસ્થિતિ ઊભી કરીને વિવિધ સુરક્ષા અને બચાવ એજન્સીઓની સંકલિત કામગીરીનું નિદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું.
આ કવાયતમાં ભારતીય વાયુસેના ઉપરાંત ભારતીય આર્મી, નૌકાદળ, કોસ્ટ ગાર્ડ, (NDRF અને SDRF) ની ટીમોએ ભાગ લીધો હતો. આપત્તિના સમયે અલગ-અલગ એજન્સીઓ વચ્ચે ઝડપી સંકલન કેવી રીતે સ્થાપિત કરી શકાય, અસરગ્રસ્ત લોકો સુધી તાત્કાલિક મદદ કેવી રીતે પહોંચાડી શકાય અને બચાવ કામગીરીને વધુ અસરકારક કેવી રીતે બનાવી શકાય તે આ કવાયતનો મુખ્ય હેતુ હતો.
ચક્રવાત અને પૂર જેવી આપત્તિની કાલ્પનિક પરિસ્થિતિ ઊભી કરાઈ

Jamnagar Air Force Station ખાતે યોજાયેલી કવાયત દરમિયાન શરૂઆતમાં ચક્રવાતના કારણે વ્યાપક નુકસાન થયું હોય અને અનેક વિસ્તારોમાં પૂર આવ્યું હોય તેવી પરિસ્થિતિ ઊભી કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારનું હવાઈ સર્વેક્ષણ કરીને નુકસાનનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું.
ભારતીય વાયુસેનાના વિમાન, ડ્રોન અને અન્ય એરક્રાફ્ટની મદદથી અસરગ્રસ્ત વિસ્તારની માહિતી એકત્ર કરવાની કામગીરી દર્શાવવામાં આવી હતી. આ માહિતીના આધારે બચાવ ટીમોએ કયા વિસ્તારમાં તાત્કાલિક પહોંચવાની જરૂર છે અને કઈ રીતે બચાવ કામગીરી હાથ ધરવી તે નક્કી કર્યું હતું.
કવાયતના કાર્યક્રમ મુજબ સવારે 10:30 વાગ્યાથી મુખ્ય પ્રદર્શન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાં આપત્તિની શરૂઆતથી લઈને બચાવ, સારવાર, રાહત સામગ્રી પહોંચાડવા અને પુનઃસ્થાપન સુધીના વિવિધ તબક્કાઓનું નિદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું.
MI-17 હેલિકોપ્ટરથી રેસ્ક્યૂ ટીમને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં ઉતારાઈ
બચાવ કામગીરીના શરૂઆતના તબક્કામાં MI-17 હેલિકોપ્ટરની મદદથી આર્મીની રેસ્ક્યૂ અને મેડિકલ ટીમના 10 જવાનોને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં ઉતારવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત ભારતીય વાયુસેનાના 5 ગરુડ કમાન્ડોની ટીમે પણ ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ ટીમના ભાગરૂપે કામગીરી કરી હતી.
હેલિકોપ્ટર દ્વારા નીચી ઊંચાઈએથી જવાનોને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં ઉતારવાની કામગીરીનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રકારની કામગીરી કુદરતી આપત્તિ દરમિયાન એવા વિસ્તારોમાં ખૂબ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે જ્યાં જમીન માર્ગે પહોંચવું મુશ્કેલ હોય.
ત્યારબાદ MI-17 હેલિકોપ્ટરમાં બામ્બી બકેટ લગાવી આગ બુઝાવવાની કામગીરી પણ દર્શાવવામાં આવી હતી. હેલિકોપ્ટર દ્વારા પાણીનો છંટકાવ કરીને આગ પર કાબૂ મેળવવાની પ્રક્રિયાનું નિદર્શન કરાયું હતું.
