Psychology of Silence: પ્રેમ અને સંબંધોમાં વાદ-વિવાદ કે ઝઘડા થવા એ સામાન્ય બાબત છે, પરંતુ ઝઘડા પછી જ્યારે એક પાર્ટનર (Partner) બીજા પાર્ટનર સાથે વાત કરવાનું સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દે છે, ત્યારે તેને મનોવિજ્ઞાનની ભાષામાં ‘સાઈલેન્ટ ટ્રીટમેન્ટ’ (Silent Treatment) કહેવામાં આવે છે. ઘણા લોકો તેને ગુસ્સો ઉતારવાની એક રીત માને છે, પરંતુ હકીકતમાં આ એક પ્રકારની ‘ઈમોશનલ ક્રૂરતા’ છે. આ મૌન સામેવાળી વ્યક્તિને અંદરથી તોડી નાખે છે અને સંબંધોમાં ક્યારેય ન પુરાય તેવી તિરાડ પાડી શકે છે. સાઈલેન્ટ ટ્રીટમેન્ટ કેમ જોખમી છે અને તેનાથી કેવી રીતે બચવું તેની વિગતવાર માહિતી.
શું છે સાઈલેન્ટ ટ્રીટમેન્ટ અને લોકો આવું કેમ કરે છે?
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરવા માટે શબ્દોનો ઉપયોગ કરવાને બદલે મૌન ધારણ કરી લે છે અને સામેવાળી વ્યક્તિના અસ્તિત્વને નજરઅંદાજ કરવા લાગે છે, ત્યારે તેને સાઈલેન્ટ ટ્રીટમેન્ટ કહેવાય છે. લોકો આવું મુખ્યત્વે બે કારણોસર કરે છે: કાં તો તેઓ સામેવાળી વ્યક્તિને સજા આપવા માંગે છે અથવા તો તેઓ પરિસ્થિતિને હેન્ડલ કરવામાં અસમર્થ હોય છે. મનોચિકિત્સકોના મતે, આ એક પ્રકારનો ‘પેસિવ-એગ્રેસિવ’ વ્યવહાર છે, જ્યાં વ્યક્તિ લડવાને બદલે મૌન દ્વારા માનસિક દબાણ બનાવે છે. આનાથી જે વ્યક્તિ મૌન સહન કરે છે તેના મનમાં અસુરક્ષા, અપરાધભાવ અને મૂંઝવણ પેદા થાય છે.
માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર તેની ગંભીર અસરો
સાઈલેન્ટ ટ્રીટમેન્ટ માત્ર મન પર જ નહીં, પણ શરીર પર પણ માઠી અસરો કરે છે. સંશોધનો દર્શાવે છે કે જ્યારે કોઈ નજીકની વ્યક્તિ આપણને નજરઅંદાજ કરે છે, ત્યારે આપણા મગજનો એ ભાગ સક્રિય થાય છે જે શારીરિક પીડા (Physical Pain) વખતે સક્રિય થાય છે. એટલે કે, સાઈલેન્ટ ટ્રીટમેન્ટથી થતી પીડા એ વાગવા જેવી જ અનુભવાય છે. લાંબા સમય સુધી આ સ્થિતિમાં રહેવાથી વ્યક્તિ ડિપ્રેશન, એન્ઝાઈટી (ચિંતા), ઊંઘ ન આવવી અને આત્મવિશ્વાસમાં ઘટાડો અનુભવી શકે છે. સંબંધોમાં રહેલો રોમાંચ અને વિશ્વાસ ધીમે ધીમે ખતમ થઈ જાય છે અને વ્યક્તિ પોતાને એકલવાયું અનુભવવા લાગે છે.
સંબંધોમાં કેવી રીતે સર્જાય છે ‘કમ્યુનિકેશન ગેપ’?
