Protest against RVM: ચૂંટણી પંચે રિમોટ વોટિંગ મશીન એટલે કે RVMનો પ્રોટોટાઈપ બતાવ્યો છે. 8 રાષ્ટ્રીય અને 57 પ્રાદેશિક પક્ષો સમક્ષ એક ડેમો આપવામાં આવ્યો હતો કે આ સિસ્ટમ દ્વારા કેટલા દૂરના મતદારો મતદાન કરશે. કોંગ્રેસ સહિત 16 પક્ષોએ RVMનો વિરોધ કર્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે આમાં મોટી રાજકીય સમસ્યાઓ છે. શું છે આ RVM? જોઈએ મંતવ્ય વિશેષમાં.

2019ની લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન દેશમાં કુલ 91 કરોડ મતદારો હતા. તેમાંથી 30 કરોડથી વધુ લોકોએ પોતાના મતાધિકારનો ઉપયોગ જ કર્યો ન હતો. ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે તેમાં એવા લોકોનો પણ સમાવેશ થાય છે જેઓ અન્ય રાજ્યોમાં કામ કરી રહ્યા છે અથવા પ્રવાસી મજૂરો છે. 2011ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, દેશમાં લગભગ 45.36 કરોડ લોકો તેમના ઘર અને શહેરો છોડીને અન્ય રાજ્યોમાં રહે છે એટલે કે તેઓ સ્થળાંતરિત છે. આ દેશની વસ્તીના 37% છે. સમયાંતરે આ સંખ્યામાં વધારો થયો છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને ચૂંટણી પંચ રિમોટ વોટિંગ સિસ્ટમ લઈને આવ્યું છે.

ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, ‘વસ્તીનો મોટો વર્ગ તાકીદના કામ અથવા મુસાફરીના કારણોસર પોતાનો મત આપી શકતો નથી. આ કોઈ મતદારને મતાધિકારથી વંચિત ન રાખવાના ચૂંટણી પંચના લક્ષ્યની વિરુદ્ધ છે. તેથી જ RVM તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. 2016 માં, ચૂંટણી પંચે સ્થળાંતરિતોના મતદાનના મુદ્દાને સમજવા માટે સ્થાનિક અધિકારીઓની એક સમિતિની રચના કરી હતી. 2016 ના અંતમાં, સમિતિએ સ્થળાંતર કરનારાઓ માટે ઇન્ટરનેટ વોટિંગ, પ્રોક્સી વોટિંગ, વહેલું મતદાન અને પોસ્ટલ બેલેટ વોટિંગની ભલામણ કરી હતી. જો કે, આ બધા વિચારોમાં મતની ગુપ્તતાનો અભાવ હતો. તે ઓછું ભણેલા લોકો માટે પણ ફાયદાકારક ન હતું. આવી સ્થિતિમાં ચૂંટણી પંચે તમામ વિચારોને ફગાવી દીધા હતા. આ પછી, ચૂંટણી પંચે RVM સિસ્ટમ દ્વારા તેનો ટેકનિકલ ઉકેલ શોધી કાઢ્યો. તે મતદારોને સલામત અને નિયંત્રિત વાતાવરણમાં મતદાન કરવાની તક આપે છે.

આ સિસ્ટમની મદદથી ઘરથી દૂર એટલે કે અન્ય રાજ્ય કે શહેરમાં રહેતા મતદારો પણ મતદાન કરી શકશે. આ માટે તેમને તેમના શહેર કે ગામમાં જવાની જરૂર નહીં પડે. જે શહેરમાં મતદાર રહેતો હોય, તેણે ત્યાં બનાવેલા રિમોટ વોટિંગ સ્પોટ પર જવાનું રહેશે. ધારો કે વૈભવ મધ્યપ્રદેશના રીવાનો રહેવાસી છે અને જયપુર, રાજસ્થાનમાં નોકરી કરે છે. મધ્યપ્રદેશની ચૂંટણી દરમિયાન, વૈભવ જયપુરમાં જ સ્થાપિત ખાસ વોટિંગ બૂથ પર પોતાની વિધાનસભા માટે મતદાન કરી શકશે. વોટિંગની આ પ્રક્રિયા 4 સ્ટેપમાં કરવામાં આવશે.

• મતદારનું ID ચકાસ્યા પછી, બૂથ પરના પ્રિસાઇડિંગ ઓફિસર તેના મતવિસ્તારનું કાર્ડ સ્કેન કરશે.
• આ પછી, મતદારના મતવિસ્તારનું નામ સાર્વજનિક ડિસ્પ્લે યુનિટ એટલે કે મોટી સ્ક્રીન પર દેખાશે.
• મતદાર તેની પસંદગીના ઉમેદવારને મત આપશે અને આ મત મતવિસ્તાર નંબર, રાજ્ય કોડ અને ઉમેદવાર નંબર સાથે નોંધવામાં આવશે.
• VVPAT સ્લિપમાં ઉમેદવારનું નામ, ચિહ્ન અને સીરીયલ નંબર પણ રાજ્ય કોડ અને મતવિસ્તારના કોડ સાથે હોય છે.

