Career: ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વના તમામ વ્યવસાયોના ટકાઉ વિકાસ અને યોગ્ય કામગીરી માટે દરેક કાર્યક્ષેત્રમાં અસરકારક કાઉન્સેલિંગની જરૂર છે કારણ કે હકીકતમાં માત્ર એક લાયક કાઉન્સેલર જ તેના માતા-પિતા, શિક્ષક, મિત્ર અને સલાહકાર જેવા તેના ગ્રાહકો માટે ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. અને તેથી, ભારતમાં કાઉન્સેલિંગના ક્ષેત્રમાં કારકિર્દીના ઘણા શ્રેષ્ઠ વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે.
જે વિદ્યાર્થીઓએ કોઈપણ શૈક્ષણિક બોર્ડમાંથી કોઈપણ પ્રવાહમાં 12મું ધોરણ પાસ કર્યું હોય તેઓ વિવિધ પ્રમાણપત્ર, ડિપ્લોમા અને અંડરગ્રેજ્યુએટ/પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ ડિગ્રી અભ્યાસક્રમો કરી શકે છે.
અભ્યાસક્રમ
- સર્ટીફીકેટ- કાઉન્સેલિંગ
- ડિપ્લોમા – એજ્યુકેશનલ કાઉન્સેલિંગ
- બીએ/બીએસસી – સાયકોલોજી/ એપ્લાઇડ સાયકોલોજી
- એમએ/એમએસસી – સાયકોલોજી/ એપ્લાઇડ સાયકોલોજી/ કાઉન્સેલિંગ સાયકોલોજી
- એમ એડ – ગાઈડન્સ કાઉન્સેલિંગ
- એમએસસી – સાયકોલોજિકલ કાઉન્સેલિંગ/ કાઉન્સેલિંગ અને સાયકોથેરાપી
- એમફિલ – ગાઈડન્સ એન્ડ કાઉન્સેલિંગ
- પીજી ડિપ્લોમા – કાઉન્સેલિંગ સાયકોલોજી/ ગાઈડન્સ એન્ડ કાઉન્સેલિંગ/ સાયકોલોજિકલ કાઉન્સેલિંગ
- પીએચડી – કાઉન્સેલિંગ / કાઉન્સેલિંગ સાયકોલોજી
શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ
- દિલ્હી યુનિવર્સિટી, દિલ્હી
- જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયા, નવી દિલ્હી
- રાષ્ટ્રીય જાહેર સહકાર અને બાળ વિકાસ સંસ્થાન, નવી દિલ્હી
- નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ (NCERT), નવી દિલ્હી
- મહર્ષિ દયાનંદ યુનિવર્સિટી, રોહતક
- બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટી, બનારસ
- ટાટા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સોશિયલ સાયન્સ, મુંબઈ
- પંજાબ યુનિવર્સિટી, ચંદીગઢ
- અલીગઢ યુનિવર્સિટી, અલીગઢ
- ક્રાઇસ્ટ યુનિવર્સિટી, બેંગ્લોર
કુશળતા
-કાઉન્સેલર તેમના ગ્રાહકોની વાતચીત અને સમસ્યાઓ ખૂબ ધ્યાન અને એકાગ્રતા સાથે સાંભળે
-તમારા ક્લાયન્ટ અથવા દર્દીના કેસ કાઉન્સેલર્સને સ્પષ્ટ રીતે લખો અને અન્ય લોકો અથવા મહત્વપૂર્ણ એજન્સીઓ સાથે વાતચીત કરો
-કાઉન્સેલર પાસે તેમના ક્લાયંટની સમસ્યાઓ વિશે વિવિધ પ્રશ્નો પૂછવા માટે ઉત્તમ ઇન્ટરવ્યુ કુશળતા હોવી આવશ્યક છે
