જહાજોના ભંગાર હંમેશા લોકોમાં ઉત્તેજના અને રહસ્ય પેદા કરે છે. લોકો તેને ખજાનો કહે છે. પરંતુ પ્રાચીન કાળના કાટવાળા જહાજોનો આ ભંગાર વાસ્તવમાં જૂના બળતણ, બનાવટી બોમ્બ અને ઝેરી કચરાનો ઢગલો છે. ઉત્તર સમુદ્રના બેલ્જિયન ભાગમાં બીજા વિશ્વયુદ્ધ જહાજ V-1302 જ્હોન માહન પરના સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે જહાજ ડૂબી ગયાના 80 વર્ષ પછી પણ, જૂના કાટમાળની સામગ્રી હજુ પણ આસપાસના માઇક્રોબાયોલોજી અને જીઓકેમિસ્ટ્રીને પ્રભાવિત કરી રહી છે.
એવું માનવામાં આવે છે કે એકલા ઉત્તર સમુદ્રમાં આવા હજારો કાટમાળ છે, જેણે દરિયાઇ જીવનને ખૂબ અસર કરી છે. આ યુદ્ધ જહાજો મોટાભાગે જૂના ઈંધણ અને ખતરનાક સામાનનો સંગ્રહ કરે છે. ફ્રન્ટિયર્સ ઇન મરીન સાયન્સમાં પ્રકાશિત થયેલા સંશોધન મુજબ, બેલ્જિયમની ગેન્ટ યુનિવર્સિટીના માઇક્રોબાયલ ઇકોલોજિસ્ટ જોસેફિયન વેન લેન્ડ્યુટ કહે છે કે અમે એ જોવા માગીએ છીએ કે શું સમુદ્રમાં જૂના જહાજ ભંગાણ, હવે સ્થાનિક માઇક્રોબાયલ સમુદાયોને પણ અસર કરી રહ્યા છે અને આસપાસના કાંપને અસર કરી રહ્યા છે.
V-1302 જ્હોન માહ્ન યુદ્ધ દરમિયાન પેટ્રોલિંગ જહાજ બનતા પહેલા જર્મન ફિશિંગ ટ્રોલર તરીકે શરૂ થયું હતું. ચેનલ ડૅશ ઓપરેશનમાં, તેને બ્રિટિશ રોયલ એરફોર્સ દ્વારા 1942 માં બેલ્જિયમના દરિયાકાંઠે ડૂબી ગયું હતું.
સંશોધકોએ લગભગ 12 જુદા જુદા સ્થળોએ ભંગારમાંથી સ્ટીલના હલકા અને કાંપના નમૂના લીધા હતા અને તે જોવા માટે કે કોઈપણ સંભવિત દૂષણ ક્યાં સુધી ફેલાય છે.
જહાજની આસપાસ ઝેરી પ્રદૂષિત પદાર્થોની સાંદ્રતા અંતર પ્રમાણે બદલાય છે. ભારે ધાતુઓ (જેમ કે નિકલ અને તાંબુ), આર્સેનિક, વિસ્ફોટકો અને પોલિસાયક્લિક એરોમેટિક હાઇડ્રોકાર્બન અથવા PAHs (કોલસો, ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસોલિનમાં કુદરતી રીતે બનતા રસાયણો) પણ મળી આવ્યા હતા.
જેમ જેમ વહાણ નજીક આવ્યું તેમ આ પ્રદૂષકોની સાંદ્રતા વધી. સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું કે આ સાંદ્રતા આસપાસના માઇક્રોબાયલ જીવનને અસર કરે છે. ઉચ્ચ-સાંદ્રતા પ્રદૂષકો સાથેના નમૂનાઓમાં, PAH-અધોગતિ કરનાર સૂક્ષ્મજીવાણુઓ, જેમ કે Rhodobacteraceae અને Chromatiaceae, મળી આવ્યા હતા. હલ પર સલ્ફેટ ઘટાડતા બેક્ટેરિયા મળી આવ્યા હતા.
સંશોધકો કહે છે કે ભલે આ જૂના જહાજો આપણને દેખાતા ન હોય, તેમ છતાં તે આપણી દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિને પ્રદૂષિત કરી શકે છે. જેમ જેમ તેઓ જૂના અને કાટ લાગે છે, તેઓ પર્યાવરણ માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે. સંશોધકોનું કહેવું છે કે જો પાણીની અંદરની ઇકોસિસ્ટમ પર જહાજોની અસરોની શોધ કરવી હોય તો હજુ ઘણું કરવાનું બાકી છે.
Abandoned WWII Shipwreck Has Altered The Ocean's Microbiology For 80 Years https://t.co/RKVBgfqRdn
— ScienceAlert (@ScienceAlert) October 18, 2022
વેન લેન્ડ્યુએટ કહે છે કે લોકો તેમના ઐતિહાસિક મૂલ્યોને કારણે જહાજ ભંગાણમાં ઘણી વાર રસ ધરાવતા હોય છે, પરંતુ ભંગારોની પર્યાવરણીય અસરોને ઘણીવાર અવગણવામાં આવે છે. તે કહે છે કે અમે એક જગ્યાએ, એક ઊંડાઈએ માત્ર એક જ જહાજને તપાસ્યું છે. ઉત્તર સમુદ્ર પર જહાજ ભંગાણની કુલ અસરને વધુ સારી રીતે સમજવા માટે, વિવિધ સ્થળોએથી મોટી સંખ્યામાં જહાજ ભંગાણના નમૂનાઓ લેવા પડશે.