ચિનૂક હેલિકોપ્ટરથી પુલ પહોંચાડવાની કામગીરી
કવાયત દરમિયાન ચિનૂક હેલિકોપ્ટરની મદદથી પુલનો મુખ્ય ભાગ નિર્ધારિત સ્થળે પહોંચાડવાની કામગીરીનું પણ નિદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. પૂર અથવા ચક્રવાતના કારણે રસ્તાઓ અને પુલને નુકસાન થાય ત્યારે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સાથેનો સંપર્ક તૂટી શકે છે.
આવી સ્થિતિમાં અસ્થાયી પુલ અથવા અન્ય જરૂરી માળખું ઝડપથી પહોંચાડવું મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. કવાયત દરમિયાન આવી પરિસ્થિતિમાં હવાઈ માર્ગે ભારે સાધનો અને પુલના ભાગોને કેવી રીતે પહોંચાડી શકાય તેનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું.
કાટમાળમાં ફસાયેલા લોકોને રોબોટ અને સર્ચ ડોગ્સથી શોધાયા
કવાયતના મહત્વના તબક્કામાં કાટમાળમાં ફસાયેલા લોકોને બચાવવાની કામગીરી કરવામાં આવી હતી. આર્મી, NDRF અને SDRF ની ટીમોએ કાટમાળ દૂર કરવા, કટિંગ અને લિફ્ટિંગ જેવી કામગીરી કરીને ઇજાગ્રસ્ત લોકોને બહાર કાઢ્યા હતા.
આ ઉપરાંત રેસ્ક્યૂ રોબોટ અને પ્રશિક્ષિત સર્ચ ડોગ્સની મદદથી કાટમાળમાં ફસાયેલા લોકોને શોધવાની કામગીરીનું નિદર્શન કરાયું હતું. આવી ટેક્નોલોજી અને પ્રશિક્ષિત ટીમોનો ઉપયોગ આપત્તિ દરમિયાન સમયસર લોકોને શોધવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
આર્મીના હેલિકોપ્ટર દ્વારા દોરડાની મદદથી જવાનોને નીચે ઉતારવાની કામગીરી પણ દર્શાવવામાં આવી હતી. ચિતા હેલિકોપ્ટર દ્વારા મકાનની છત પર ફસાયેલા લોકોને બહાર કાઢવાની કામગીરીનું નિદર્શન પણ કવાયતનો ભાગ હતું.
નેવી અને કોસ્ટ ગાર્ડે દરિયામાં ફસાયેલા લોકોને બચાવ્યા
ચક્રવાત દરમિયાન દરિયામાં ફસાયેલા માછીમારો અને (Air Force Station) વાયુસેના મથક અન્ય લોકોના બચાવની કામગીરી પણ આ કવાયતનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ હતી. ભારતીય નૌકાદળના ડોર્નિયર વિમાન દ્વારા દરિયામાં બચાવ કામગીરી માટે ડિંગી બોટ ઉતારવામાં આવી હતી.
ભારતીય નૌકાદળ અને કોસ્ટ ગાર્ડની ટીમોએ દરિયામાં ફસાયેલા લોકોની શોધખોળ કરી તેમને સુરક્ષિત બહાર કાઢવાની કામગીરીનું નિદર્શન કર્યું હતું. કોસ્ટ ગાર્ડના ALH હેલિકોપ્ટર દ્વારા વિન્ચિંગ ઓપરેશન પણ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું.
બચાવાયેલા લોકોને ઓફશોર હોસ્પિટલ શિપ સુધી પહોંચાડવાની કામગીરીનું પણ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું, જેથી દરિયામાં ગંભીર રીતે અસરગ્રસ્ત લોકોને તાત્કાલિક તબીબી સહાય આપી શકાય.
C-295 અને C-17 વિમાનથી રાહત સામગ્રી પહોંચાડાઈ
બચાવ કામગીરી બાદ રાહત અને પુનઃસ્થાપનના તબક્કામાં ભારતીય વાયુસેનાના C-295 અને C-17 વિમાનોની ભૂમિકા દર્શાવવામાં આવી હતી. C-295 વિમાન દ્વારા આર્મીનાં વાહનો અને જવાનોને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં ઉતારવાની કામગીરીનું નિદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું.
