ન્યાયમૂર્તિ Ahsanuddin Amanullah અને R. Mahadevan ની બેન્ચ એક આજીવન કેદના કેદીના કેસની સુનાવણી કરી રહી હતી, જેમાં અરજદાર જરૂરી સમયગાળો પૂર્ણ કર્યા પછી પણ તેની અકાળ મુક્તિ અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નહોતો.
સુપ્રીમ કોર્ટ(Supreme Court)ના જણાવ્યા મુજબ, અરજદારે 12 ડિસેમ્બર, 2025 સુધીમાં નીતિ મુજબ જરૂરી લઘુત્તમ સજા પૂર્ણ કરી દીધી હતી. છતાં, ત્રણ મહિના કરતાં વધુ સમય પસાર થયા બાદ પણ રાજ્ય સરકારે નિર્ણય લીધો નહોતો. 16 માર્ચ, 2026 ના રોજ રાજ્યએ દલીલ કરી હતી કે સંબંધિત સમિતિ વર્ષમાં માત્ર ચાર વખત મળે છે અને કેસ પ્રક્રિયા હેઠળ છે.
કોર્ટે આ વલણને “સંપૂર્ણપણે અસ્વીકાર્ય” ગણાવ્યું.
કોર્ટે CrPC Section 432 હેઠળના 9 જુલાઈ, 1992 ના રાજ્ય પરિપત્રનો ઉલ્લેખ કરીને જણાવ્યું કે કેદી 14 વર્ષની સજા પૂર્ણ કરે તેના ત્રણ મહિના પહેલા જ પ્રક્રિયા શરૂ થવી જોઈએ, જેથી લાયકાત પૂર્ણ થતા જ અંતિમ નિર્ણય આપી શકાય.
કોર્ટએ વધુમાં જણાવ્યું:
- અકાળ મુક્તિ મૂળભૂત અધિકાર નથી
- પરંતુ રાજ્ય નીતિ બનાવે પછી તે કેદીનો “સ્થાપિત અધિકાર” બની જાય છે
- નિર્ધારિત સમયગાળાથી વધુ કેદમાં રાખવું ગેરકાયદેસર કસ્ટડી ગણાઈ શકે
સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court)ચેતવણી આપી કે જો આગામી સુનાવણી (7 એપ્રિલ, 2026) સુધી અંતિમ નિર્ણય રજૂ નહીં થાય, તો મુખ્ય સચિવ, ગૃહ વિભાગના અધિકારીઓ અને જેલ મહાનિરીક્ષકને વ્યક્તિગત રીતે હાજર રહીને જવાબ આપવો પડશે.
આ કેસમાં અરજદારને Gujarat High Court દ્વારા IPC કલમ 302 અને 498A હેઠળ દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યો હતો. આ કેસ 9 ડિસેમ્બર, 2011 ના રોજ અમદાવાદમાં બનેલી ઘટના સાથે સંબંધિત છે, જેમાં આરોપીએ પોતાની પત્ની પર હથોડાથી હુમલો કર્યો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court)અગાઉ પણ અનેક વખત રાજ્યો દ્વારા માફી અને અકાળ મુક્તિના કેસોમાં થતા વિલંબ પર નારાજગી વ્યક્ત કરી છે:
- માર્ચ 2025: દિલ્હીના ગૃહ સચિવને અવમાનના નોટિસ
- ફેબ્રુઆરી 2025: લાયક કેદીઓને સમયસર મુક્તિ પર વિચાર કરવાની સૂચના
- નવેમ્બર 2025: રાજ્યોને નીતિ અમલમાં નિષ્ફળતા બદલ ટકોર
કોર્ટએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વહીવટી વિલંબને કારણે કોઈ કેદીને કાયદેસર સમયગાળાથી વધુ કસ્ટડીમાં રાખી શકાય નહીં.
