Maharashtra News : મહારાષ્ટ્રના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સામાજિક પરિવર્તનની લહેર ધીમે ધીમે વધી રહી છે. જ્યાં 7,000 થી વધુ ગામડાઓએ વિધવાઓને હેરાન કરતા અને ભેદભાવ કરતા રિવાજો નાબૂદ કર્યા હોવાનું જાહેર કર્યું છે. મહારાષ્ટ્રની 27,000 ગ્રામ પંચાયતોમાંથી 7,683 ગામડાઓમાં ગ્રામ સભાઓ યોજાઈ છે, એમ વિધવાઓ સામેના દુષ્કર્મોને નાબૂદ કરવા માટે ઝુંબેશ ચલાવતા કાર્યકર્તા પ્રમોદ ઝીંજરેએ જણાવ્યું હતું. આ સમય દરમિયાન એવી જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે તેમણે વિધવાઓ સાથે ભેદભાવ રાખતા રિવાજો નાબૂદ કર્યા છે.
2022 માં કોલ્હાપુર જિલ્લાનું હેરવાડ ગામ વિધવાત્વ સંબંધિત પ્રથાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકનાર દેશનું પ્રથમ ગામ બન્યા પછી આ અભિયાનને વેગ મળ્યો છે. આ ગામ મહિલાઓના ગૌરવ સાથે જીવવાના અધિકારને જાળવી રાખે છે. ગામમાં ૪ મે, ૨૦૨૨ ના રોજ એક ઠરાવ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં વિધવાઓના મંગળસૂત્ર અને પગની વીંટી કાઢવા, તેમના સિંદૂર લૂછવા અને તેમની બંગડીઓ તોડવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, ઘણા ગ્રામીણ વિસ્તારોએ હેરવાડના પગલે ચાલતા જાહેર ગણપતિ પૂજા, હલ્દી-કુમકુમ કાર્યક્રમો અને ધ્વજવંદન સમારોહમાં વિધવા મહિલાઓનો સમાવેશ કર્યો છે. દેશમાં વિધવાઓ દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા પડકારોને ધ્યાનમાં લેતા, રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગે ગયા વર્ષે એક સલાહકાર જારી કર્યો હતો. માનવાધિકાર સંસ્થાએ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને આ મહિલાઓના જીવનની ગુણવત્તા સુધારવા અને તેમના ગૌરવનું રક્ષણ કરવા જણાવ્યું હતું.
સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈ સાથે વાત કરતા, હેરવાડના ભૂતપૂર્વ સરપંચ સુરગોંડા પાટીલે જણાવ્યું હતું કે બંગડીઓ તોડવાની અને મંગળસૂત્ર અને અંગૂઠાની વીંટી કાઢવાની પ્રથા લગભગ બંધ થઈ ગઈ છે. તેમણે કહ્યું, ‘પહેલાં, અમે એવા ઘરોમાં જતા હતા જ્યાં મૃત્યુ થતા હતા અને તપાસ કરતા હતા કે આ પરંપરાઓનું પાલન થાય છે કે નહીં. પણ હવે લોકો વધુ જાગૃત થયા છે. આ સાથે તેમણે કહ્યું કે ગામની કેટલીક વિધવાઓએ પુનર્લગ્ન કર્યા છે અને તેમને સામાજિક અને ધાર્મિક કાર્યોમાં સામેલ કરવામાં આવે છે.
હેરવાડની રહેવાસી વૈશાલી પાટિલ, જેમણે 12 વર્ષ પહેલાં પોતાના પતિનું અવસાન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું, ‘વિધવાઓ સાથે આદર અને ગૌરવ સાથે વ્યવહાર કરવામાં આવે છે. લોકોને સમજાયું છે કે આપણે માણસો છીએ. જોકે, માનસિકતા બદલવી પડશે અને વર્ષો જૂની પરંપરાઓ રાતોરાત નાબૂદ કરી શકાતી નથી. તેમણે કહ્યું કે પરિવારોમાં વડીલોને અમુક રિવાજો છોડી દેવા માટે સમજાવવા મુશ્કેલ છે અને તે હજુ પણ પ્રગતિમાં છે.
