Madhya Pradesh High Court: ભોજશાળા વિવાદ (Bhojshala Dispute)માં, મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટની ઈન્દોર બેન્ચે બંને પક્ષોને બે અઠવાડિયામાં ASI (ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ) રિપોર્ટ સામે વાંધો નોંધાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. ASI એ 98 દિવસના સર્વેક્ષણ પછી તૈયાર કરાયેલ 10 ગ્રંથોમાં 2,089 પાનાનો રિપોર્ટ રજૂ કર્યો છે. રિપોર્ટમાં અસંખ્ય પુરાતત્વીય અને ધાર્મિક પુરાવાઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. સર્વેક્ષણ રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે સંકુલની અંદર ભગવાન શિવ, વિષ્ણુ, વાસુકી નાગ અને ગણેશ સહિત અસંખ્ય પ્રાચીન શિલ્પો અને કલાકૃતિઓ મળી આવી છે, જેને રાસાયણિક રીતે સારવાર આપવામાં આવી છે અને વૈજ્ઞાનિક પુરાવા તરીકે રજૂ કરવામાં આવી છે.
સર્વેક્ષણમાં એવા પુરાવા પણ મળ્યા છે કે કમલ મૌલા મસ્જિદના નિર્માણમાં ભોજશાળાના પ્રાચીન અવશેષોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ તારણ આ બાબતને વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે.
Bhojshala Dispute: ભગવાન શિવ અને વાસુકી નાગની મૂર્તિઓના અવશેષો
રિપોર્ટ મુજબ, ASI ને ભગવાન શિવ અને વાસુકી નાગ (સાત ફુદવાળા સર્પ) ની પૌરાણિક મૂર્તિઓ સહિત અસંખ્ય પુરાતત્વીય અવશેષો મળ્યા છે. આ સર્વેક્ષણમાં 1,700 થી વધુ કલાકૃતિઓ મળી આવી, જેમાં અસંખ્ય શિલ્પો, માળખાં, સ્તંભો, દિવાલો અને ભીંતચિત્રોનો સમાવેશ થાય છે.
ASI ના સર્વેક્ષણ, ખોદકામ, આર્કાઇવલ અભ્યાસ અને શિલાલેખોની તપાસમાં સંસ્કૃત, દેવનાગરી અને નાગરી લિપિઓમાં મોટી સંખ્યામાં શિલાલેખો, સ્તંભો પર કોતરેલા શ્લોકો, દેવતાઓની મૂર્તિઓના અવશેષો, મંદિર સ્થાપત્ય અને સંકુલની અંદર અને આસપાસ સ્થાપત્ય સામગ્રી મળી આવી છે.
Bhojshala Dispute: શિલાલેખો પર સંસ્કૃત શ્લોકો
ઘણા શિલાલેખો 11મી-12મી સદીના છે અને પરમાર સમયગાળા સાથે સંકળાયેલા છે. કેટલાક શિલાલેખોમાં સંસ્કૃત શ્લોકો અને દેવી સરસ્વતીના ગુણગાન છે. ભાગોમાં “શ્રી સરસ્વત્યાય નમઃ” જેવા સ્તોત્રો અને શિક્ષણ પરંપરાના સંકેતોનો સમાવેશ થાય છે. આ શિલાલેખોની લિપિ શૈલી, ભાષા અને હસ્તકલાના આધારે, ASI એ તેમને મધ્યયુગીન હિન્દુ મંદિર પરંપરા સાથે જોડાયેલા તરીકે ઓળખાવ્યા છે.
સંકુલના સ્તંભો, બીમ અને પાયાના પથ્થરો પર ફૂલોના રૂપરેખા, કલાત્મક ડિઝાઇન, કીર્તિમુખ, કમળની આકૃતિઓ અને દેવતાઓના શિલ્પો નોંધાયેલા છે. કેટલાક સ્તંભો પર માનવ આકૃતિઓ, નૃત્ય મુદ્રાઓ અને પૌરાણિક પ્રતીકોના અવશેષો પણ નોંધાયા છે.
બાંધકામ પરંપરાગત મંદિર સ્થાપત્ય સાથે મેળ ખાય છે, રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે પાયાના સ્તરે, દિવાલની રેખાઓ, સ્તંભોના પાયા અને પથ્થરના ફ્લોરના અવશેષો મળી આવ્યા હતા, જેની દિશા અને ગોઠવણી પરંપરાગત મંદિર સ્થાપત્ય સાથે મેળ ખાય છે. કેટલાક સ્થળોએ યજ્ઞ કુંડ જેવી માળખાકીય સુવિધાઓનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
Bhojshala Dispute: વર્તમાન માળખામાં ઇસ્લામિક સ્થાપત્યના તત્વો પણ હાજર છે.
સંકુલમાં ફારસી અને અરબી શિલાલેખો પણ નોંધાયા છે, જે પછીના સમયગાળામાં મસ્જિદ અથવા દરગાહ તરીકે તેનો ઉપયોગ સૂચવે છે. કમાલ મૌલા સંબંધિત શિલાલેખો અને શિલાલેખોમાં સૂફી પરંપરાના સંદર્ભો મળી આવ્યા છે. ASI એ નોંધ્યું છે કે વર્તમાન માળખામાં ઇસ્લામિક સ્થાપત્યના તત્વો પણ છે, જેમાં કમાનો, મિહરાબ દિશા અને કેટલાક ફારસી શિલાલેખનો સમાવેશ થાય છે.
આ પણ વાંચો:10 વર્ષ બાદ ઐતિહાસિક સંયોગ, ભોજશાળામાં પૂજા અને નમાઝ સાથે યોજાઈ!
આ પણ વાંચો:ધાર ભોજશાળા વિવાદ: સુપ્રીમ કોર્ટે પૂજા અને નમાજ બંને માટે વ્યવસ્થા કરવા આદેશ આપ્યો.
આ પણ વાંચો:ભોજશાળા મંદિર કે મસ્જિદ ? વધુ એક પૂજાસ્થળને લઈને મામલો કોર્ટમાં