કોંગ્રેસ સહિત 16 પાર્ટીઓ રિમોટ વોટિંગ સિસ્ટમનો વિરોધ કેમ કરી રહી છે?

કોંગ્રેસ નેતા દિગ્વિજય સિંહ કહે છે, ‘RVM સિસ્ટમ હજુ પણ ઘણી અધૂરી છે. આમાં મોટી રાજકીય સમસ્યાઓ છે. સ્થળાંતર કામદારોની વ્યાખ્યા અને સંખ્યા પણ સ્પષ્ટ નથી. આવી સ્થિતિમાં, અમે RVMને સમર્થન આપતા નથી.

રિમોટ વોટિંગ સિસ્ટમ પર ત્રણ મોટા સવાલો ઉભા થઈ રહ્યા છે.

ડોમેસ્ટિક માઈગ્રન્ટની વ્યાખ્યા શું હશે? શું તમામ સ્થળાંતરિતો મતદાન કરી શકશે?

જ્યારે ટેક્નોલોજી આધારિત મતદાન અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવે છે, ત્યારે RVM લાવવું કેટલું યોગ્ય રહેશે?

દૂરસ્થ મતદાન સ્થાન પર આદર્શ આચાર સંહિતા એટલે કે ચૂંટણી આચાર સંહિતા કેવી રીતે લાગુ થશે?

… હવે આખરે પ્રશ્ન એ છે કે શું ભાજપને રિમોટ વોટિંગ સિસ્ટમનો લાભ મળશે?

• 2009ના મતદાનની સરખામણીએ 2014ની મતદાન ટકાવારી 8% વધુ હતી. લોકનીતિ CSDS એ મતવિસ્તાર સ્તરના મતનું વિશ્લેષણ કર્યું. જેમાં જાણવા મળ્યું છે કે મતદાન વધવાને કારણે એનડીએની સીટ જીતવાનો દર પણ વધી ગયો છે. મતલબ કે જ્યાં મતદાન વધુ હતું તે બેઠક પર ભાજપ અને તેના સાથી પક્ષોની જીતની શક્યતા વધુ હતી. એસોસિએશન ઓફ ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સના સ્થાપક જગદીપ છોકરે જણાવ્યું હતું કે રિમોટ વોટિંગ સિસ્ટમ લાગુ થવાથી મતદાનની ટકાવારી ચોક્કસપણે વધશે, પરંતુ તેનો ફાયદો કોને થશે તે કહેવું મુશ્કેલ છે.
• 30 કરોડ દૂરસ્થ મતદારોના ઉમેરા સાથે, ચૂંટણીના મુદ્દાઓ પણ તેમની આસપાસ ફરશે. આવી સ્થિતિમાં મોટી પાર્ટીઓ અને ધનિક ઉમેદવારો મતવિસ્તારની અંદર અને બહાર જોરદાર પ્રચાર કરી શકે છે, તેમને ફાયદો મળી શકે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે સંસાધનોની બાબતમાં ભાજપ અત્યારે સૌથી આગળ છે.
• CSDS સાથે સંકળાયેલા રાજકીય નિષ્ણાત સંજય કુમારના જણાવ્યા અનુસાર, ‘જે રાજકીય પક્ષ સત્તામાં હોય ત્યારે રિમોટ વોટિંગ સિસ્ટમ લાગુ કરવામાં આવશે, તેનો ફાયદો ચોક્કસપણે મળશે. તેની પાછળનું કારણ એ છે કે સુરત, દિલ્હી, મુંબઈ, ચેન્નાઈ જેવા શહેરોમાં રહેતા પરપ્રાંતિય મજૂરોને લાગશે કે આ સરકારે તેમને આ અધિકાર આપ્યો છે.
• 1988 માં, રાજીવ ગાંધી સરકારે મતદાનની ઉંમર 21 વર્ષથી ઘટાડીને 18 વર્ષ કરી. જો કે, તેનાથી ચૂંટણીના પરિણામોમાં કોઈ મૂળભૂત ફરક પડ્યો નથી. 1984માં 426 બેઠકો જીતનારી કોંગ્રેસ 1989ની ચૂંટણીમાં ઘટીને 195 બેઠકો પર આવી ગઈ હતી.