કોઈપણ સંબંધનો પાયો ‘વાતચીત’ (Communication) પર ટકેલો હોય છે. જ્યારે ઝઘડા પછી ચુપકીદી છવાય છે, ત્યારે પ્રશ્નો ઉકેલાવાને બદલે વધુ ગૂંચવાય છે. સાઈલેન્ટ ટ્રીટમેન્ટ આપનાર પાર્ટનરને (Partner) લાગે છે કે તે જીતી રહ્યો છે, પણ હકીકતમાં તે સંબંધ હારી રહ્યો હોય છે. સામેવાળો પાર્ટનર વારંવાર માફી માંગીને કે વાત કરવાની કોશિશ કરીને થાકી જાય છે, જેનાથી તેના મનમાં પાર્ટનર (Partner) પ્રત્યે આદર ઓછો થઈ જાય છે. આ મૌન એક એવી દિવાલ ઉભી કરે છે જેને તોડવી સમય જતાં મુશ્કેલ બની જાય છે. ઘણીવાર આ આદતને કારણે સુખી ઘર પણ વિખેરાઈ જતા હોય છે.
આ પરિસ્થિતિમાંથી Partner સાથે બહાર આવવાના સચોટ ઉપાયો
જો તમારા સંબંધોમાં વારંવાર સાઈલેન્ટ ટ્રીટમેન્ટની સ્થિતિ સર્જાતી હોય, તો તમારે ઠંડા કલેજે વિચારીને પગલાં લેવા જોઈએ.
ઠંડકથી વાત કરો: જ્યારે ગુસ્સો શાંત થાય, ત્યારે પાર્ટનરને (Partner) સમજાવો કે તેમનું મૌન તમને કેટલી પીડા આપે છે. તેમને કહો કે “આપણે લડી શકીએ છીએ, પણ વાત કરવાનું બંધ ન કરીએ.”
સ્પેસ આપો: જો પાર્ટનરને શાંત થવા માટે સમય જોઈતો હોય, તો તેમને થોડી મિનિટો કે કલાકો આપો, પણ દિવસો સુધી મૌન ન રહો.
પોતાનું ધ્યાન રાખો: જો પાર્ટનર (Partner) જાણીજોઈને તમને સજા આપવા મૌન હોય, તો તેમના પાછળ ભાગવાને બદલે પોતાની શાંતિ પર ધ્યાન આપો. ઘણીવાર આપણે જેટલી વધુ કોશિશ કરીએ, સામેવાળી વ્યક્તિ એટલી વધુ અકડ બતાવે છે.
પ્રોફેશનલ હેલ્પ: જો આ આદત સુધરતી ન હોય, તો કપલ કાઉન્સેલિંગની મદદ લેવામાં જરાય અચકાવું જોઈએ નહીં.
સ્વસ્થ સંબંધની નિશાની શું છે?
સ્વસ્થ સંબંધ એ નથી જેમાં ક્યારેય ઝઘડા ન થાય, પણ એ છે જેમાં ઝઘડા પછી બંને પાર્ટનર (Partner) એકબીજાને સાંભળવા અને સમજવા માટે તૈયાર હોય. ભૂલ ગમે તેની હોય, પણ વાતચીતનો માર્ગ ખુલ્લો રાખવો એ જ સમજદારી છે. જો તમે તમારા પાર્ટનરને પ્રેમ કરો છો, તો મૌન શસ્ત્રનો ઉપયોગ કરીને તેમને માનસિક ઈજા ન પહોંચાડો. યાદ રાખો, શબ્દોથી થયેલા ઘા રૂઝાઈ શકે છે, પણ મૌનથી થયેલી ઉપેક્ષા આખી જિંદગી યાદ રહે છે.
આ પણ વાંચો:માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને સંબંધોનો સીધો સંબંધ: જાણો કેવી રીતે તમારું મગજ નક્કી કરે છે તમારો પ્રેમ
આ પણ વાંચો:પાર્ટનર સાથે થાય છે અવારનવાર મતભેદ? બ્લેમ ગેમ રમવાને બદલે અપનાવો આ 5 ટિપ્સ, સંબંધોમાં વધશે મીઠાશ
