ભારત છોડીને લોકો ક્યાં જઈ રહ્યા છે, કયો દેશ બની રહ્યો છે તેમનું ડેસ્ટિનેશન, ટ્રમ્પના અમેરિકામાં કેટલું મુશ્કેલ છે?

National News : અમેરિકા અને કેનેડા જેવા દેશોમાં ભારતીયો મોટી સંખ્યામાં સ્થાયી થઈ રહ્યા છે. કારણ એ છે કે આ દેશોમાં ગયેલા ભારતીયો તેમની ભારતીય નાગરિકતા છોડી રહ્યા છે. વર્ષ 2023માં ભારતીય નાગરિકત્વનો ત્યાગ કરનારા લોકોની સંખ્યા 2 લાખને પાર થઈ ગઈ હતી. છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં ભારતીયો દ્વારા તેમની નાગરિકતાનો ત્યાગ કરવામાં ઘણો વધારો થયો છે. કોરોના રોગચાળા દરમિયાન ઘટાડો થયો હતો, પરંતુ ત્યારથી તે સતત વધી રહ્યો છે. તમે વિચારતા હશો કે હવે આ ચર્ચા શા માટે થઈ રહી છે? હકીકતમાં, તાજેતરમાં અમેરિકાના નવા રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ગેરકાયદેસર રીતે અમેરિકા આવતા લોકોને રોકવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. તે જ સમયે, અમેરિકાની ઇમિગ્રેશન નીતિ અને ટ્રમ્પ તેને વધુ કડક બનાવવા જઈ રહ્યા છે તે અંગે સવાલ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો છે કે ભારતીયો પોતાનો દેશ કેમ છોડી રહ્યા છે? તે વધી રહ્યું છે તેનું કારણ શું છે? આખી વાત જાણી લો.

શા માટે ભારતીયો તેમની નાગરિકતા છોડી રહ્યા છે?

ભારતીયો સતત તેમની નાગરિકતાનો ત્યાગ કરી રહ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આ સંખ્યા સતત વધી રહી છે. ભારતીયોએ તેમની નાગરિકતા છોડવાના ઘણા મોટા કારણો છે. આમાં વિદેશમાં સારો પગાર અને કામનું સારું વાતાવરણ, ભારતની સરખામણીએ વિદેશમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું સ્તર, આપણા દેશમાં વધતો જતો ગુનાખોરીનો દર અથવા દેશમાં વ્યવસાયની તકોનો અભાવનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, ભારતની સિંગલ નાગરિકતાની જોગવાઈ અને બેવડી નાગરિકતાની ગેરહાજરી પણ એક મહત્વપૂર્ણ કારણ છે.

ભારતીયો તેમની નાગરિકતા છોડીને ક્યાં વધુ સ્થાયી થઈ રહ્યા છે?

ભારતીયો તેમની નાગરિકતા છોડીને અમેરિકા, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા, યુકે, જર્મની, થાઈલેન્ડ, સિંગાપોર, મલેશિયા, પેરુ, નાઈજીરીયા, ઝામ્બિયા જેવા દેશોમાં સ્થાયી થઈ રહ્યા છે. કેટલાક ભારતીયો પણ તેમની નાગરિકતા છોડીને પાકિસ્તાન અને ચીનમાં સ્થાયી થઈ રહ્યા છે. દર વર્ષે લગભગ 1.5 લાખ ભારતીયો તેમની નાગરિકતાનો ત્યાગ કરી રહ્યા છે. ભારતીય નાગરિકતા છોડીને આ લોકોએ 135 દેશોની નાગરિકતા મેળવી છે. તેમાં અમેરિકા, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા મોટા દેશો અને થાઈલેન્ડ, મલેશિયા, પેરુ, નાઈજીરિયા અને ઝામ્બિયા જેવા નાના દેશોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આમાંથી મોટાભાગના લોકોએ રોજગારના કારણે ભારતીય નાગરિકતા છોડી દીધી છે.

કયા દેશોમાં ભારતીયો વધુ સ્થાયી થયા છે?

એક મીડિયા રિપોર્ટ અનુસાર, અમેરિકામાં રહેતા સરેરાશ 44 ટકા ભારતીય લોકો તેમની નાગરિકતા છોડી દે છે. તે જ સમયે, કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયામાં રહેતા 33 ટકા ભારતીયોએ તેમની નાગરિકતા છોડી દીધી છે. આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે અમેરિકા જતા 44 ટકા ભારતીયો બાદમાં નાગરિકતા મેળવે છે અને ત્યાં સ્થાયી થાય છે. તે જ સમયે, કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયા જતા 33 ટકા ભારતીયો પણ આવું જ કરે છે. એ જ રીતે બ્રિટન, સાઉદી અરેબિયા, કુવૈત, યુએઈ, કતાર, સિંગાપોર જેવા દેશોમાં પણ મોટી સંખ્યામાં ભારતીયો સ્થાયી થઈ રહ્યા છે.

