India News: UPI Payment Charges ને લઈને હાલમાં લોકોમાં અનેક સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. UPI આજે ભારતના ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમનો મહત્વનો ભાગ બની ગયું છે. ચા-નાસ્તાની ચૂકવણીથી લઈને ઓનલાઈન શોપિંગ, રેસ્ટોરન્ટ બિલ, દુકાનની ખરીદી અને અન્ય પેમેન્ટ માટે લોકો PhonePe, Google Pay, Paytm સહિતની UPI એપ્સનો ઉપયોગ કરે છે. આવી સ્થિતિમાં ₹2,000થી વધુના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર કોઈ વધારાનો ચાર્જ લાગશે કે નહીં તે અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા ગેઝેટ નોટિફિકેશન બાદ આ સવાલો વધુ ચર્ચામાં આવ્યા છે. જોકે, મહત્વની વાત એ છે કે ₹2,000થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર સરકાર દ્વારા કોઈ નવો ટેક્સ કે સીધો ગ્રાહક ચાર્જ લગાવવામાં આવ્યો નથી.
₹2,000 સુધીના UPI પેમેન્ટ પર શું નિયમ છે?
નવા નોટિફિકેશન અનુસાર બેંક અને પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ ₹2,000 સુધીના UPI અને RuPay ડેબિટ કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શન પર ચાર્જ વસૂલ કરી શકતા નથી. એટલે સામાન્ય ગ્રાહકો માટે UPI Rules મુજબ ₹2,000 સુધીના પેમેન્ટને લઈને કોઈ વધારાનો ચાર્જ લાગવાનો સવાલ નથી.
ઉદાહરણ તરીકે, તમે ₹10ની ચા માટે UPIથી પેમેન્ટ કરો, ₹500ની ખરીદી કરો અથવા ₹1,500નું બિલ ચૂકવો, તો આવા ટ્રાન્ઝેક્શન પર કોઈ વધારાનો ગ્રાહક ચાર્જ લાગતો નથી.
₹2,000થી વધુ UPI પેમેન્ટ કરશો તો શું થશે?
આ સૌથી મહત્વનો સવાલ છે. ગેઝેટ નોટિફિકેશનનો અર્થ એ નથી કે ₹2,000થી વધુનું UPI પેમેન્ટ કરનાર દરેક ગ્રાહક પાસેથી હવે ચાર્જ લેવામાં આવશે.
હાલની માહિતી મુજબ ₹2,000થી વધુના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર કોઈ નવો સીધો ગ્રાહક ચાર્જ અથવા ટેક્સ લાગુ કરવામાં આવ્યો નથી. એટલે જો તમે ₹2,500, ₹5,000 કે તેનાથી વધુનું UPI પેમેન્ટ કરો છો તો માત્ર રકમ ₹2,000થી વધુ છે એટલા માટે તમારી પાસેથી અલગથી કોઈ ચાર્જ વસૂલવામાં આવશે એવું નથી.
આથી સોશિયલ મીડિયા અથવા અન્ય માધ્યમોમાં ₹2,000થી વધુ UPI પેમેન્ટ પર તરત જ ચાર્જ લાગશે તેવી ચર્ચાને લઈને ગેરસમજથી બચવું જરૂરી છે.
₹10ની ચા કે ₹500ની ખરીદી પર કોઈ અસર થશે?
ના. નાના મૂલ્યના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર કોઈ અસર થતી નથી. ₹10ની ચા, ₹280નું લંચ, ₹500ની ખરીદી અથવા ₹1,500નું બિલ જેવા પેમેન્ટ સામાન્ય રીતે પહેલાની જેમ જ કરી શકાશે.
UPI Payment Charges અંગેનો નિયમ સમજતી વખતે એ વાત ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે કે નોટિફિકેશનનો અર્થ સામાન્ય ગ્રાહકના દરેક UPI પેમેન્ટ પર ફી લાગવી એવો નથી.
ઘરનું ભાડું UPIથી મોકલશો તો પૈસા કપાશે?
