બે હજાર રૂપિયાની નોટ બદલવાના રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના નિર્ણય સામે દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં જાહેર હિતની અરજી (PIL) દાખલ કરવામાં આવી છે. અરજીમાં આરબીઆઈ દ્વારા 19 મેના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલ નોટિફિકેશનને રદ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. 19 મે, 2023ની સાંજે નોટિફિકેશન જારી કરીને આરબીઆઈએ બે હજારની નોટો પાછી ખેંચી લેવાનો નિર્ણય લીધો હતો. એડવોકેટ રજનીશ ભાસ્કર ગુપ્તાએ અરજી દાખલ કરીને કહ્યું છે કે નોટો બદલવા આવતા લોકોને વળતર તરીકે બેંકને દર વખતે 500 રૂપિયા વધુ આપવામાં આવે.
રજનીશ ગુપ્તાએ પીઆઈએલમાં દલીલ કરી છે કે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા એક્ટ, 1934 હેઠળ કોઈપણ મૂલ્યની બેંક નોટોને ડિમોનેટાઈઝ કરવા માટે આરબીઆઈ પાસે કોઈ સ્વતંત્ર સત્તા નથી. RBI એક્ટ 1934ની કલમ 24(2) હેઠળ આ સત્તા માત્ર કેન્દ્ર સરકાર પાસે છે. અરજદાર રજનીશે વધુમાં જણાવ્યું છે કે આરબીઆઈએ વ્યાપકપણે લોકોની અપેક્ષિત સમસ્યાઓનું વિશ્લેષણ કર્યા વિના રૂ. 2000ની નોટ પાછી ખેંચવાનો આટલો મોટો મનસ્વી નિર્ણય લેવા પાછળ ક્લીન નોટ પોલિસી સિવાય કોઈ તર્ક આપ્યો નથી. સ્વચ્છ નોટ પોલિસીમાં માત્ર ક્ષતિગ્રસ્ત, નકલી અથવા ગંદી નોટો પાછી લેવામાં આવે છે અને સારી નોટો નથી. અરજીમાં વધુમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે રિઝર્વ બેંકની સૂચના બાદ બજારમાં વ્યવહારીક રીતે દરેક વ્યક્તિએ એકબીજા પાસેથી બે હજાર રૂપિયાની નોટ સ્વીકારવાનું બંધ કરી દીધું છે. આનાથી દેશના નાગરિકો, ખાસ કરીને બેંકથી દૂર અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહેતા મહિલાઓ અને પુરૂષો માટે ઘણી મુશ્કેલી ઊભી થઈ છે.
હવે આ બધાને આ ગરમીમાં કોઈ પણ પ્રકારની ભૂલ કર્યા વગર પોતાની બે હજારની નોટ બદલવા બેંકમાં જવાની ફરજ પડી રહી છે. અરજદારે કહ્યું છે કે આરબીઆઈ અને નાણા મંત્રાલય દરેક બેંક નોટ પર છાપવાના વર્ષનો જ ઉલ્લેખ કરતા નથી, પરંતુ ભારતીય રિઝર્વ બેંકની ક્લીન નોટ પોલિસીને ધ્યાનમાં રાખીને નોટોની શેલ્ફ લાઇફનો અંદાજ પણ લગાવે છે. RBI અને નાણા મંત્રાલય સ્વચ્છ નોટ નીતિ અથવા મોટા પાયે અન્ય કારણોસર કોઈપણ નોટ પાછી ખેંચતા પહેલા ઓછામાં ઓછા એક વર્ષ પહેલા લોકોને જાણ કરે છે. પીઆઈએલમાં હાઈકોર્ટ પાસે માંગ કરવામાં આવી છે કે તેઓ આરબીઆઈ અને નાણા મંત્રાલયને દરેક નાગરિકને વળતર તરીકે 500 રૂપિયા વધુ આપવાનો નિર્દેશ આપે કે જેઓ પોતાનું કામ છોડીને નોટ બદલવા માટે કલાકો સુધી બેંકોમાં આવે છે.