ભારતીય નાગરિકત્વનો ત્યાગ કર્યા પછી શું કરવું

વિદેશી નાગરિકતા મેળવ્યા પછી તમારે તમારો છેલ્લો ભારતીય પાસપોર્ટ રદ કરવા માટે ભારતીય કોન્સ્યુલેટને સોંપવો પડશે. કોન્સ્યુલેટ તેને રદ કરશે અને તેને ત્યાગ/સમર્પણ પ્રમાણપત્ર સાથે તમને પરત કરશે.

રાજીનામાનું પ્રમાણપત્ર મેળવવામાં કેટલા દિવસો લાગે છે?

વિદેશી નાગરિકતા પ્રાપ્ત કર્યા પછી, ભારતીય મૂળની વ્યક્તિએ ત્યાગ પ્રમાણપત્ર મેળવવા માટે 3 વર્ષની અંદર આ પ્રમાણપત્ર મેળવવું પડશે. ત્યાગ માટે અરજી કરતી વખતે તમારા યુએસ પાસપોર્ટની નકલ ફરજિયાત દસ્તાવેજોમાંની એક હોવી જોઈએ. ઉપરાંત, ઓનલાઈન સરકારી અરજી ફોર્મ ભરતી વખતે તમારે તમારો યુએસ પાસપોર્ટ નંબર આપવો જરૂરી છે.

ભારતીયોએ ચીન અને પાકિસ્તાનની પણ નાગરિકતા છોડી દીધી

ગૃહ મંત્રાલય અનુસાર, વર્ષ 2021માં 1,63,370 લોકોએ ભારતીય નાગરિકતા છોડી દીધી હતી. સંસદમાં રજૂ કરાયેલા દસ્તાવેજમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે આ લોકોએ અંગત કારણોસર નાગરિકતા છોડી દીધી છે. સૌથી વધુ 78,284 લોકોએ અમેરિકન નાગરિકતા માટે ભારતીય નાગરિકતા છોડી દીધી છે. આ પછી 23,533 લોકોએ ઓસ્ટ્રેલિયાની નાગરિકતા લીધી અને 21,597 લોકોએ કેનેડાની નાગરિકતા લીધી. ચીનમાં રહેતા 300 લોકોએ ત્યાંની નાગરિકતા મેળવી અને 41 લોકોએ પાકિસ્તાનની નાગરિકતા મેળવી. વર્ષ 2020માં નાગરિકતાનો ત્યાગ કરનારા લોકોની સંખ્યા 85,256 હતી અને વર્ષ 2019માં 144,017 લોકોએ નાગરિકતા છોડી દીધી હતી.

કોરોના મહામારી દરમિયાન ઓછા લોકોએ નાગરિકતા છોડી દીધી હતી

2015 અને 2020 ની વચ્ચે 8 લાખથી વધુ લોકોએ તેમની નાગરિકતા છોડી દીધી. તે જ સમયે, 2020 માં આ આંકડાઓમાં ઘટાડો થયો હતો, પરંતુ તેની પાછળનું કારણ કોરોના હોવાનું માનવામાં આવે છે. ગૃહ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, 1.25 કરોડ ભારતીય નાગરિકો વિદેશમાં રહે છે, જેમાંથી 37 લાખ લોકો OCI એટલે કે ઓવરસીઝ સિટિઝનશિપ ઑફ ઇન્ડિયા કાર્ડ ધારક છે.

OIC કાર્ડ શું છે, તે કયા પ્રકારનો વિકલ્પ છે ?

ભારતમાં બેવડી નાગરિકતાની કોઈ જોગવાઈ નથી. એટલે કે, જો તમે અન્ય કોઈ દેશની નાગરિકતા ઈચ્છો છો, તો તમારે ભારતીય નાગરિકતા છોડવી પડશે. OCI કાર્ડ એ ભારતીય લોકો માટે એક ખાસ સુવિધા છે જેઓ વિદેશમાં સ્થાયી થયા છે અને ત્યાંની નાગરિકતા લીધી છે. OCI એટલે ઓવરસીઝ સિટીઝન ઓફ ઈન્ડિયા. એક રીતે, OCI ભારતમાં જીવનભર રહેવા, કામ કરવા અને તમામ પ્રકારના આર્થિક વ્યવહારો કરવાની સુવિધા આપે છે, OCI ધારક જ્યારે પણ ઇચ્છે ત્યારે વિઝા વિના ભારત આવી શકે છે. તે આજીવન માટે માન્ય છે.