નાગપુર જિલ્લાના કડોલી ગામના ભૂતપૂર્વ સરપંચ પ્રાંજલ વાઘે જણાવ્યું હતું કે હેરવાડ ગ્રામસભાના ઠરાવ પહેલાં તેમણે વિધવાઓને હલ્દી-કુમકુમ સમારંભોમાં આમંત્રણ આપવાની પ્રથા શરૂ કરી હતી. તેણીએ કહ્યું, ‘જ્યારે હું 2017-22 સુધી સરપંચ હતી, ત્યારે વિધવાઓ બહાર જઈને સામાજિકતામાં જોડાતી નહોતી. હું બધી સ્ત્રીઓને હલ્દી-કુમકુમ સમારંભોમાં આમંત્રણ આપતો અને વાંધો હોવા છતાં વિધવાઓને ભેટો આપતો. વાઘે જણાવ્યું હતું કે કડોલી ગ્રામસભાએ પણ વિધવાઓ સંબંધિત ખરાબ પ્રથાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો ઠરાવ પસાર કર્યો છે, પરંતુ તેનું કડક પાલન થતું નથી. તેણીએ કહ્યું કે તે દર વર્ષે હલ્દી-કુમકુમ માટે 1,000 મહિલાઓને આમંત્રણ આપે છે.
મહારાષ્ટ્રના કોલ્હાપુર, સાંગલી અને સોલાપુર જિલ્લામાં કાર્યરત સામાજિક કાર્યકર્તા લલિત બાબરે જણાવ્યું હતું કે સાંગોલાની 76 ગ્રામ પંચાયતોએ વિધવાઓ સાથે સંબંધિત વર્ષો જૂની ભેદભાવપૂર્ણ પરંપરાઓનુંપાલન ન કરવાની શપથ લીધી છે. “અમે બ્લોક ડેવલપમેન્ટ ઓફિસરો અને ઇન્ટિગ્રેટેડ ચાઇલ્ડ ડેવલપમેન્ટ સર્વિસીસ (ICDS) ના કાર્યકરોને સામેલ કર્યા છે,” બાબરે કહ્યું. જ્યારે અમને કોઈ વ્યક્તિના મૃત્યુની માહિતી મળે છે, ત્યારે અમે ઘરે જઈને તપાસ કરીએ છીએ કે તેની પત્નીને કોઈ ધાર્મિક વિધિઓ કરવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું છે કે નહીં.
તેમણે કહ્યું કે કોઈ પણ શોકગ્રસ્ત મહિલા સ્વેચ્છાએ આવા ધાર્મિક વિધિઓમાં ભાગ લેતી નથી અને ઘણીવાર તેને આમ કરવા માટે દબાણ કરવામાં આવે છે. “જ્યારે અમે લોકોને કહીએ છીએ કે આ પ્રથાઓ પર પ્રતિબંધ છે, ત્યારે તેઓ મોટે ભાગે સાંભળે છે,” તેમણે કહ્યું. પરંતુ ૧૦ થી ૨૦ ટકા લોકો હજુ પણ તેનું પાલન કરતા નથી.
કાર્યકર્તાએ જણાવ્યું હતું કે વિધવાઓ સંબંધિત પ્રથાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે સરકારને એક ડ્રાફ્ટ કાયદો સુપરત કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ એકલા કાયદો પૂરતો નથી. “આપણે જાગૃતિ લાવવા માટે એક અભિયાનની જરૂર છે,” તેમણે કહ્યું. આશા અને આંગણવાડી કાર્યકરો જાગૃતિ અભિયાનમાં ખૂબ મદદરૂપ થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો:બિહારમાં બે દિવસમાં બે પોલીસ અધિકારીઓની હત્યા, પહેલા અરરિયામાં, હવે મુંગેરમાં હત્યાના કારણે સનસનાટી
આ પણ વાંચો:તિલક પછી તેજસ્વીએ પહેરી ટોપી, હવે નીતિશ અને લાલુ કરશે ઈફ્તાર પાર્ટી… બિહારનું રાજકારણ ગરમાયું