આ ઉપરાંત બે સ્ટ્રેચર અને છ બેઠેલા દર્દીઓ સહિત ગંભીર હાલતના નાગરિકોને બહાર કાઢવાની કામગીરી પણ દર્શાવવામાં આવી હતી. C-17 વિમાન દ્વારા NDRF ના ભારે સાધનો અસરગ્રસ્ત વિસ્તાર સુધી પહોંચાડવાની કામગીરી કરવામાં આવી હતી.
બીજી તરફ આર્મીની ટીમે લોજિસ્ટિક્સ કોરિડોર મારફતે લોહી સહિતની જરૂરી તબીબી સામગ્રી ફિલ્ડ હોસ્પિટલ સુધી પહોંચાડવાની કામગીરીનું નિદર્શન કર્યું હતું.
QUAD દેશોની ભાગીદારીથી આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને વેગ
‘સહાયતા સેતુ’ કવાયતમાં ભારત ઉપરાંત ઓસ્ટ્રેલિયા, જાપાન અને અમેરિકા એટલે કે (QUAD) દેશોના પ્રતિનિધિઓની પણ ભાગીદારી રહી હતી. આ દરમિયાન (QUAD HADR) વર્કિંગ લેવલ બેઠકનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
કવાયતનો હેતુ માત્ર ભારતની આપત્તિ રાહત ક્ષમતાને ચકાસવાનો નહોતો. વિવિધ દેશો અને એજન્સીઓ વચ્ચે સંકલન વધારવું, આપત્તિ દરમિયાન ઝડપી પ્રતિસાદ સુનિશ્ચિત કરવો અને માનવીય સહાયની કામગીરીને વધુ અસરકારક બનાવવી પણ તેનો મહત્વપૂર્ણ ઉદ્દેશ્ય હતો.
આ સમગ્ર કવાયત દ્વારા ચક્રવાત, પૂર, આગ, ઇમારત ધરાશાયી થવી અને દરિયામાં લોકો ફસાવા જેવી અલગ-અલગ પરિસ્થિતિમાં સુરક્ષા દળો અને બચાવ એજન્સીઓ કેવી રીતે એકસાથે કામગીરી કરી શકે છે તેનું પ્રેક્ટિકલ નિદર્શન કરવામાં આવ્યું.
આપત્તિના સમયે ઝડપી સંકલન પર ભાર
(Jamnagar Air Force Station) ખાતે યોજાયેલી આ કવાયતથી સ્પષ્ટ થયું કે મોટી કુદરતી આપત્તિ દરમિયાન માત્ર એક એજન્સીની કામગીરી પૂરતી નથી. વાયુસેના, આર્મી, નેવી, કોસ્ટ ગાર્ડ, (NDRF અને SDRF )જેવી વિવિધ એજન્સીઓ વચ્ચે ઝડપી સંકલન હોય તો બચાવ કામગીરી વધુ અસરકારક બની શકે છે.
આ પ્રકારની કવાયતથી જવાનો અને બચાવકર્મીઓને વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ જેવી સ્થિતિમાં કામ કરવાની તક મળે છે. સાથે જ વિવિધ ટીમો વચ્ચે સંચાર, હવાઈ બચાવ, મેડિકલ ઇવેક્યુએશન, રાહત સામગ્રી પહોંચાડવા અને અસરગ્રસ્ત લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવાની પ્રક્રિયાને પણ ચકાસી શકાય છે.
‘સહાયતા સેતુ’ કવાયત દ્વારા આપત્તિના સમયે ભારતની સંકલિત માનવીય સહાય અને આપત્તિ રાહત ક્ષમતાનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. ખાસ કરીને ચક્રવાત અને પૂર જેવી કુદરતી આપત્તિની સ્થિતિમાં ઝડપથી બચાવ કામગીરી શરૂ કરી શકાય અને અસરગ્રસ્ત લોકોને સમયસર મદદ મળી શકે તે માટે આવી કવાયતનું મહત્વ ખૂબ વધારે છે.
