Ahmedabad News: ભારતના પવિત્ર ચાર ધામોમાંના એક, પુરીના જગન્નાથ મંદિરમાં દર વર્ષે લાખો ભક્તોની શ્રદ્ધા અને ઉત્સાહનો અનોખો મહોત્સવ યોજાય છે—જગન્નાથ રથયાત્રા. આ વર્ષે, 27 જૂન 2025, શુક્રવારે અષાઢ માસની શુક્લ પક્ષની દ્વિતીયા તિથિએ આ ભવ્ય રથયાત્રા નીકળશે. આ પરંપરા લગભગ 12મી સદીથી ચાલી આવે છે, જેનું વિગતવાર વર્ણન હિન્દુ પવિત્ર ગ્રંથો જેમ કે પદ્મ પુરાણ, બ્રહ્મ પુરાણ અને સ્કંદ પુરાણમાં જોવા મળે છે. આ લેખમાં આપણે આ પવિત્ર યાત્રાના ઇતિહાસ, મહત્વ, રીત-રિવાજો અને આધ્યાત્મિક મહત્વની વિગતે ચર્ચા કરીશું.
રથયાત્રાનો ઐતિહાસિક અને આધ્યાત્મિક પાયો
પુરીની રથયાત્રા ભગવાન જગન્નાથ (શ્રીકૃષ્ણ), તેમના ભાઈ બલભદ્ર (બલરામ) અને બહેન સુભદ્રાની ભવ્ય યાત્રા છે, જે જગન્નાથ મંદિરથી શરૂ થઈને ગુંડીચા મંદિર સુધી જાય છે. પૌરાણિક કથા અનુસાર, ભગવાન જગન્નાથની બહેન સુભદ્રાએ એકવાર નગરની મુલાકાત લેવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. તેમની આ ઇચ્છાને પૂર્ણ કરવા માટે ભગવાન જગન્નાથ અને બલભદ્ર સુભદ્રાને રથમાં બેસાડીને શહેરની યાત્રાએ લઈ ગયા. આ યાત્રા ગુંડીચા મંદિરે પહોંચી, જેને ભગવાનની માસીનું ઘર માનવામાં આવે છે. ત્યારથી આ પરંપરા દર વર્ષે ચાલી આવે છે, જેમાં દેવતાઓ સાત દિવસ ગુંડીચા મંદિરમાં રોકાય છે.
અન્ય એક દંતકથા અનુસાર, રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્ને ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રાની મૂર્તિઓ બનાવવાનું કામ વિશ્વકર્માને સોંપ્યું હતું. વિશ્વકર્માએ શરત મૂકી હતી કે જ્યાં સુધી મૂર્તિઓનું કામ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી દરવાજો ખોલવામાં ન આવે. જોકે, રાજાએ અધીરાઈથી દરવાજો ખોલી દીધો, જેના કારણે વિશ્વકર્મા ગાયબ થયા અને મૂર્તિઓ અધૂરી રહી ગઈ. આજે પણ આ અધૂરી મૂર્તિઓ જ પૂજાય છે, જે ભગવાન જગન્નાથનું અનોખું સ્વરૂપ દર્શાવે છે. સ્કંદ પુરાણના ઉત્કલ ખંડમાં જણાવ્યા પ્રમાણે, રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્ને ભગવાનને તેમના જન્મસ્થળ મથુરાની મુલાકાત કરાવવાની વ્યવસ્થા કરી, જે આ રથયાત્રાનું મૂળ સ્વરૂપ છે.
રથયાત્રાની તૈયારીઓ અને વિધિઓ
રથયાત્રાની તૈયારીઓ અષાઢ માસની શરૂઆતથી જ શરૂ થઈ જાય છે. યાત્રાના 15 દિવસ પહેલાં ભગવાન જગન્નાથને 108 કળશથી શાહી સ્નાન (સ્નાન યાત્રા) કરાવવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ શાહી સ્નાનથી ભગવાન “બીમાર” પડે છે, અને તેમને 15 દિવસ માટે ઓસર ઘર નામના અલગ ઓરડામાં રાખવામાં આવે છે. આ દરમિયાન મંદિરમાં ભગવાન જગન્નાથના પ્રતિનિધિ અલરનાથજીની પૂજા થાય છે, અને માત્ર મુખ્ય સેવકો અને વૈદ્યો જ મહાપ્રભુની સેવા કરે છે. 15 દિવસ પછી, ભગવાન સ્વસ્થ થઈને બહાર આવે છે, જેને નવયુવાન નૈત્ર ઉત્સવ કહેવામાં આવે છે.
રથયાત્રાના એક દિવસ પહેલાં ગુંડીચા માર્જન પરંપરા હેઠળ ગુંડીચા મંદિરને ભક્તો દ્વારા શુદ્ધ પાણીથી ધોઈને સાફ કરવામાં આવે છે. આ વિધિ ભગવાનના આગમન માટે મંદિરને પવિત્ર બનાવે છે. આ ઉપરાંત, છેરા પહનારા નામની ધાર્મિક વિધિમાં પુરીના ગજપતિ રાજા પાલખીમાં આવે છે અને ત્રણેય રથની વિધિવત પૂજા કરે છે. તેઓ સોનેરી સાવરણીથી રથના મંડપ અને રસ્તાને સાફ કરે છે, જે ભગવાન પ્રત્યેની નમ્રતા અને શ્રદ્ધાનું પ્રતીક છે.
રથયાત્રાના ભવ્ય રથ
રથયાત્રામાં ત્રણ વિશાળ રથોનો સમાવેશ થાય છે, જે દર વર્ષે નવા બનાવવામાં આવે છે:
-
બલભદ્રનો રથ – તાલધ્વજ: આ રથ 45 ફૂટ ઊંચો છે, જેનો રંગ લાલ અને લીલો છે. આ રથ યાત્રામાં સૌથી આગળ હોય છે.
-
સુભદ્રાનો રથ – દર્પદલન (પદ્મ રથ): આ રથ 44.6 ફૂટ ઊંચો છે,…
આ પણ વાંચો:વડોદરામાં કલ્પનાબેન પ્રજાપતિની અંતિમયાત્રામાં પરિવાર તૂટી પડ્યો!
આ પણ વાંચો:વડોદરાનાંં ડભોઈમાં વર્ષાનું આગમન, ઉનાળું પાકને નુકસાન થવાની સંભાવના
આ પણ વાંચો:વડોદરામાં ઝડપાયેલો દારૂ બનાવટી હોવાની શંકાને પગલે ગોવામાં તપાસ કરાશે