-સહાનુભૂતિએ કાઉન્સેલિંગ વ્યવસાયનો આધાર છે, એટલે કે, તેમના ક્લાયંટ સાથે વ્યવહાર કરતી વખતે, કાઉન્સેલરે તેમના દુ:ખ અને મુશ્કેલીને પોતાનું માનવું જોઈએ
-કાઉન્સેલરને ખબર હોવી જોઈએ કે તેમના કલાયંટને તેમની સમસ્યાઓ અને સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ કેવી રીતે સમજાવવી
-ડિપ્રેશન અથવા આત્મહત્યાના વલણથી પીડિત લોકો સાથે વ્યાવસાયિક અને માનવીય ધોરણે વ્યવહાર કરવો એ આ વ્યાવસાયિકો માટે એક મહત્વપૂર્ણ કાર્યકારી કૌશલ્ય છે
-કાઉન્સેલિંગ એ એક ગોપનીય સેવા છે અને આ વ્યાવસાયિકોએ તેમના ગ્રાહકોના કેસ સાથે કામ કરતી વખતે ગોપનીયતાની સંપૂર્ણ કાળજી લેવી જોઈએ
-કારકિર્દી સલાહકારોએ સમયાંતરે કારકિર્દીના વિવિધ સંસાધનો વિશે માહિતી મેળવવી જોઈએ.
-કાઉન્સેલર પાસે કારકિર્દીના નવીનતમ અપડેટ્સ હોવા આવશ્યક છે.
વિકલ્પ
શૈક્ષણિક અને કારકિર્દી માર્ગદર્શન કાઉન્સેલર – આ વ્યાવસાયિકો વિવિધ શાળાઓ, કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાં વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષણ, વિષયના અભ્યાસક્રમો અને ભાવિ કારકિર્દીના લક્ષ્યો અંગે માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે. આ કાઉન્સેલરો વિદ્યાર્થીઓને તેમની અંગત સમસ્યાઓ, શૈક્ષણિક સમસ્યાઓ, સામાજિક અથવા વર્તન સમસ્યાઓનો અસરકારક રીતે સામનો કરવા માટે ઉપયોગી સલાહ પણ આપે છે.
કારકિર્દી કાઉન્સેલર – આ વ્યાવસાયિકો તાજા સ્નાતકો, વિદ્યાર્થીઓ અને વ્યાવસાયિકોને તેમની નોકરી અને કારકિર્દી અંગે મહત્વપૂર્ણ સલાહ આપે છે. આ પ્રોફેશનલ્સ આ વિદ્યાર્થીઓ, ફ્રેશર્સ અને વિવિધ પ્રોફેશનલ્સને તેમની પ્રતિભા, શૈક્ષણિક લાયકાત અને રુચિ અનુસાર યોગ્ય કારકિર્દી વિકલ્પ પસંદ કરવા અને આ વ્યાવસાયિકો અને વિદ્યાર્થીઓની કારકિર્દી સંબંધિત વિવિધ સમસ્યાઓ ઉકેલવા માટે ઉપયોગી સલાહ આપે છે.
મેરેજ એન્ડ ફેમિલી કાઉન્સેલર – આ પ્રોફેશનલ્સ લગ્ન અને પરિવારને લગતી તમામ સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે તેમના ગ્રાહકો અથવા સમાજના વિવિધ વર્ગના લોકોને જરૂરી અને ઉપયોગી સલાહ આપે છે.
હેલ્થ કાઉન્સેલર – જેમ ડોકટરો વિવિધ રોગોની સારવાર કરે છે, તેવી જ રીતે આરોગ્ય સલાહકારો વિવિધ દર્દીઓ અને તેમના સંભાળ રાખનારાઓને વિવિધ રોગો, દવાઓના ડોઝ, આહાર વગેરે અંગે તમામ જરૂરી સલાહ આપે છે. આ વ્યાવસાયિકો તંદુરસ્ત ગ્રાહકોને મહત્વપૂર્ણ આરોગ્ય ટિપ્સ જેમ કે આહાર યોજના અથવા શારીરિક તંદુરસ્તી સંબંધિત જરૂરી સલાહ પણ પ્રદાન કરે છે.
