World News: વિશ્વભરમાં કુલ દેશોની સંખ્યા 195 છે. આમાંના કેટલાક દેશો ખૂબ સમૃદ્ધ છે, કેટલાક મધ્યમ છે, કેટલાક ગરીબ છે અને કેટલાક ખૂબ ગરીબ છે. જ્યાં લક્ઝમબર્ગ, મકાઉ, આયર્લેન્ડ, સિંગાપોર, કતાર સમૃદ્ધ દેશોની યાદીમાં સામેલ છે, તો બીજી તરફ દક્ષિણ સુદાન, બુરુન્ડી, મધ્ય આફ્રિકન રિપબ્લિક, કોંગો, મોઝામ્બિક વગેરે વિશ્વના સૌથી ગરીબ દેશોની યાદીમાં સામેલ છે. સોમવારે, તુર્કીના ડેરાન એસેમોગ્લુ, બ્રિટનના સિમોન જોન્સન અને જેમ્સ રોબિન્સને સંપત્તિમાં વૈશ્વિક અસમાનતા પર સંશોધન કર્યું અને જાણવા મળ્યું કે શા માટે કેટલાક દેશો ખૂબ સમૃદ્ધ છે અને કેટલાક દેશો ખૂબ ગરીબ છે. આ ત્રણ અર્થશાસ્ત્રીઓને (Economist) આ અભ્યાસ માટે અર્થશાસ્ત્રમાં 2024 નોબેલ મેમોરિયલ પુરસ્કાર (Nobel Prize) એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે દેશની સમૃદ્ધિ માટે સામાજિક સંસ્થાઓના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમના સંશોધનમાં, તેમણે જોયું કે કાયદાના નબળા શાસનવાળા સમાજો અને જે દેશો વસ્તીનું શોષણ કરે છે તેઓ વિકાસ અથવા વધુ સારા માટે પરિવર્તન પ્રાપ્ત કરવામાં અસમર્થ છે.

ડેરાન એસેમોગ્લુ, સિમોન જોહ્ન્સન અને જેમ્સ રોબિન્સને અભ્યાસ પછી જણાવ્યું હતું કે જ્યારે યુરોપિયનોએ વિશ્વના મોટા ભાગમાં વસાહતીકરણ કર્યું, ત્યારે તે સમાજોની સંસ્થાઓ બદલાઈ ગઈ. કેટલીક જગ્યાએ આ મોટો બદલાવ હતો, પરંતુ દરેક જગ્યાએ આવું નહોતું થયું. તેમણે તેમના સંશોધનમાં જણાવ્યું હતું કે કેટલીક જગ્યાએ સંસ્થાનવાદનો ઉદ્દેશ્ય સ્વદેશી વસ્તીનું શોષણ કરવાનો હતો અને તેમના સંસાધનોનો ઉપયોગ ફક્ત પોતાના ફાયદા માટે જ હતો. અન્યત્ર, વસાહતીઓએ યુરોપિયન સ્થળાંતર કરનારાઓના લાંબા ગાળાના લાભો માટે વ્યાપક રાજકીય અને આર્થિક વ્યવસ્થાઓ બનાવી.

શા માટે કેટલાક દેશો ખૂબ સમૃદ્ધ છે અને કેટલાક દેશો ખૂબ ગરીબ છે?

જ્યારે આ પૃથ્વી પરના કેટલાક દેશો ખૂબ સમૃદ્ધ છે, તો કેટલાક દેશો ખૂબ ગરીબ પણ છે. વિવિધ દેશો વચ્ચેના આ વિશાળ તફાવતને સમજાવતા તેમણે કહ્યું કે મેક્સિકો જેવા કેટલાક દેશો કે જેઓ એક સમયે વસાહતીકરણ પહેલા સમૃદ્ધ હતા તે હવે ગરીબ દેશોમાં ફેરવાઈ ગયા છે. વિવિધ દેશોની સમૃદ્ધિમાં તફાવતનું એક કારણ વસાહતીકરણ દરમિયાન રજૂ કરાયેલ સામાજિક સંસ્થાઓ છે. વસાહતીકરણ સમયે ગરીબ હતા તેવા દેશોમાં સમાવિષ્ટ સંસ્થાઓ ઘણી વખત દાખલ કરવામાં આવી હતી, પરિણામે આવા દેશો સમય જતાં સમૃદ્ધ બન્યા હતા.

