Mantavya Vishesh: એક વિમાન… હજારો ફૂટની ઊંચાઈ… કોકપિટમાં અચાનક હુમલો… અને પાયલટની જિંદગી બચાવવાની સાથે સેંકડો મુસાફરોને (flydubai flight incident) બચાવવાની લડાઈ! દુબઈથી ઇઝરાયલ જઈ રહેલી ફ્લાયદુબઈની ફ્લાઇટમાં જે બન્યું તેણે આખી દુનિયાને ચોંકાવી દીધી છે. ભારતીય કેપ્ટન સ્મિત મચ્છર (smit machhar) પર તેમના સહ-પાયલટે કથિત રીતે હુમલો કર્યો અને વિમાનનું નિયંત્રણ ખોરવાયું. ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ કહ્યું કે સ્મિત મચ્છરે ગંભીર ઈજા છતાં કોકપિટનો દરવાજો ખોલવામાં સફળતા મેળવી અને મુસાફરો તથા ક્રૂએ હુમલાખોરને કાબૂમાં લેવામાં મદદ કરી.

flydubai flight incident: ભારતીય પાયલટ પર હુમલો, 7500-7700 કોડનો અર્થ શું?

હવે સમજીએ કે આ ઘટના કેટલી ગંભીર હતી. ફ્લાઇટ FZ1073 લગભગ 34 હજાર ફૂટની ઊંચાઈએ ઉડી રહી હતી. અચાનક વિમાન ઝડપથી નીચે આવવા લાગ્યું અને ફ્લાઇટ-ટ્રેકિંગ ડેટા મુજબ થોડા જ સમયમાં તેની ઊંચાઈમાં લગભગ 14 હજાર ફૂટનો ઘટાડો નોંધાયો. ત્યારબાદ વિમાનમાંથી પહેલા 7700 અને પછી 7500 કોડ (squawk 7500) મોકલવામાં આવ્યો. વિમાન આખરે સાઉદી અરેબિયાના તબુક એરપોર્ટ પર સુરક્ષિત ઉતારવામાં આવ્યું અને તમામ મુસાફરો સુરક્ષિત હોવાનું ફ્લાયદુબઈએ જણાવ્યું.

પણ અહીં સૌથી રસપ્રદ વાત આવે છે…આ 7500, 7600 અને 7700 છે શું? આ સામાન્ય નંબર નથી, પરંતુ વિમાનના આપત્તિ સંકેત કોડ છે. 7500 એટલે વિમાનમાં ગેરકાયદેસર દખલ અથવા હાઇજેક જેવી સ્થિતિ, 7600 એટલે રેડિયો સંપર્ક ખોરવાઈ ગયો અને 7700 એટલે સામાન્ય ગંભીર ઇમરજન્સી(aircraft emergency codes) . આંતરરાષ્ટ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન વ્યવસ્થામાં આ કોડ્સ માટે નિશ્ચિત અર્થ છે અને તેને જોઈને હવાઈ ટ્રાફિક નિયંત્રણ તંત્ર પરિસ્થિતિને ઝડપથી સમજી શકે છે.

અને હવે વાત એ સાધનની, જેના નામે આ સમગ્ર ઘટનામાં સૌથી વધુ ચર્ચા થઈ રહી છે…..કુહાડીની. અહીં એક વાત સ્પષ્ટ કરવી જરૂરી છે: હાલમાં મળતા વિશ્વસનીય અહેવાલોમાં સ્મિત મચ્છર પર છરીથી હુમલો (cockpit attack) થયાની વાત છે, જ્યારે મળતી માહિતીમાં કુહાડીનો ઉલ્લેખ છે. વિમાનમાં કોકપિટમાં ઇમરજન્સી માટે વિશેષ સાધનો રાખવામાં આવે છે, પરંતુ આ ઘટનામાં ખરેખર કયું સાધન વપરાયું હતું તેની અંતિમ સત્તાવાર પુષ્ટિ તપાસ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.