વિપક્ષોએ કર્યો RVMનો વિરોધ

આ બાજુ કોંગ્રેસે રિમોટ વોટિંગ મશીન – RVMપર ચર્ચા માટે સર્વદળની બેઠક બોલાવી હતી. બેઠકની અધ્યક્ષતા દિગ્વિજય સિંહે કરી. આ દરમિયાન સામેલ થયેલા જેડીયૂ, શિવસેના, નેશનલ કોંગ્રેસ, માકપા, ઝામુમો, રાજદ, પીડીપી, વીસીકે, આરયૂએમએલ, રાકાંપ અને સપા સહિત16 દળો સામેલ થયાં. આ બધાંએ RVM પ્રપોઝલનો વિરોધ કર્યો. રિમોટ EVMના પ્રદર્શન દરમિયાન ચૂંટણીપંચની ટેક્નિકલ એક્સપર્ટ કમિટીના સદસ્યો પણ હાજર રહેશે. પ્રોટોટાઇપના ડેમો માટે પાર્ટીઓને બોલાવવા સાથે પોલ પેનલે ટેક્નોલોજી પર એક નોટ પણ જાહેર કરી હતી. RVMના ઉપયોગની અનુમતિ આપવા માટે કાનૂનમાં જરૂરી ચેન્જીસ જેવા મુદ્દા પર પાર્ટીઓ પાસે જાન્યુઆરી અંત સુધી સૂચનો મંગાવ્યાં છે.

ચૂંટણીપંચના અધિકારીઓએ દૂર-સુદૂરનાં બૂથો પર નંખાનારા વોટોની ગણતરી અને બીજાં રાજ્યોમાં રિટર્નિંગ ઓફિસરને તેમના બૂથ સુધી મોકલવા એક ટેક્નિકલ પડકાર માનવામાં આવે છે. આયોગનું કહેવું છે RVMને એક મજબૂત, ફેલપ્રુફ અને અસરદાર સ્ટેન્ડ-અલોન સિસ્ટમના રૂપે વિકસિત કરવામાં આવશે. આ હમણાં ઇલેક્ટ્રોનિક વોટિંગ મશીન પર જ આધારિત હશે, અને ઇન્ટરનેટ સાથે કનેક્ટ નહીં હોય. મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી રાજીવ કુમારએ કહ્યું યુવાઓ અને શહેરના વોટર્સની વોટ ન નાખવાના વલણ પર રિસર્ચ કરવામાં આવ્યું. વોટિંગમાં તેમની ભાગીદારી વધારવા માટે RVM ક્રાંતિકારી ચેન્જીસ થશે. મલ્ટિ કોન્સ્ટિટ્યુઅન્સી રિમોટ EVM એક રિમોટ પોલિંગ બૂથથી 72 ચૂંટણી મતવિસ્તારને સંભાળી શકે છે.

નહીં, આને લાગુ કરતા પહેલાં આવનારી કાનૂની, રાજવહીવટી અને ટેક્નિકલ પડકારો પર રાજનીતિક દળોના વિચારો પણ માંગવામાં આવ્યા છે. એક નિવેદન અનુસાર પોલ પેનલે રિમોટ વોટિંગ પર માત્ર કોન્સેપ્ટ નોટ જાહેર કરી છે. પંચે કહ્યું કે 2019ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં વોટર્સ ટર્નઆઉટ 67.4% હતો. 30 કરોડથી વધું વોટર્સે મતાધિકારનો ઉપયોગ કર્યો નહીં. ચિંતા એ વાતની છે. પંચે કહ્યું, “વોટર નવી જગાએ જવા પર કેટલાય કારણોસર વોટિંગ રજિસ્ટ્રેશન નથી કરાવતો અને વોટિંગ નથી કરી શકતો. સ્થળાંતરિતોનું વોટિંગ કરવામાં અસમર્થ હોવું ચિંતાજનક હતું. એટલા માટે RVMનો પ્લાન બનાવવામાં આવ્યો.”

પંચે 16 જાન્યુઆરીએ બધાં રાજનીતિક દળોને બોલાવ્યા છે. તે આ RVM સિસ્ટમને રાજનીતિક દળોને બતાવશે. ત્યાર બાદ સૂચનો માંગશે. ત્યાર બાદ લાગુ કરવાની પ્રક્રિયા પર આગળ વધશે. 2023માં જમ્મુ-કાશ્મીર સિવાય દેશના 9 રાજ્યોમાં વિધાનસભા ચૂંટણી થનારી છે.

2024માં લોકસભાની ચૂંટણી પણ થશે. જે રાજ્યોમાં ચૂંટણી છે તેમાં ત્રિપુરા, મેઘાલય, નાગાલેન્ડ, કર્ણાટક, છત્તીસગઢ, મધ્યપ્રદેશ, મિઝોરમ, તેલંગણા અને રાજસ્થાન સામેલ છે. RVM સિસ્ટમ લાગુ કરવામાં રાજનીતિક દળો અને ચૂંટણી પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલાના અભિપ્રાય પર નિર્ભર કરે છે.

આ પણ વાંચો: ChatGPT vs Sparrow/ChatGPT સાથે સ્પર્ધા કરવા માટે Google તેનું નવુ અને શક્તિશાળી AI ચેટબોટ લોન્ચ કરશે, જાણો તેના ફીચર્સ