Mantavya Vishesh: વિશ્વની સૌથી મોટી રિફાઈનરીઓમાં (Jamnagar Reliance Refinery) સામેલ ગુજરાતના જામનગર પર અચાનક અમેરિકાની નજર કેમ પડી? અમેરિકાના વિદેશમંત્રી માર્કો રૂબિયો દિલ્હી જવાને બદલે મુંબઈ અને પછી જામનગરમાં રિલાયન્સની રિફાઈનરી સુધી (Marco Rubio Jamnagar Visit) પહોંચ્યા.
સવાલ એ છે કે આ માત્ર એક ઔદ્યોગિક મુલાકાત હતી કે પછી તેની પાછળ અમેરિકાનો કોઈ મોટો એનર્જી પ્લાન છે? એક તરફ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ભારત સાથે ટ્રેડ ડીલની (Donald Trump Trade Deal) નજીક હોવાનો દાવો કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ વેનેઝુએલાના ક્રૂડ ઓઈલને રિફાઈન કરવાની વાતમાં જામનગરનું નામ મહત્ત્વનું બની રહ્યું છે. એટલે હવે સવાલ માત્ર રિફાઈનરીનો નથી, પરંતુ ભારત-અમેરિકાના સંબંધો અને વૈશ્વિક ઓઈલ રાજનીતિનો પણ છે.
Jamnagar Reliance Refinery: અંબાણીની રિફાઈનરી પર અમેરિકાની નજર!
માર્કો રૂબિયોએ એક ઇન્ટરવ્યૂમાં ભારતને રિફાઈનિંગ સુપરપાવર ગણાવ્યું અને રિલાયન્સની ક્રૂડ ઓઈલ પ્રોસેસ કરવાની ક્ષમતાનાં વખાણ કર્યા. અમેરિકાની નજર ખાસ કરીને વેનેઝુએલાના ઓઈલ પર છે. અલગ પ્રકારના ક્રૂડ ઓઈલને પેટ્રોલ, ડીઝલ, વિમાન ઈંધણ અને અન્ય પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ્સમાં ફેરવવા માટે વિશેષ ટેકનિકલ ક્ષમતા જરૂરી છે. જામનગરની રિફાઈનરી વિવિધ પ્રકારના ક્રૂડ ઓઈલ પ્રોસેસ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
આ જ કારણ છે કે અમેરિકા અને રિલાયન્સ વચ્ચે ઊર્જા ક્ષેત્રે સહયોગની સંભાવના ચર્ચામાં છે. જોકે, રૂબિયોની મુલાકાતનો ચોક્કસ હેતુ માત્ર વેનેઝુએલાનું ઓઈલ (Venezuela Crude Oil) જામનગરમાં રિફાઈન કરાવવાનો જ હતો, એવું નિશ્ચિતપણે કહી શકાય નહીં.
હવે વાત ટ્રેડ ડીલની. અમેરિકા અને ભારત વચ્ચે લાંબા સમયથી વેપારને લઈને વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. ટ્રમ્પે 20 ઓક્ટોબરે કહ્યું હતું કે બંને દેશો ટ્રેડ ડીલની ખૂબ નજીક છે, પરંતુ ડીલની શરતો અંગે સ્પષ્ટતા કરી નહોતી. બીજી તરફ, ભારતના ઓઈલ આયાતના સમીકરણમાં રશિયા, વેનેઝુએલા અને અમેરિકા ત્રણેય મહત્ત્વ ધરાવે છે. ભારત રશિયા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદે છે, જ્યારે વેનેઝુએલાથી આવતો પુરવઠો પણ ચર્ચામાં છે. અમેરિકાની પોતાની ઊર્જા અને વિદેશ નીતિની પ્રાથમિકતાઓ છે. તેથી જામનગરની મુલાકાતને બંને દેશો વચ્ચે ઊર્જા સહયોગની શક્યતા તરીકે જોઈ શકાય, પરંતુ આ મુલાકાતથી જ ટ્રેડ ડીલ થઈ જશે એવું માનવું ઉતાવળભર્યું રહેશે.
તો આખરે જામનગરની રિફાઈનરી આટલી (US India Relations) ખાસ કેમ છે? આ વિશાળ રિફાઈનરી કોમ્પ્લેક્સ દરરોજ આશરે 14 લાખ બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ પ્રોસેસ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે અને પેટ્રોલ, ડીઝલ, LPG, જેટ ફ્યુઅલ સહિતની અનેક પ્રોડક્ટ્સ બનાવે છે. તેની ખાસિયત એ છે કે તે વિશ્વભરમાંથી આવતા વિવિધ પ્રકારના ક્રૂડ ઓઈલને પ્રોસેસ કરી શકે છે. આ ક્ષમતા ભારતને વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં મહત્ત્વનું સ્થાન અપાવે છે. હવે જો અમેરિકા અને ભારત વચ્ચે ઊર્જા ક્ષેત્રે સહયોગ વધે, તો જામનગર તેની મહત્ત્વની કડી બની શકે છે.
પરંતુ મોટો સવાલ એ છે કે શું આ મુલાકાત ભારત-અમેરિકા સંબંધોમાં નવી શરૂઆત સાબિત થશે કે પછી તે માત્ર ઊર્જા ક્ષેત્રે સહયોગ વધારવાનો પ્રયાસ છે? તેનો જવાબ આવનારા દિવસોમાં બંને દેશોની વાટાઘાટો અને નીતિગત નિર્ણયોથી જ સ્પષ્ટ થશે.
આ પણ વાંચો: નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર ન મળતા ભડક્યા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ; નોર્વેની આકરી ટીકા કરી ઇતિહાસ યાદ અપાવ્યો
આ પણ વાંચો: અમેરિકા પર ઈરાનનો મોટો ખતરો, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેર કર્યા ચેતવણીના સંકેતો
