New Delhi News : રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે વેપારમાં રાષ્ટ્રીય ચલણોનો ઉપયોગ વધારવાનું આહ્વાન કર્યું છે. તેમણે બ્રિક્સ પ્લેટફોર્મ પર સ્વતંત્ર સમાધાન પ્રણાલી બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. તેનો હેતુ વ્યવહારોને ઝડપી, વધુ કાર્યક્ષમ અને સુરક્ષિત બનાવવાનો છે. બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે રાષ્ટ્રીય ચલણોમાં ‘સ્વતંત્ર સમાધાન પ્રણાલી’ બનાવવાની રશિયન રાષ્ટ્રપતિની અપીલ અમેરિકાને ઘણી રીતે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. આ જ કારણ છે કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આ યોજના પર ગુસ્સે છે.
બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે રાષ્ટ્રીય ચલણોમાં ‘સ્વતંત્ર સમાધાન પ્રણાલી’ સ્થાપિત કરવાની રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની અપીલ અમેરિકા માટે ચિંતાનો વિષય કેમ છે તે સમજવા માટે, આપણે ડોલરના વૈશ્વિક પ્રભુત્વ અને અમેરિકા માટે તેના પરિણામોને સમજવું પડશે.હકીકતમાં, દાયકાઓથી, યુએસ ડોલર વિશ્વનું મુખ્ય અનામત ચલણ રહ્યું છે. આનો અર્થ એ છે કે વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકો તેમના વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતનો મોટો ભાગ ડોલરમાં રાખે છે. મોટાભાગનો આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર, ખાસ કરીને તેલ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ ચીજવસ્તુઓનો વેપાર, ડોલરમાં થાય છે. આ પ્રભુત્વએ યુએસને વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં એક અનોખું સ્થાન આપ્યું છે. આનાથી તે ઓછા વ્યાજ દરે ઉધાર લેવાની અને આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય વ્યવસ્થા પર નોંધપાત્ર નિયંત્રણ જાળવી રાખવાની ક્ષમતા મેળવે છે.
ડોલરના વર્ચસ્વને કારણે અમેરિકાને ઘણા ફાયદા છે
ડોલરના આ વર્ચસ્વથી અમેરિકાને ઘણા સીધા ફાયદા થાય છે. પ્રથમ, અમેરિકન સરકાર પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે ઓછા ઉધાર ખર્ચે ભંડોળ એકત્ર કરી શકે છે. તેનું કારણ એ છે કે ડોલરની હંમેશા વૈશ્વિક માંગ રહે છે. બીજું, તે ડોલરના વર્ચસ્વનો ઉપયોગ આર્થિક દબાણના સાધન તરીકે કરી શકે છે, જેમ કે તેણે રશિયા જેવા દેશો પર પ્રતિબંધો લાદવામાં કર્યું છે. ડોલર આધારિત નાણાકીય વ્યવસ્થામાંથી કોઈ દેશને બાકાત રાખીને, અમેરિકા તે દેશના અર્થતંત્રને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. આ તેની ભૂ-રાજકીય શક્તિમાં વધારો કરે છે.
વધુમાં, અમેરિકન કંપનીઓ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસાય કરવો સરળ અને સસ્તું છે કારણ કે તેમને સતત ચલણ વિનિમય દરો વિશે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી અને યુએસ તેના ફુગાવાના કેટલાક ભાગને અન્ય દેશોમાં નિકાસ કરી શકે છે. ડોલરની મજબૂત વૈશ્વિક માંગ તેના સ્થાનિક ફુગાવાને નીચો રાખવામાં મદદ કરે છે.બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે સ્થાનિક ચલણમાં વેપાર કરવાનો પુતિનનો પ્રસ્તાવ વાસ્તવમાં ‘ડી-ડોલરાઇઝેશન’ના મોટા વૈશ્વિક પ્રયાસનો એક ભાગ છે. તેનો હેતુ આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો અને ચીની યુઆન, ભારતીય રૂપિયો અથવા રશિયન રૂબલ જેવી અન્ય ચલણોમાં વ્યવહારોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
જો બ્રિક્સ જેવા મોટા આર્થિક જૂથ, જેમાં બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન, દક્ષિણ આફ્રિકા અને હવે ઇજિપ્ત, ઇથોપિયા, ઈરાન, સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત જેવા નવા સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે, ડોલરમાં વેપાર બંધ કરે છે, તો ડોલરની વૈશ્વિક માંગમાં ભારે ઘટાડો થઈ શકે છે. આનાથી ડોલરનું મૂલ્ય ઘટી શકે છે. અમેરિકાને કહેવામાં આવેલા તમામ નાણાકીય અને ભૂ-રાજકીય ફાયદાઓ ઘટી જશે.