હવે સવાલ એ પણ થાય કે કોકપિટમાં કુહાડી રાખવાની જરૂર જ શા માટે પડે? તેને ‘ક્રેશ એક્સ’ અથવા ‘ફાયર એક્સ’ કહેવામાં આવે છે અને તેનો હેતુ હથિયાર તરીકે નહીં, પરંતુ કટોકટીમાં બચાવ માટેનો હોય છે. અકસ્માત બાદ કોઈ દરવાજો કે પેનલ જામ થઈ જાય, વિમાનના માળખામાં અવરોધ સર્જાય અથવા અંદર આગ લાગેલી જગ્યાએ પહોંચવા માટે પેનલ તોડવાની જરૂર પડે, ત્યારે તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે તેને કોકપિટમાં એવી જગ્યાએ રાખવામાં આવે છે જ્યાં ઇમરજન્સીમાં ક્રૂ તેને ઝડપથી મેળવી શકે.

અને મોટા પેસેન્જર વિમાનમાં બે પાયલટ કેમ હોય છે? કારણ કે એક પાયલટ અસમર્થ બને તો બીજો વિમાનનું નિયંત્રણ સંભાળી શકે. એક પાયલટ વિમાન ઉડાડવાની (flydubai flight incident) જવાબદારી સંભાળે છે, જ્યારે બીજો સાધનો, સંદેશાવ્યવહાર અને પ્રક્રિયાઓ પર નજર રાખે છે…આને ક્રોસ-ચેકિંગ કહેવામાં આવે છે. કેટલીક એરલાઇન્સમાં ‘બે-વ્યક્તિ નિયમ’ પણ લાગુ હોય છે, એટલે કોકપિટમાં એક પાયલટ બહાર જાય ત્યારે કેબિન ક્રૂનો સભ્ય અંદર રહે. જોકે, બે પાયલટમાંથી જ કોઈ એક બીજા પર હુમલો કરે તેવી અસાધારણ પરિસ્થિતિમાં આ નિયમ પોતે પૂરતો સુરક્ષા ઉપાય નથી.

સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે પાયલટ પર હુમલો થયા પછી વિમાન બચ્યું કેવી રીતે? અહેવાલો અનુસાર, ઈજાગ્રસ્ત હોવા છતાં કેપ્ટન સ્મિત મચ્છરે પરિસ્થિતિનો સામનો કર્યો, કોકપિટનો દરવાજો ખોલવામાં સફળ રહ્યા અને ત્યારબાદ મુસાફરો તથા ક્રૂના સભ્યોએ હુમલાખોરને કાબૂમાં લીધો. આ દરમિયાન ફ્લાઇટને તબુક તરફ વાળવામાં આવી અને સુરક્ષિત ઉતારવામાં આવી. નેતન્યાહૂ અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સહિતના નેતાઓએ ભારતીય પાયલટની બહાદુરીની પ્રશંસા કરી છે.

પરંતુ આ સમગ્ર ઘટનાની એક મહત્વની નોંધ છે…હાલ તપાસ (flydubai flight incident)  ચાલી રહી છે. હુમલો કેમ થયો, સહ-પાયલટનો ચોક્કસ ઇરાદો શું હતો અને કોકપિટમાં વાસ્તવમાં શું બન્યું હતું તેની સંપૂર્ણ સત્તાવાર વિગતો હજુ બહાર આવવાની બાકી છે. એટલે એક વાત ચોક્કસ છે: આ માત્ર ઇમરજન્સી લેન્ડિંગની ઘટના નહોતી, પરંતુ હજારો ફૂટની ઊંચાઈએ કોકપિટમાં ઊભી થયેલી એવી ગંભીર પરિસ્થિતિ હતી, જેમાં ભારતીય કેપ્ટન સ્મિત મચ્છર અને ફ્લાઇટના અન્ય મુસાફરો-ક્રૂની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વની બની.

આ પણ વાંચો: Captain Smit Machhar: 25 લાખનું ઈનામ, ગુજરાત ગરિમા એવોર્ડથી સન્માન

આ પણ વાંચો: ફ્લાઇટ હાઇજેક નિષ્ફળ બનાવનાર ભારતીય પાઇલટના PM મોદીએ કર્યા વખાણ

આ પણ વાંચો: શું ઇરાનના કહેવાથી ફ્લાઇટ કરાઇ હતી હાઇજેક? ઇરાન લિંક અને ઓમાની કો-પાઇલટની ભૂમિકાની તપાસ શરૂ