નવી દિલ્હી: મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે, આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચારોએ રાહત આપી છે. વિશ્વના તેલ પુરવઠા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવતી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી ખુલી ગઈ છે. યુએસ નેવીના નેતૃત્વ હેઠળ “પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ” હેઠળ, જહાજોએ આ પ્રદેશમાંથી સુરક્ષિત રીતે પરિવહન ફરી શરૂ કર્યું છે. આ એક એવો માર્ગ છે જેના દ્વારા વિશ્વના ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાયનો એક તૃતીયાંશ ભાગ પસાર થાય છે; તેના બંધ થવાથી વૈશ્વિક ફુગાવામાં વધારો થવાની આશંકા હતી.
યુએસ નેવીનો “પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ” શું છે? યુએસ નેવીએ વેપારી જહાજો માટે સલામત માર્ગ સુનિશ્ચિત કરવા માટે “પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ” શરૂ કર્યો હતો. આ મિશન હેઠળ, યુએસ યુદ્ધ જહાજો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા તેલ ટેન્કરો અને કાર્ગો જહાજોને એસ્કોર્ટ (સુરક્ષા) પૂરી પાડી રહ્યા છે. આ સુરક્ષા વ્યવસ્થા ઈરાન અને ચાંચિયાગીરીથી સંભવિત જોખમોને રોકવા માટે બનાવવામાં આવી છે, જેથી આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં કોઈ વિક્ષેપ ન આવે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું ખુલવું એ માત્ર લશ્કરી સફળતા જ નહીં પણ રાજદ્વારી વિજય પણ છે. આ વિકાસ એવા સમયે થયો છે જ્યારે યુએસ અને ઈરાન વચ્ચે પડદા પાછળ યુદ્ધવિરામ અંગે ગંભીર ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. બંને દેશો વચ્ચે તણાવ ઓછો થવાની આશા વચ્ચે, આ દરિયાઈ માર્ગ ખોલવાનો નિર્ણય વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે મોટો પ્રોત્સાહન સાબિત થઈ શકે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઉતાર-ચઢાવ આવ્યો હતો. હવે જ્યારે સ્ટ્રેટ ફરી ખુલી ગયો છે, ત્યારે ભારત સહિત વિશ્વભરના દેશોમાં તેલના ભાવ સ્થિર થવાની અપેક્ષા છે. ભારત તેની મોટાભાગની તેલ જરૂરિયાતો આ માર્ગ દ્વારા પૂર્ણ કરે છે, તેથી આ ભારતીય અર્થતંત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ સમાચાર છે.
ઓમાન અને ઈરાન વચ્ચે સ્થિત હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, પર્સિયન ગલ્ફને ઓમાનના અખાત અને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. તે વિશ્વનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ ચોકપોઇન્ટ છે. દરરોજ આશરે 20 મિલિયન બેરલ તેલ તેમાંથી પસાર થાય છે. જો આ માર્ગ લાંબા સમય સુધી બંધ રહે છે, તો તે સમગ્ર વિશ્વમાં ઇંધણની અછત અને અરાજકતા તરફ દોરી શકે છે.
હાલમાં, યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) ની નજીકની દેખરેખ હેઠળ હોર્મુઝમાં ઘણા હાઇ-ટેક યુદ્ધ જહાજો તૈનાત છે. ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’ હેઠળ, જહાજોને માત્ર સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં આવતી નથી પરંતુ આધુનિક દેખરેખ પ્રણાલી દ્વારા દરિયાઈ પ્રવૃત્તિઓનું પણ નિરીક્ષણ કરવામાં આવે છે. આનાથી તેલ કંપનીઓ અને શિપિંગ લાઇનોનો વિશ્વાસ પાછો આવ્યો છે, અને તેઓ આ માર્ગનો ઉપયોગ ફરી શરૂ કરી રહ્યા છે.
અત્યાર સુધી, ઈરાન વારંવાર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરવાની ધમકી આપતું રહ્યું છે. જો કે, અમેરિકા સાથે ચાલી રહેલી વાટાઘાટો અને આર્થિક પ્રતિબંધોના દબાણ વચ્ચે, ઈરાને નરમ વલણ અપનાવ્યું હોય તેવું લાગે છે. જો ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધવિરામ સફળ થાય છે, તો મધ્ય પૂર્વમાં લાંબા ગાળાની શાંતિ સ્થાપિત થઈ શકે છે.
આ સમાચાર ભારત માટે બેવડી રાહત લાવ્યા છે. પ્રથમ, ભારતનો ઉર્જા પુરવઠો સુરક્ષિત થયો છે. બીજું, ગલ્ફ દેશોમાં રહેતા લાખો ભારતીયો અને ત્યાં તેમના વેપાર માટે યુદ્ધનો ભય ઓછો થયો છે. ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ પર આ માર્ગના સલામત સંચાલન માટે સતત હિમાયત કરી છે.
આ માર્ગ ખોલવામાં આવ્યો છે, પરંતુ શું આ શાંતિ કાયમી રહેશે? સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે, જ્યાં સુધી ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે સત્તાવાર કરાર ન થાય ત્યાં સુધી, આ ખતરો સંપૂર્ણપણે ટળ્યો નથી. કોઈપણ નાની ઘટના ફરીથી તણાવ પેદા કરી શકે છે. તેથી, ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’ કોઈપણ અણધારી પરિસ્થિતિ માટે તૈયાર રહેશે.
આ પણ વાંચો: હોર્મુઝમાં ઈરાનની ‘ટોલ વસૂલાત’ સામે અમેરિકાની યુદ્ધની તૈયારી, ઓઈલ-ગેસના ભાવમાં ભડકો થવાની આશંકા
આ પણ વાંચો: ઈરાનનો અમેરિકાને ફરી વાટાઘાટોનો પ્રસ્તાવ, યુદ્ધવિરામ સાથે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવાની માંગ
આ પણ વાંચો: ઈરાને અમેરિકાને આપી ‘દર્દનાક જવાબ’ની ધમકી, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થતા વિશ્વમાં મોંઘવારી વધવાનો ભય
