New Delhi News : વિશ્વ બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ (Crude Oil)ના ભાવમાં ઉછાળાની સીધી અસર ભારત પર પડી રહી છે. ભારત પોતાની ક્રૂડ ઓઇલ જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત કરે છે અને તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ વધે ત્યારે દેશના આયાત બિલથી લઈને રૂપિયા અને મોંઘવારી સુધી તેની અસર જોવા મળે છે. તાજેતરમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ પ્રતિ બેરલ 100 ડોલરની ઉપર રહ્યો છે, જ્યારે મધ્ય પૂર્વમાં સપ્લાયને લઈને વધેલી ચિંતા બજાર માટે વધુ જોખમ ઊભું કરી રહી છે.
રશિયન તેલ પર દબાણ, ચીન બન્યું મોટું પડકાર
ભારત માટે રશિયા લાંબા સમયથી ક્રૂડ ઓઇલ (Russian Oil)નો મહત્વનો સપ્લાયર રહ્યો છે. જોકે ઓગસ્ટમાં રશિયાથી ભારતની આયાતમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો. Kplerના ડેટા અનુસાર ઓગસ્ટમાં ભારતે રશિયાથી દરરોજ આશરે 2.08 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ આયાત કર્યું હતું, જે જુલાઈની સરખામણીમાં 26.3 ટકા ઓછું હતું. ભારતની કુલ ક્રૂડ આયાતમાં રશિયાનો હિસ્સો પણ 55.9 ટકાથી ઘટીને 45 ટકા થયો હતો.
આ ઘટાડા પાછળ રશિયન નિકાસમાં મર્યાદા, બ્લેક સી વિસ્તારમાં વધેલા જોખમો અને ચીનની વધતી ખરીદી જેવા પરિબળો જવાબદાર હોવાનું બજારના અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. ચીનની રિફાઇનરીઓમાં માંગ વધતાં રશિયન ક્રૂડ માટે ભારત અને ચીન વચ્ચે સ્પર્ધા વધી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતને તેલ ઉપલબ્ધ તો રહે, પરંતુ અગાઉ મળતું ડિસ્કાઉન્ટ ઘટવાથી તેની કિંમત વધી શકે છે.
સાઉદી સપ્લાયમાં વિક્ષેપથી વધ્યું જોખમ
ભારત માટે બીજો મોટો પડકાર મધ્ય પૂર્વની સ્થિતિ છે. સાઉદી અરેબિયાની ઈસ્ટ-વેસ્ટ ઓઇલ પાઇપલાઇનને ડ્રોન હુમલાથી નુકસાન પહોંચ્યા બાદ સપ્લાય રૂટને લઈને ચિંતા વધી છે. તાજા અહેવાલો મુજબ સાઉદી અરેબિયા (Saudi Arabia)પાઇપલાઇનનું સમારકામ ઝડપી કરી રહ્યું છે અને એશિયન રિફાઇનરીઓને સપ્લાય ચાલુ રાખવા માટે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે.
આ સ્થિતિ લાંબી ચાલે તો ભારત જેવી મોટી આયાત આધારિત અર્થવ્યવસ્થાઓ માટે ક્રૂડની landed cost વધી શકે છે. માત્ર ક્રૂડનો ભાવ જ નહીં, પરંતુ ટેન્કરનું ભાડું, વીમો અને જોખમી સમુદ્રી માર્ગોના વધેલા ખર્ચનો પણ ભારતના આયાત બિલ પર ભાર પડી શકે છે.
અમેરિકાના 100% ટેરિફથી નવો મોરચો
ભારત સામે હવે ઊર્જા બજાર ઉપરાંત વેપાર ક્ષેત્રનું જોખમ પણ ઊભું થયું છે. અમેરિકામાં પસાર થયેલા નવા કાયદા પર રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે 18 સપ્ટેમ્બરે હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ કાયદો રશિયન તેલ અથવા ગેસ ખરીદતા દેશો પર કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં 100 ટકા સુધીના ટેરિફ (US Tariff)લાદવાની સત્તા આપે છે. ભારત અને ચીન જેવા રશિયન ઊર્જાના મોટા ખરીદદારો પર તેની અસર થઈ શકે છે.
ભારત માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે રશિયન ક્રૂડ ((Russian Oil))નું સ્થાન તરત જ અન્ય દેશોના તેલથી ભરવું સરળ નથી. દરેક રિફાઇનરી અલગ પ્રકારના ક્રૂડ માટે ડિઝાઇન થયેલી હોય છે. તેથી માત્ર અન્ય સપ્લાયર શોધવો પૂરતો નથી; ક્રૂડની ગુણવત્તા, ભાવ, પરિવહન, વીમો અને રિફાઇનરીની ટેકનિકલ સુસંગતતા પણ જોવી પડે છે.
ભારત પાસે શું વિકલ્પ છે?
ભારતનો મુખ્ય બચાવ સપ્લાયનું વૈવિધ્યકરણ બની શકે છે. ભારત પહેલેથી જ રશિયા ઉપરાંત ઇરાક, સાઉદી અરેબિયા (Saudi Arabia), અમેરિકા, યુએઈ, વેનેઝુએલા અને અન્ય દેશોમાંથી ક્રૂડ મેળવે છે. ઓગસ્ટમાં રશિયન સપ્લાય ઘટ્યા બાદ વેનેઝુએલાથી ભારતની આયાતમાં પણ વધારો નોંધાયો હતો.
પરંતુ વૈકલ્પિક સપ્લાય વધારવાથી એક સમસ્યા સંપૂર્ણપણે દૂર થતી નથી—કિંમત. જો ક્રૂડ, શિપિંગ અને વીમા ત્રણેય મોંઘા થાય તો ભારતનું આયાત બિલ વધી શકે છે. તેની અસર ચાલુ ખાતાની ખાધ, રૂપિયા અને મોંઘવારી પર પડી શકે છે.
આથી ભારત માટે આગળનો માર્ગ એક જ દેશ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે રશિયા સહિત અનેક દેશોમાંથી સંતુલિત સપ્લાય, વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડારનો ઉપયોગ, વૈકલ્પિક સપ્લાય રૂટ અને ઊર્જા બચત પર આધારિત રહેશે. રશિયન તેલની ઉપલબ્ધતા ઘટે અથવા તેની કિંમતનો ફાયદો ઓછો થાય તો ભારત પાસે વિકલ્પો છે, પરંતુ તે વિકલ્પોની કિંમત વૈશ્વિક બજારની સ્થિતિ પર નિર્ભર રહેશે.