નોબેલ વિજેતાઓએ દલીલ કરી છે કે કેટલાક દેશો શોષણ કરતી સંસ્થાઓ અને નીચા આર્થિક વિકાસની પરિસ્થિતિઓની જાળમાં ફસાઈ જાય છે. આ શોષણ કરતી સંસ્થાઓ, શરૂઆતથી જ, સમાવિષ્ટ સંસ્થાઓ વિશે વાત કરે છે જે બધા માટે લાંબા ગાળાના લાભો બનાવે છે અને પછી માત્ર સત્તામાં રહેલા લોકોને ટૂંકા ગાળાના લાભો આપે છે.

ગરીબ દેશોની સ્થિતિ કેમ સુધરી નથી?

વિજેતાઓએ ધ્યાન દોર્યું કે જ્યાં સુધી રાજકીય પ્રણાલી ગરીબી નિયંત્રણમાં રહેશે તેની ખાતરી આપવાનું ચાલુ રાખશે ત્યાં સુધી કોઈ પણ તેમના ભાવિ આર્થિક સુધારણાના વચનો પર વિશ્વાસ કરશે નહીં. આ જ કારણ છે કે ગરીબ દેશોની સ્થિતિમાં કોઈ સુધારો નથી. જો કે, રાજકારણીઓની પરિવર્તન માટે વિશ્વસનીય વચનો આપવામાં અસમર્થતા એ પણ સમજાવી શકે છે કે શા માટે લોકશાહીકરણ ક્યારેક થાય છે.

લોકશાહી સ્થાપિત કરવાનો એકમાત્ર રસ્તો છે

જ્યારે દેશમાં ક્રાંતિની સંભાવના ઊભી થાય છે, ત્યારે સત્તામાં રહેલા લોકોનું સુખ અને શાંતિ અદૃશ્ય થઈ જાય છે. રાજકારણીઓ ક્યારેય સત્તા ગુમાવવા માંગતા નથી, તેથી તેઓ આર્થિક સુધારાના વચનો આપીને જનતાને ખુશ કરવાનો પ્રયાસ કરશે, પરંતુ લોકો માટે તે માનવું ખૂબ જ મુશ્કેલ છે કે પરિસ્થિતિ સુધર્યા પછી તેમને ક્યારેય ખરાબ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો પડશે નહીં. આવી સ્થિતિમાં સત્તા પરિવર્તન અને લોકશાહી સ્થાપિત કરવાનો એકમાત્ર રસ્તો બચ્યો છે. અર્થશાસ્ત્રમાં પ્રાઈઝ કમિટીના ચેરમેન જેકબ સ્વેનસને જણાવ્યું હતું કે વિવિધ દેશો વચ્ચેના વિશાળ નાણાકીય અંતરને ઘટાડવો એ વર્તમાન સમયનો સૌથી મોટો પડકાર છે. આ અંતર ઘટાડવા માટે, સામાજિક સંસ્થાઓના મહત્વ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

આ પણ વાંચો:વિશ્વમાં સૌથી વધુ ગરીબ ભારતમાં, 23.4 કરોડ લોકો અત્યંત ગરીબ: MPI રિપોર્ટ

આ પણ વાંચો:પાકિસ્તાનમાં ગરીબી પછી હવે ચીનમાં દુઃખ, બેઈજિંગની અર્થવ્યવસ્થા અસ્તવ્યસ્ત

આ પણ વાંચો:મેડિકલની ફીમાં ધરખમ વધારો, ગરીબો માટે મેડિકલ એજ્યુકેશન સ્વપ્નવત્ બનશે