ટ્રમ્પ કેમ ગુસ્સે છે?
આ જ કારણ છે કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને યુએસ વહીવટીતંત્ર આ યોજના અંગે તણાવમાં છે. જો ડી-ડોલરાઇઝેશન વ્યાપકપણે સફળ થાય છે, તો તે યુએસ પ્રતિબંધોની અસરકારકતા ઘટાડશે. આનાથી રશિયા જેવા દેશો યુએસ દબાણથી બચી શકશે. આનાથી વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થા પર અમેરિકાનું નિયંત્રણ નબળું પડશે, જે યુએસ વિદેશ નીતિ અને આર્થિક શક્તિ માટે મોટો ફટકો હશે. ટ્રમ્પ માને છે કે ડોલર નબળો પડવાથી યુએસ અર્થતંત્રમાં અસ્થિરતા આવી શકે છે. આનાથી ફુગાવો વધી શકે છે અને દેશમાં રોકાણ ઘટી શકે છે.
ભારતને શું ફાયદો થશે?
ડોલરમાં વ્યવહાર ન કરીને અને રાષ્ટ્રીય ચલણોમાં વેપારને પ્રોત્સાહન આપીને ભારત ઘણા મોટા ફાયદા મેળવી શકે છે. ભારતને તેના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે યુએસ ડોલર પર ખૂબ આધાર રાખવો પડે છે. ડોલરના મૂલ્યમાં થતી વધઘટની સીધી અસર ભારતીય અર્થતંત્ર પર પડે છે. આનાથી આયાત મોંઘી અને નિકાસ ઓછી સ્પર્ધાત્મક બની શકે છે. ભારત રાષ્ટ્રીય ચલણોમાં વેપાર કરીને આ ચલણ જોખમ ઘટાડી શકે છે. જ્યારે વેપાર રૂપિયામાં થાય છે, ત્યારે ભારતીય વ્યવસાયો ડોલર-રૂપિયાના વિનિમય દરમાં વધઘટને કારણે થતા નુકસાન વિશે ઓછી ચિંતિત રહેશે. આનાથી વ્યવસાય કરવાનો ખર્ચ પણ ઘટશે અને નિકાસ વધુ સ્પર્ધાત્મક બનશે.
બીજું, જ્યારે ભારત તેના વેપારનો મોટો ભાગ રૂપિયા અથવા અન્ય રાષ્ટ્રીય ચલણોમાં પતાવટ કરી શકશે, ત્યારે વિદેશી વિનિમય અનામત (ખાસ કરીને ડોલર) જાળવવાની તેની જરૂરિયાત ઓછી થશે. આ દેશ માટે મોટી રાહત હશે, ખાસ કરીને આર્થિક કટોકટીના સમયમાં, જ્યારે ડોલરની અછત એક મોટો પડકાર બની શકે છે. આનાથી ભારતને તેની આર્થિક નીતિઓ પર વધુ નિયંત્રણ રાખવામાં મદદ મળશે.
રૂપિયાનું આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ વૈશ્વિક વેપારમાં ભારતની સોદાબાજી શક્તિમાં વધારો કરશે. જ્યારે વધુ દેશો રૂપિયાને ચુકવણીના માધ્યમ તરીકે સ્વીકારે છે, ત્યારે ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર વધુ આર્થિક પ્રભાવ મેળવશે. આનાથી ભારત પોતાની શરતો પર વેપાર સોદા કરી શકશે.
રશિયાના કિસ્સામાં જોવા મળ્યું તેમ, અમેરિકા ડોલરના વર્ચસ્વનો ઉપયોગ આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવા માટે કરી શકે છે. જો ભારત ડોલરથી પોતાનો વેપાર દૂર કરે છે, તો તે ભવિષ્યમાં આવા કોઈપણ પ્રતિબંધોની અસરથી પોતાને બચાવી શકે છે. આનાથી ભારતને તેની વિદેશ નીતિમાં વધુ સ્વતંત્રતા મળશે.
આ પણ વાંચો:વારાણસીમાં રાહુલ ગાંધી વિરુદ્ધ પેન્ડિંગ અરજી પર આજે સુનાવણી
આ પણ વાંચો:રાહુલ ગાંધી જમ્મુ પહોંચ્યા,પાકિસ્તાનના ગોળીબારના પીડિતોને મળશે
