National News : વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ વચ્ચે, નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળની ભારતીય જનતા પાર્ટી સરકાર મહિલા અનામત(Womens Reservation) ને વાસ્તવિકતા બનાવવાની દિશામાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવાની તૈયારીમાં છે. સરકાર હવે લાંબા સમયથી ચર્ચામાં રહેલા મહિલા અનામત કાયદાને ઝડપથી અમલમાં મૂકવા માટે વિકલ્પો શોધી રહી છે—પણ આ માર્ગ સહેલો નથી, કારણ કે તેને વિરોધ પક્ષોના સહકારની જરૂર પડશે.
શું છે સરકારની યોજના?
સૂત્રો અનુસાર, સરકાર 2011ની વસ્તી ગણતરીના આધારે મહિલા અનામત અમલમાં મૂકવાની તૈયારીમાં છે. પ્રસ્તાવ મુજબ:
- લોકસભાની બેઠકો 543થી વધારીને લગભગ 816 થઈ શકે
- તેમાંમાંથી અંદાજે 273 બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રહેશે
આ પગલું મહિલાઓની રાજકીય ભાગીદારીમાં ઐતિહાસિક વધારો લાવી શકે છે.
મહિલા અનામત અધિનિયમ, 2023 શું કહે છે?
2023માં પસાર થયેલા કાયદા મુજબ લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં 33% અનામતની જોગવાઈ છે. પરંતુ આ અમલ માટે બે શરતો જરૂરી રાખવામાં આવી હતી:
- નવી વસ્તી ગણતરી
- સીમાંકન (Delimitation) પ્રક્રિયા
આ પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ ન થતાં કાયદાનો અમલ અટકેલો છે. હવે સરકાર આ શરતોમાં ફેરફાર કરીને વહેલી તકે અમલ કરવા માગે છે.
શા માટે જરૂરી છે બંધારણીય સુધારો?
જો સરકાર સીમાંકન પહેલાં જ અનામત અમલમાં મૂકે છે, તો તેને ભારતીય બંધારણની કલમ 368 હેઠળ બંધારણીય સુધારો કરવો પડશે.
આ માટે જરૂરી છે:
- બંને ગૃહોમાં 2/3 બહુમતી
- હાજર અને મતદાન કરનાર સભ્યોનો સમર્થન
વિરોધ પક્ષોની મદદ કેમ જરૂરી?
હાલમાં ભાજપ પાસે:
- લોકસભામાં 240 સાંસદ
- રાજ્યસભામાં 103 સાંસદ
આ આંકડા 2/3 બહુમતી માટે પૂરતા નથી. એટલે:
સરકારને કોંગ્રેસ સહિતના વિરોધ પક્ષોનું સમર્થન લેવું જ પડશે
આ કારણે આ મુદ્દો માત્ર નીતિ નહીં, પરંતુ રાજકીય સર્વસંમતિનો પ્રશ્ન બની ગયો છે.
રાજકીય પરિસ્થિતિ
મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ આ મુદ્દે સર્વપક્ષીય બેઠક બોલાવવાની માંગ કરી છે, જેથી વ્યાપક સહમતી બને. સરકાર પણ આ સુધારાને સરળતાથી પસાર કરવા માટે વિરોધ પક્ષો સાથે વાતચીતમાં છે.
આગળ શું?
- કેબિનેટ મંજૂરી પછી સુધારા બિલ રજૂ થઈ શકે
- શક્યતા છે કે બિલ સૌપ્રથમ રાજ્યસભામાં રજૂ થાય
- સરકારનો ઉદ્દેશ્ય વ્યાપક સમર્થન સાથે કાયદાને અમલમાં લાવવાનો છે
મહિલા અનામતનો અમલ ભારતીય રાજકારણમાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે. પરંતુ તેની સફળતા માટે માત્ર સરકારની ઇચ્છા પૂરતી નથી—તે માટે સંસદમાં વ્યાપક રાજકીય સહકાર અને બંધારણીય પ્રક્રિયાનો પાર પાડવો અનિવાર્ય છે
