ઈસરો ફરી એકવાર ઈતિહાસ રચવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. ચંદ્ર પછી હવે સૂર્યને જીતવાનો વારો છે. ISRO 2 સપ્ટેમ્બરે એટલે કે આવતીકાલે આદિત્ય-L1 મિશન લોન્ચ કરશે. આદિત્ય-એલ1 પૃથ્વીથી સૂર્ય તરફ લગભગ 1.5 મિલિયન કિમી દૂર હશે, જે પૃથ્વી-સૂર્યના અંતરના લગભગ 1 ટકા છે. સૂર્ય વાયુનો વિશાળ દડો છે અને આદિત્ય-L1 સૂર્યના બાહ્ય વાતાવરણનો અભ્યાસ કરશે. ચાલો એ પણ સ્પષ્ટ કરીએ કે આદિત્ય-L1 ન તો સૂર્ય પર ઉતરશે અને ન તો સૂર્યની નજીક આવશે. અમદાવાદમાં ઈસરોના સ્પેસ એપ્લીકેશન સેન્ટરના ડાયરેક્ટર નિલેશ દેસાઈએ જણાવ્યું કે અમે મિશન લોન્ચની તૈયારીઓ પૂર્ણ કરી લીધી છે. બધું સાચા ટ્રેક પર છે. આવી કોઈ સમસ્યા નથી, અમારે સેટેલાઈટ લોન્ચ કરવાનો છે, અમે લોન્ચ ઓથોરિટીને મંજૂરી આપી દીધી છે, કાઉન્ટડાઉન શરૂ થઈ ગયું છે.
ઇસરોના જણાવ્યા અનુસાર અમે ચંદ્ર પર માનવ મિશન મોકલી શકીએ છીએ, અમેરિકા અને રશિયા તેને મોકલી ચૂક્યા છે, પરંતુ ભારતને આ માટે લગભગ 20 વર્ષ લાગી શકે છે. કારણ કે આપણે ફક્ત માણસને મોકલવાની જરૂર નથી, આપણે તેને જીવતો પાછો લાવવાની પણ જરૂર છે. આ માટે અમારે ટેક્નોલોજીમાં અપગ્રેડની જરૂર છે, જો અમારી પાસે સારી રીતે ટેક્નોલોજીનું પરીક્ષણ હોય. તો જ આપણે આ પગલું ભરી શકીશું.
સૂર્ય મિશન અંગે ચંદ્રયાન-3ના વિક્રમ લેન્ડર અને પ્રજ્ઞાન રોવરના ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર સફળ ઉતરાણના થોડા દિવસો બાદ દેસાઈએ કહ્યું કે આનાથી સૌર ગતિવિધિઓ વધશે. જેના કારણે આપણે સૂર્યનું તેજ, સૂર્યના ફોલ્લીઓ, સૌર વાવાઝોડા જેવી ઘટનાઓ જોઈ શકીશું અને તેને ક્રિયામાં પકડી શકીશું. એ પણ કહ્યું કે આદિત્ય-એલ1ના લોન્ચિંગ પછી પણ આ મુશ્કેલ કામ હશે. આ ઉપગ્રહ 127 દિવસ અને 15 લાખ કિલોમીટરની મુસાફરી કર્યા બાદ હેલો ઓર્બિટમાં પ્રવેશ કરશે. એટલા માટે વાસ્તવિક કામ 127 દિવસ પછી જ શરૂ થશે. ત્યાં પહોંચ્યા પછી તેને (ઉપગ્રહ) હેલો ઓર્બિટમાં મૂકવો એ એક મોટો પડકાર છે. તેમાં 7 પેલોડ્સ છે જે અમને આગામી 5 વર્ષ માટે ડેટા આપશે
વિક્રમ લેન્ડર અને રોવર ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર શિવ શક્તિ લેન્ડિંગ સાઇટ પર ઘણા ખનિજોની તસવીરો ઈસરોને મોકલી રહ્યા છે. આ અંગે દેસાઈએ એવું ન કહ્યું કે ચંદ્ર પર જીવનના અસ્તિત્વની આશાના પ્રશ્ન પર તેમણે કહ્યું કે ચંદ્ર પર ક્યારેય જીવન હતું તેવા પુરાવા અમારી પાસે નથી. છેલ્લા 52 વર્ષમાં ઘણા ચંદ્ર મિશનમાં પણ આવું થયું હોવાના કોઈ પુરાવા નથી. જો કે, અમે એ જાણવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છીએ કે શું ભવિષ્યમાં ત્યાં જીવન શક્ય બની શકે છે. કાર્બન, પાણી અને અન્ય તત્વો જીવન માટે જરૂરી છે. જેમ કે આપણે મંગળ પર મિથેન ગેસનો અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા. પરંતુ અમારા ચંદ્રયાન-1 મિશનને મૂન મિનરલ મેપર દ્વારા હાઇડ્રોક્સિલ પરમાણુ મળ્યા હતા, જેની પુષ્ટિ અમારા મિશન ચંદ્રયાન-2માં કરવામાં આવી હતી. અમારો પ્રયાસ એ જોવાનો છે કે આ વખતે દક્ષિણ ધ્રુવ પર કંઈ નવું છે કે નહીં.