સામાન્ય રીતે એક વ્યક્તિ પોતાના બેંક ખાતામાંથી બીજી વ્યક્તિના બેંક ખાતામાં UPI દ્વારા પૈસા મોકલે છે, જેને P2P એટલે કે Person-to-Person ટ્રાન્ઝેક્શન કહેવામાં આવે છે. આવા P2P UPI Payments સામાન્ય વ્યક્તિગત ટ્રાન્સફરનો ભાગ છે.
આવા સામાન્ય વ્યક્તિગત ટ્રાન્સફર માટે માત્ર ₹2,000થી વધુ રકમ હોવાના કારણે કોઈ નવો સીધો ગ્રાહક ચાર્જ લાગ્યો નથી. એટલે ઘરનું ભાડું, પરિવારના સભ્યને પૈસા મોકલવા અથવા મિત્રને પેમેન્ટ કરવા જેવા સામાન્ય ટ્રાન્સફર અંગે હાલ કોઈ નવા ચાર્જની જાહેરાત કરવામાં આવી નથી.
MDR શું છે?
UPI સાથે જોડાયેલી ચર્ચામાં MDR Charges શબ્દ પણ વારંવાર સામે આવે છે. MDR એટલે Merchant Discount Rate. સરળ ભાષામાં કહીએ તો તે પેમેન્ટ સ્વીકારવાની પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલી ફી છે, જે વેપારી તરફથી વસૂલવામાં આવી શકે છે.
MDR અને ગ્રાહક પાસેથી સીધો UPI ચાર્જ બંને એક જ વસ્તુ નથી. જો ભવિષ્યમાં મોટા વેપારી ટ્રાન્ઝેક્શન પર કોઈ પ્રકારની પ્રક્રિયા ફી લાગુ થાય, તો વેપારીઓ તેના ખર્ચને ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે હાલ દરેક ગ્રાહક પાસેથી UPI પેમેન્ટ પર સીધી ફી વસૂલવામાં આવી રહી છે.
PhonePe, Google Pay અને Paytm પર શું અસર?
ભારતમાં લાખો લોકો PhonePe, Google Pay અને Paytm જેવી એપ્સ દ્વારા UPI Transactions કરે છે. નવા નોટિફિકેશન અંગે ચર્ચા વધ્યા બાદ આ એપ્સનો ઉપયોગ કરતા લોકોમાં પણ મૂંઝવણ જોવા મળી રહી છે.
પરંતુ ₹2,000થી વધુના પેમેન્ટ માટે ગ્રાહક પાસેથી કોઈ નવો સરકારી ચાર્જ લાગુ થયો હોવાનું માનવું યોગ્ય નથી. UPI દ્વારા પેમેન્ટ કરતી વખતે સ્ક્રીન પર દર્શાવવામાં આવતી અંતિમ રકમ અને કોઈ લાગુ પડતી ફી અંગેની માહિતી ચેક કરવી હંમેશા યોગ્ય છે.
ગ્રાહકોએ શું ધ્યાનમાં રાખવું?
UPI પેમેન્ટ કરતી વખતે ગ્રાહકોએ કોઈપણ અફવા પર વિશ્વાસ કરવાને બદલે સત્તાવાર માહિતી તપાસવી જોઈએ. ખાસ કરીને ₹2,000થી વધુના પેમેન્ટ પર ચાર્જ લાગશે એવી વાતો સામે આવે ત્યારે એ સમજવું જરૂરી છે કે હાલમાં સરકાર દ્વારા કોઈ નવો સીધો ગ્રાહક ચાર્જ લાગુ કરવામાં આવ્યો નથી.
UPI આજે દેશના ડિજિટલ પેમેન્ટ ઈકોસિસ્ટમનો મહત્વનો આધાર બની ગયું છે. તેથી ભવિષ્યમાં MDR અથવા અન્ય કોઈ પેમેન્ટ નિયમોમાં ફેરફાર થાય તો તેની અસર વેપારીઓ અને ગ્રાહકો બંને પર પડી શકે છે. હાલ માટે ₹2,000થી વધુ UPI પેમેન્ટ કરવાથી આપમેળે કોઈ વધારાનો સરકારી ચાર્જ લાગશે એવી વાત સાચી નથી.
