Bhavnagar News : ભાવનગરના અલંગ શિપ બ્રેકિંગ યાર્ડમાં પર્યાવરણ અને માનવ આરોગ્યની સુરક્ષાને લઈને ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. બાંગ્લાદેશના શિપ બ્રેકિંગ યાર્ડ (Alang Ship Breaking Yard)માં પ્રવેશ ન મળ્યાનો ઉલ્લેખ ધરાવતા એક જહાજને અલંગ લાવવામાં આવ્યું હતું. મેસર્સ આતમ મનોહર શિપ બ્રેકર્સ ખાતે જહાજમાંથી આશરે 567 મેટ્રિક ટન પેરેલાઈટ પાવડર (Alang Toxic Powder) મળી આવ્યો હોવાનો ઉલ્લેખ હોવાનું સામે આવ્યું છે.આ મામલે સામાજિક કાર્યકર પ્રફુલ મહેતાએ માહિતી અધિકાર અધિનિયમ (RTI) હેઠળ મેળવેલી માહિતીના આધારે ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB)ની તપાસ અને ઝેરી કચરાના નિકાલ અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
Alang Toxic Powder : અલંગમાં ઝેરી પાવડર મળ્યાનો ખુલાસો
RTI અને ત્યારબાદની અપીલના તપાસ અહેવાલમાં અલંગના પ્લોટ નંબર 88 પર આવેલા મેસર્સ આતમ મનોહર શિપ બ્રેકર્સ ખાતે જહાજમાંથી આશરે 567 મેટ્રિક ટન પેરેલાઈટ પાવડર (Perlite Powder)મળી આવ્યો હોવાનો ઉલ્લેખ હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ ઉપરાંત ગ્લાસ વૂલ અને ઓઈલી વેસ્ટ પણ મળી આવ્યા હતા. તપાસમાં આ સામગ્રી દરિયાકાંઠા અને પાણીમાં આશરે ત્રણ કિલોમીટર સુધી ફેલાયેલી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
આ ઘટનાએ અલંગમાં જહાજોના ભંગારની પ્રક્રિયા દરમિયાન જોખમી સામગ્રીના સંચાલન અને નિકાલની વ્યવસ્થા સામે પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે. જોકે, પાવડરના ફેલાવાની હદ અને તેની ચોક્કસ અસર અંગે સત્તાવાર તપાસના સંપૂર્ણ તારણો જાહેર થવા જરૂરી છે.
બાંગ્લાદેશમાં પ્રવેશ ન મળ્યાનું શું છે કારણ?
પ્રફુલ મહેતાના જણાવ્યા અનુસાર, સંબંધિત LNG જહાજમાં પાવડર હોવાની જાણ થતાં બાંગ્લાદેશના શિપિંગ યાર્ડે તેને પોતાના પરિસરમાં પ્રવેશ આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. આ અંગેની જાણ થયા બાદ તેમણે GPCB (Gujarat Pollution Control Board)ના અધિકારીઓને મૌખિક રજૂઆત કરીને જહાજની તપાસ દરમિયાન ખાસ તકેદારી રાખવા જણાવ્યું હતું.
ત્યારબાદ તેમણે RTI મારફતે તપાસની વિગતો માગી હતી. શરૂઆતમાં મળેલા જવાબોથી સંતોષ ન થતાં તેમણે અપીલ કરી હતી. અપીલની તપાસ સાથે સંબંધિત અહેવાલમાં 567 મેટ્રિક ટન પેરેલાઈટ પાવડર (Perlite Powder)નો ઉલ્લેખ મળતાં આ મામલો વધુ ગંભીર બન્યો હતો. જહાજને બાંગ્લાદેશમાં પ્રવેશ ન મળવા પાછળના ચોક્કસ કારણોની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થવી પણ જરૂરી છે.
માનવ આરોગ્ય માટે જોખમની ચિંતા
પ્રફુલ મહેતાના જણાવ્યા પ્રમાણે, પેરેલાઈટ પાવડરના સંપર્કથી આંખોમાં ખંજવાળ, લાલાશ અને નુકસાન થવાની શક્યતા છે. લાંબા સમય સુધી ધૂળના સંપર્કમાં રહેવાથી શ્વસનતંત્રને પણ અસર થઈ શકે છે. જોકે, આ ચોક્કસ જહાજમાંથી મળેલા પાવડરની રચના અને તેની આરોગ્ય પરની અસર જાણવા માટે પ્રયોગશાળાના અહેવાલની જરૂર છે.
જો જોખમી પાવડર દરિયાકાંઠા અથવા પાણીમાં ફેલાયો હોય, તો કામદારો, સ્થાનિક રહેવાસીઓ અને દરિયાઈ પર્યાવરણ માટે જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. તેથી નમૂનાઓની તપાસ, કામદારોની સુરક્ષા અને પ્રદૂષણની હદનું વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન મહત્ત્વનું છે.
GPCBની કાર્યવાહી અને કચરાના નિકાલ સામે સવાલ
અહેવાલ મુજબ, પ્રક્રિયાના નિયમો (SOP)ના ભંગ બદલ GPCB દ્વારા જળ પ્રદૂષણ નિવારણ અધિનિયમની કલમ 33(A) હેઠળ નોટિસ આપવામાં આવી હતી. જોકે, અંદાજે 28 ટ્રક જેટલો ઝેરી કચરો ક્યાં લઈ જવામાં આવ્યો, તેનો નિકાલ કઈ રીતે થયો અને તેના માટે કઈ એજન્સી જવાબદાર હતી તે અંગે સ્પષ્ટ માહિતી મળવી જરૂરી છે.
આ મામલે GPCBએ કચરાના પરિવહન અને નિકાલના રેકોર્ડ, નમૂનાઓના પરીક્ષણના પરિણામો તથા પર્યાવરણ પર થયેલી અસર અંગે પારદર્શક માહિતી આપવી જોઈએ. સાથે જ જહાજને ભંગાર પ્રક્રિયા માટે મંજૂરી આપતી વખતે કયા દસ્તાવેજો અને તપાસના આધારે નિર્ણય લેવાયો હતો તેની પણ સ્પષ્ટતા જરૂરી છે.
RTI મારફતે બહાર આવેલી વિગતોને પગલે હવે સમગ્ર મામલાની નિષ્પક્ષ તપાસ અને જવાબદારી નક્કી કરવાની માગ ઊભી થઈ છે. અલંગ જેવા મોટા શિપ બ્રેકિંગ કેન્દ્ર (Alang Ship Breaking Yard)માં જોખમી કચરાનું યોગ્ય સંચાલન થાય અને કામદારો તથા પર્યાવરણની સુરક્ષા જળવાય તે માટે તંત્રની પારદર્શક કામગીરી અત્યંત જરૂરી છે.
