Justice Bela Trivedi: ન્યાયાધીશ બેલા ત્રિવેદી (Justice Bela Trivedi) આજે સમય પૂર્વે નિવૃત (Retire) થયા છે. CJI બી.આર. ગવઈએ ન્યાયાધીશ બેલા ત્રિવેદી (Justice Bela Trivedi)ની નિવૃતિ દરમિયાન તેમની વકીલાત અને બાદમાં ન્યાયાધીશ તરીકેની જીવનની કથા અંગે રસપ્રદ વાત કહી છે. તેમના પિતા ન્યાયાધીશ ત્રિવેદીથી પ્રેરાઈને તેમણે કાયદામાં કારકિર્દી બનાવી છે. જિલ્લા ન્યાયતંત્રમાં ન્યાયાધીશ ત્રિવેદીના વ્યાપક અનુભવે તેમને એક અલગ ફાયદો આપ્યો. ન્યાયિક અને કારોબારી ભૂમિકામાં પણ તેમણે ઊંડું કાયદાકીય જ્ઞાન અને વ્યૂહાત્મક વ્યવસ્થાપન ક્ષમતાઓ દર્શાવી છે. કાયદા અધિકારી તરીકેના તેમના કાર્યકાળમાં ગુજરાત રાષ્ટ્રીય કાયદા યુનિવર્સિટીની સ્થાપના પણ થઈ.

ન્યાયાધીશ બેલા ત્રિવેદી (Justice Bela Trivedi)એ નિવૃત થતાં કહ્યું કે, આ 30 વર્ષોમાં મેં હંમેશા મારા ચુકાદાઓ દ્વારા વાત કરી છે અને મેં હંમેશા કોર્ટમાં કાર્યકારી ભૂમિકા ઉચ્ચારી છે. આ મારો છેલ્લો કાર્યકારી દિવસ હશે. મેં ઘણી જવાબદારીઓ નિભાવી છે. મેં હંમેશા મારા આંતરિક અંતરાત્મા પર આધારિત કામ કર્યું છે. હું કઠોર રહી છું પરંતુ સર્વોચ્ચ વિચારણા હંમેશા સંસ્થા રહી છે અને બીજું કંઈ નહીં.

પોલિવોકેલિટીને લોકશાહી બહુમતી અને ન્યાયિક સ્વતંત્રતાની શક્તિ અને પુરાવા તરીકે જોવામાં આવે છે. સુપ્રીમ કોર્ટ સંસ્થાકીય અખંડિતતા માટે જાણીતી છે જે રાષ્ટ્રીય અખંડિતતા માટે જરૂરી છે. આ સંસ્થા છેલ્લા 75 વર્ષોમાં તેની ભૂમિકા પ્રત્યે સાચી રહી છે. આ સફર અને આ સંસ્થાનો ભાગ બનવા બદલ હું આભારી છું. શહેરની સિવિલ કોર્ટથી મારી સફર અહીં સમાપ્ત થાય છે.

ન્યાયાધીશ બેલા માધુર્ય ત્રિવેદી (Justice Bela Trivedi) ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટના પ્રતિષ્ઠિત ન્યાયાધીશ છે, જેમની નિમણૂક 31 ઓગસ્ટ, 2021 ના રોજ થઈ હતી. તેઓ ગુજરાત હાઇકોર્ટમાંથી સુપ્રીમ કોર્ટમાં જનારા પ્રથમ મહિલા ન્યાયાધીશ છે. તેમની નિવૃત્તિ 9 જૂન, 2025 ના રોજ થવાની હતી.

પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ

10 જૂન, 1960 ના રોજ ઉત્તર ગુજરાતના પાટણમાં જન્મેલા, ન્યાયાધીશ ત્રિવેદી (Justice Bela Trivedi)નું પ્રારંભિક શિક્ષણ તેમના પિતાની ટ્રાન્સફરેબલ ન્યાયિક સેવાને કારણે વિવિધ સ્થળોએ ફેલાયેલું હતું. તેમણે મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી ઓફ બરોડા, વડોદરામાંથી બીકોમ અને એલએલબી ડિગ્રી મેળવી.

કાનૂની અને ન્યાયિક કારકિર્દી

• વકીલાત: 1983 માં ગુજરાત બાર કાઉન્સિલમાં પ્રવેશ મેળવ્યો, તેમણે લગભગ એક દાયકા સુધી ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં સિવિલ અને બંધારણીય કાયદાની પ્રેક્ટિસ કરી.

• ન્યાયિક નિમણૂકો

• 10 જુલાઈ, 1995 ના રોજ અમદાવાદ શહેર સિવિલ અને સેશન્સ કોર્ટના ન્યાયાધીશ તરીકે સીધા નિમણૂક કરવામાં આવી. તે સમયે, તેમના પિતા પણ તે જ કોર્ટમાં ન્યાયાધીશ તરીકે સેવા આપી રહ્યા હતા, જે 1996ના લિમ્કા બુક ઓફ રેકોર્ડ્સમાં નોંધાયેલ એક અનોખી ઘટના છે.

• ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં રજિસ્ટ્રાર (વિજિલન્સ), ગુજરાત સરકારના કાયદા સચિવ (2004-2006), સીબીઆઈ કોર્ટના ન્યાયાધીશ અને 2008ના અમદાવાદ શ્રેણીબદ્ધ બોમ્બ વિસ્ફોટના કેસોના વિશેષ ન્યાયાધીશ સહિત વિવિધ હોદ્દાઓ સંભાળ્યા.

• હાઈકોર્ટનો કાર્યકાળ

• 17 ફેબ્રુઆરી, 2011 ના રોજ ગુજરાત હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશ તરીકે બઢતી.
• જૂન 2011માં રાજસ્થાન હાઈકોર્ટમાં ટ્રાન્સફર; ફેબ્રુઆરી 2013માં કાયમી ન્યાયાધીશ તરીકે પુષ્ટિ.
• ફેબ્રુઆરી 2016માં ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં પરત ફર્યા.

• સુપ્રીમ કોર્ટ

• 31 ઓગસ્ટ, 2021ના રોજ ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટમાં બઢતી. તેઓ એકસાથે નિયુક્ત થયેલા ત્રણ મહિલા ન્યાયાધીશોમાંના એક હતા, જે કોર્ટના ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ ક્ષણ હતી.

નોંધપાત્ર ચુકાદાઓ

• ભારત માટે એટર્ની જનરલ વિરુદ્ધ સતીશ (2021): બોમ્બે હાઈકોર્ટના નિર્ણયને ઉલટાવી દેતી બેન્ચનો ભાગ, સ્પષ્ટતા કરે છે કે POCSO કાયદા હેઠળ જાતીય હુમલાને ગણવા માટે ‘ત્વચા-થી-ત્વચા’ સંપર્ક જરૂરી નથી.

• જનહિત અભિયાન વિરુદ્ધ ભારત સંઘ (2022): આર્થિક રીતે નબળા વર્ગો (EWS) માટે ૧૦% અનામતને સમર્થન આપતો એક સહમત અભિપ્રાય લખ્યો, ભાર મૂક્યો કે અનામત માટે આર્થિક માપદંડ બંધારણીય રીતે માન્ય છે.

• પંજાબ રાજ્ય વિરુદ્ધ દવિંદર સિંહ (2021): અનામત હેતુ માટે અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિમાં પેટા-વર્ગીકરણ સામે અસંમતિ વ્યક્ત કરતા, દલીલ કરી કે તે કલમ 341 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ સૂચિ સાથે ‘છેડછાડ’ કરવા સમાન હશે.

અન્ય ભૂમિકાઓ અને યોગદાન

• ગુજરાત રાષ્ટ્રીય કાયદા યુનિવર્સિટી (GNLU): મે 2023માં GNLU ના વિઝિટર તરીકે નિયુક્ત. તે ૨૦૦૪ માં તેની સ્થાપનાથી યુનિવર્સિટી સાથે સંકળાયેલી છે, તેની જનરલ અને એક્ઝિક્યુટિવ કાઉન્સિલમાં સેવા આપી રહી છે.

• મહાનદી જળ વિવાદ ટ્રિબ્યુનલ: ડિસેમ્બર 2024માં અધ્યક્ષ તરીકે નિયુક્ત, ઓડિશા અને છત્તીસગઢ વચ્ચે મહાનદી સંબંધિત વિવાદોને ઉકેલવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું.

ન્યાયિક ફિલોસોફી અને અસર

ન્યાયમૂર્તિ ત્રિવેદી (Justice Bela Trivedi) કાનૂની અર્થઘટન અને ન્યાય વિતરણ પર તેમના મક્કમ વલણ માટે જાણીતા છે. તેમના ચુકાદાઓ ઘણીવાર બંધારણીય સિદ્ધાંતો પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધતા અને સામાજિક મુદ્દાઓની સૂક્ષ્મ સમજણને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમના યોગદાનનો ભારતીય ન્યાયશાસ્ત્ર પર નોંધપાત્ર પ્રભાવ પડ્યો છે, ખાસ કરીને ફોજદારી કાયદા અને બંધારણીય અધિકારોના ક્ષેત્રોમાં.

આ પણ વાંચો:ચીફ જસ્ટિસ સહિત આખી બેંચના જજોથી વિપરીત વલણ અપનાવનાર ગુજરાતી ન્યાયાધીશ કોણ છે?

આ પણ વાંચો:સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હીના ચાવલા ગેંગરેપ કેસ પર પુનર્વિચાર અરજીને ફગાવી

આ પણ વાંચો:જીએસટી વસૂલાત માટે કેન્દ્ર બળજબરી ના કરી શકે: સુપ્રિમ કો