મેન્ટલ હેલ્થ કાઉન્સેલર – આ વ્યાવસાયિકો માનસિક દર્દીઓ અથવા માનસિક રીતે અસ્થિર લોકોની લાગણીઓ અને વર્તનનો સચોટ અભ્યાસ કરીને જરૂરી સૂચનાઓ અને સલાહ આપે છે. આ વ્યાવસાયિકો ડિપ્રેશન, તણાવ, ચિંતા અને આત્મહત્યાની વૃત્તિ ધરાવતા લોકોને તેમના જીવન માટે ઉપયોગી સલાહ આપે છે.
રિહૈબિલિટેશન(પુનર્વસવાટ) કાઉન્સેલર – આ વ્યાવસાયિકો જન્મ, માંદગી, અકસ્માત અથવા અન્ય કોઈ કારણોસર શારીરિક રીતે વિકલાંગ અથવા માનસિક રીતે વ્યથિત વ્યક્તિઓના પુનર્વસનમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે, અને આ વ્યાવસાયિકો વિકલાંગોની દરેક સમસ્યાના ઉકેલ માટે સમયાંતરે આવે છે. ઉપયોગી સલાહ આપતા રહો.
ડ્રગ એબ્યુઝ કાઉન્સેલર – આ વ્યાવસાયિકો વિવિધ વ્યસન મુક્તિ કેન્દ્રોમાં લોકોને તેમના ઉપયોગી કાઉન્સેલિંગ દ્વારા આરોગ્ય અને જીવન માટે નશા, ધૂમ્રપાન અથવા આલ્કોહોલ જેવા હાનિકારક પદાર્થોને છોડી દેવા માટે મદદ કરે છે.
ભારતમાં કાઉન્સેલર્સ માટે ટોચના રિક્રુટર્સ
જો તમે કાઉન્સેલરનો વ્યવસાય કરવા માંગતા હોવ તો તમે ભારતમાં નીચેની મુખ્ય ભરતી સંસ્થાઓમાં અરજી કરી શકો છો.
- શાળાઓ, કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ
- ઓનલાઇન ગાઇડેંસ પોર્ટલ
- સ્કિલ ટ્રેનિંગ સેન્ટર
- પ્રોફેશનલ ઇન્સ્ટીટ્યૂટ્સ
- ડ્રગ એડિક્શન ટ્રીટમેન્ટ સેન્ટર
- સોશિયલ એન્ડ ફેમિલી પ્રોબ્લમ રિલેટેડ યૂનિટ્સ
- રિહૈબિલિટેશન સેન્ટર
- કરિયર કાઇઉન્સેલિંગ સેન્ટર, એજન્સીઓ
- પ્લેસમેન્ટ સેવા સંસ્થાઓ
- પ્રાઇવેટ પ્રેક્ટિસ
પગાર ધોરણ
શરૂઆતના તબક્કામાં કાઉન્સેલિંગના ક્ષેત્રમાં સરેરાશ 30-40 હજાર રૂપિયા માસિક આવક હોય છે. પ્રોફેશનલ્સની શૈક્ષણિક લાયકાત અને કામના અનુભવ અનુસાર, તેમનો પગાર વર્ષ-દર વર્ષે વધતો જ રહે છે. પ્રાઈવેટ પ્રેક્ટિસ કરતા કાઉન્સેલરોને દરેક કાઉન્સેલિંગ સેશન માટે ઓછામાં ઓછા રૂ. 500 થી રૂ. 2000ની ફી મળે છે. આ ક્ષેત્રના નિષ્ણાત ટોચના કાઉન્સેલર્સ 70-80 હજાર રૂપિયા માસિક કે તેથી વધુની આવક કરી શકે છે.