શું ચંદ્ર પર ઓક્સિજન છે?
તેમણે કહ્યું કે ચંદ્ર પર ઘણા ક્રેટર અને બોલ્ડર્સ છે, જો આ ખાડાઓની ધાર પર બરફ જામી ગયો હોય તો ભવિષ્યમાં આપણે પાણીના પુરાવા જોઈ શકીએ છીએ. દેસાઈએ કહ્યું કે અમને ઓક્સિજનના નિશાન મળ્યા છે. જો આપણે ચંદ્ર પર હાઇડ્રોજન શોધીએ, તો પછી હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન મળીને પાણીની રચનાનો આધાર બની શકે છે. બીજી તરફ, અમે પણ આવા પ્રયોગો કરવાની વાત કરી રહ્યા છીએ. પરંતુ સવાલ એ છે કે શું આપણે ચંદ્ર પર જીવનનું પ્રત્યારોપણ કરી શકીશું અને શું તે શક્ય છે, શું લોકો ત્યાં ટકી શકશે કે કેમ તે પણ એક મોટો પ્રશ્ન છે.
ચંદ્રના તાપમાન વિશે ISROના ડિરેક્ટરે શું કહ્યું?
ચંદ્ર પર સપાટીના તાપમાનમાં તફાવત અંગે દેસાઈએ જણાવ્યું હતું કે જ્યારે સૂર્યોદય થઈ રહ્યો હતો ત્યારે અમે ચંદ્ર પર ઉતર્યા હતા, તેથી સપાટીનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ છે. તેથી, ચંદ્રનો સૌથી ઉપરનો સ્તર 50 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પૃથ્વી જેટલો ગરમ છે. જ્યારે અમે સપાટીની અંદર તપાસ કરી, ત્યારે અમને જાણવા મળ્યું કે ચંદ્રની સપાટીની અંદર 10 સેન્ટિમીટર તાપમાન -10 ડિગ્રી સેલ્સિયસ હતું. અમને પણ એવી જ અપેક્ષા હતી. પરંતુ આપણે તેને જુદા જુદા સમયે માપવાની જરૂર છે. તેમણે કહ્યું કે અમે રોવરની હિલચાલ માટે 2-3 દિવસ ગુમાવ્યા, તેથી અમારી પાસે 14 દિવસ હતા તેમાંથી અમારી પાસે ફક્ત 11 દિવસ છે. આ 11 દિવસોમાં, રોવરને 300-400 m/s ની ઝડપે ખસેડવામાં આવશે, જેથી અમે રોવર પેલોડમાંથી વધુ ડેટા મેળવી શકીએ, જે લેન્ડર પેલોડ પહેલેથી જ એકત્ર કરી રહ્યું છે. આગામી 2-3 દિવસમાં આપણે વધુ સારી રીતે વધુ કામ કરવાનું છે. અમે પ્રયોગનું પુનરાવર્તન કરી શકતા નથી કારણ કે તે ખૂબ મદદરૂપ થશે નહીં.