OCI કાર્ડ ધારકો આ કામ કરી શકતા નથી

ભારતીય ગૃહ મંત્રાલયની વેબસાઈટ અનુસાર, OCI કાર્ડ ધારકોને ભારતીય નાગરિકોની જેમ તમામ અધિકારો છે પરંતુ તેઓ આ પાંચ બાબતો કરી શકતા નથી-

ચૂંટણી લડી શકે નહીં.
મત આપી શકતા નથી.
સરકારી નોકરી ન મળી શકે.
બંધારણીય પદ પર રહી શકે નહીં.
ખેતીની જમીન ખરીદી શકતા નથી.

કેટલાક ભારતીયોને PIO કાર્ડ શા માટે આપવામાં આવ્યા?

વાસ્તવમાં, વિશ્વના ઘણા દેશોમાં બેવડી નાગરિકતાની સુવિધા છે, પરંતુ ભારતીય નાગરિકતા કાયદા અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિ બીજા દેશની નાગરિકતા લે છે, તો તેણે તેની ભારતીય નાગરિકતા છોડી દેવી પડે છે. એવા લાખો લોકો છે જેમણે અમેરિકા, બ્રિટન કે કેનેડા જેવા દેશોની નાગરિકતા લીધી છે, પરંતુ ભારત સાથે તેમનું જોડાણ યથાવત્ છે. આવા લોકોની સુવિધાને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારે 2003માં પર્સન ઓફ ઈન્ડિયન ઓરિજિન (PIO) કાર્ડની જોગવાઈ કરી હતી. પાસપોર્ટની જેમ આ કાર્ડ પણ દસ વર્ષ માટે આપવામાં આવ્યું હતું. PIO ની જોગવાઈ 2015 માં નાબૂદ કરવામાં આવી હતી. હવે માત્ર OCI કાર્ડ ઉપયોગમાં છે.

નાગરિકતા છોડવાનું સૌથી મોટું કારણ શું છે?

ભારતમાં એકલ નાગરિકતાની જોગવાઈ છે. ભારતનું બંધારણ ભારતીયોને બેવડી નાગરિકતા રાખવાની મંજૂરી આપતું નથી. ઈટાલી, આયર્લેન્ડ, પેરાગ્વે, આર્જેન્ટિના જેવા દેશોમાં બેવડી નાગરિકતાની જોગવાઈઓ છે. આ દેશોની નાગરિકતા સરળતાથી મેળવી શકાય છે. ભારતીય નાગરિકતા અધિનિયમ, 1955 મુજબ નાગરિકતા મેળવી શકાય છે, પરંતુ તમે ભારતના નાગરિક હોવા છતાં અન્ય દેશના નાગરિક ન બની શકો.

વિદેશમાં વધુ સારી રહેવાની અને શિક્ષણની તકો

ભારત જાપાન અને જર્મનીને પાછળ છોડીને 2030 સુધીમાં ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનવાના માર્ગ પર છે, પરંતુ માથાદીઠ આવકની દ્રષ્ટિએ હજુ પણ લાંબી મજલ કાપવાની બાકી છે. અન્ય દેશોની સરખામણીમાં લોકો પાસે શિક્ષણ, કમાણી અને દવા માટેની ઘણી ઓછી તકો છે. આ ઉપરાંત પ્રદૂષણ જેવી સમસ્યાને કારણે લોકો વિદેશમાં સ્થાયી થવા પણ ઈચ્છે છે.

વિદેશમાં વધુ કમાણી પણ એક મોટું કારણ છે

અમેરિકામાં સ્થાયી થયેલા ભારતીયોનો ઊંડો અભ્યાસ કરનાર આર્થર ડબલ્યુ. હેલવેગના મતે ભારત છોડવા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ પૈસા છે. હેલવેગના જણાવ્યા અનુસાર, લોકો યુનિવર્સિટી શિક્ષણ, નોકરી, બાળકોની કારકિર્દી અને નિવૃત્તિ જેવા મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં લીધા પછી જ ભારત છોડે છે.

કામના કલાક દીઠ વધુ પૈસા

ભારતમાં પ્રતિ કલાક સરેરાશ મજૂરી ખર્ચ રૂ. 170, બ્રિટનમાં રૂ. 945 અને અમેરિકામાં રૂ. 596 છે. આ સાથે, આ દેશોમાં શ્રમ કાયદાનું કડકપણે પાલન કરવામાં આવે છે. એટલા માટે લોકો આ દેશોમાં કામ કરવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે.

યુવાનો ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે

ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે વિદેશ જાય છે. રિપોર્ટ અનુસાર, વિદેશ જતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓમાંથી 60 ટકાથી વધુ તેમના દેશમાં પાછા નથી આવતા. ત્યાં નોકરી મેળવ્યા બાદ તેઓ ત્યાંની નાગરિકતા મેળવે છે.