National News: આધાર આધારિત ડિજિટલ ઓળખ અને UPI આધારિત ડિજિટલ ચુકવણી પછી, કેન્દ્ર સરકાર હવે ભારતના ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) માં ‘ડિજિટલ સરનામું’ લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. સરકારનું લક્ષ્ય સરનામાંને ડિજિટાઇઝ કરવાનું છે. આ માટે એક માળખું બનાવવામાં આવશે. આનાથી લોકોને સરકારી સેવાઓ મેળવવામાં સરળતા રહેશે અને સરનામાંનો દુરુપયોગ પણ બંધ થશે. સરકાર સરનામાં પ્રણાલીને સુધારવા માટે નિયમો બનાવશે અને સરનામું ફક્ત લોકોની સંમતિથી જ શેર કરવામાં આવશે. આ બધું આ વર્ષના અંત સુધીમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે. આ માટે સંસદમાં કાયદો પણ લાવી શકાય છે.
સરનામું માહિતી વ્યવસ્થાપન’ ને ‘મુખ્ય જાહેર માળખા’ તરીકે માન્યતા આપશે. હાલમાં આ ક્ષેત્ર ભારતમાં કોઈપણ નિયમો વિના ચાલી રહ્યું છે, જ્યારે ડિજિટલાઇઝેશન વધી રહ્યું છે. સરકારનો હેતુ એવી સિસ્ટમ બનાવવાનો છે કે જેથી લોકોના સરનામાં ફક્ત તેમની સંમતિથી જ શેર કરવામાં આવે. આ સાથે, સરકારી અને ખાનગી ક્ષેત્રની ડિજિટલ કંપનીઓ લોકોને યોગ્ય જગ્યાએ અને ઝડપથી સેવાઓ પૂરી પાડી શકશે.
પોસ્ટ વિભાગ આ કાર્યને આગળ ધપાવી રહ્યું છે અને પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય તેનું નિરીક્ષણ કરી રહ્યું છે. ‘ડિજિટલ સરનામું’નો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં ‘એડ્રેસિંગ સ્ટાન્ડર્ડ્સ’ પણ શામેલ છે. તેને ટૂંક સમયમાં જનતા સમક્ષ મૂકવામાં આવશે જેથી તેઓ તેના પર પોતાનો અભિપ્રાય આપી શકે. સરકાર વર્ષના અંત સુધીમાં આ માળખાને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માંગે છે. સરકાર સંસદના શિયાળુ સત્રમાં એક કાયદો પણ લાવી શકે છે, જે ડિજિટલ સરનામું-ડીપીઆઈ ઓથોરિટી અથવા મિકેનિઝમ બનાવશે. આ ઓથોરિટી નવી સરનામું સિસ્ટમ લાગુ કરશે અને તેનું નિરીક્ષણ કરશે.
‘ડિજિટલ સરનામું’ ની જરૂર કેમ પડી?
આના ઘણા કારણો છે. સૌથી મોટું કારણ એ છે કે દરેક ડિજિટલ કંપની, પછી ભલે તે ઈ-કોમર્સ હોય કે ડિલિવરી સેવા, વપરાશકર્તાઓની ‘સરનામાની માહિતી’ માંગે છે અને તેને સાચવે છે. ઘણી વખત આ માહિતી અન્ય કંપનીઓને પણ આપવામાં આવે છે અથવા તેમાંથી પૈસા કમાય છે, અને વપરાશકર્તાને ખબર પણ નથી હોતી. તેથી, સરકાર ઇચ્છે છે કે સરનામાના ઉપયોગ માટે નિયમો બનાવવામાં આવે અને વપરાશકર્તાના સરનામાનો ઉપયોગ તેમની સંમતિ પછી જ થવો જોઈએ. સરકાર એક નિયમ બનાવશે જેમાં લોકોને પ્રથમ સ્થાન આપવામાં આવશે. તે એ પણ જણાવશે કે સરકારી કંપનીઓ સાથે ડેટા કેવી રીતે શેર કરવામાં આવશે.
‘ખરાબ સરનામું’ પણ ચિંતાનો વિષય છે
આ ઉપરાંત, ભારતમાં ‘ખરાબ સરનામું’ સિસ્ટમ પણ ચિંતાનો વિષય છે. ઘણી વખત સરનામું અધૂરું હોય છે અથવા ખોટી રીતે લખાયેલું હોય છે. તેમાં લેન્ડમાર્કનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જે ડિજિટલ સિસ્ટમ માટે સારું નથી. આનાથી સેવાઓ પૂરી પાડવામાં સમસ્યા થાય છે. સરકાર સમક્ષના એક અહેવાલ મુજબ, ખોટા અથવા અપૂર્ણ સરનામાને કારણે, દેશ દર વર્ષે લગભગ 10-14 અબજ ડોલરનું નુકસાન કરે છે, જે GDP ના લગભગ 0.5% છે. આ સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકારે ડિસેમ્બર 2023 માં રાષ્ટ્રીય ભૂ-અવકાશી નીતિ હેઠળ ‘સરનામું’ પર એક કાર્યકારી જૂથ બનાવ્યું હતું. આ જૂથનું કામ ‘સરનામું ધોરણ’ બનાવવાનું હતું.
2023 માં, પોસ્ટ ઓફિસ એક્ટમાં પણ સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો. આ હેઠળ, કેન્દ્ર સરકારને સરનામું ધોરણ નક્કી કરવાનો અને પોસ્ટકોડનો ઉપયોગ કરવાનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે.
2024 માં, સચિવોના એક જૂથે ડિજિટલ પોસ્ટલ ઇન્ડેક્સ નંબર (DIGIPIN) પ્રોજેક્ટને ‘જાહેર સેવા વિતરણમાં પરિવર્તન’ લાવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ગણાવ્યું. સામાન્ય રીતે પોસ્ટલ સરનામાંમાં વિસ્તાર, શેરી અને ઘરનો નંબર હોય છે. પરંતુ DIGIPIN એક ભૂ-અવકાશી સંદર્ભ છે. તે 10-અક્ષરનો કોડ છે જે સ્થળનું ચોક્કસ સ્થાન જણાવે છે.
આ કોડ સમગ્ર ભારતમાં ગ્રીડના આધારે બનાવવામાં આવ્યો છે. DIGIPIN સરનામાંઓનું સંચાલન કરવાનું સરળ બનાવશે. તે તે સ્થાનો માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે જ્યાં સરનામાં યોગ્ય રીતે લખાયેલા નથી અથવા બદલાતા રહે છે, જેમ કે ગામડાં, જંગલો, વગેરે.
DIGIPIN એ 10-અંકનો આલ્ફાન્યૂમેરિક કોડ છે. તે ચોક્કસ સ્થળના ચોક્કસ ભૌગોલિક કોઓર્ડિનેટ્સ પર આધારિત છે. તે ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મદદરૂપ થશે. આનાથી ડિલિવરી સેવાઓ માટે યોગ્ય સ્થાન શોધવાનું સરળ બનશે. સરકાર માને છે કે આનાથી દેશના અર્થતંત્રને પણ ફાયદો થશે.
આ પણ વાંચો:સરકાર ₹2,000 થી વધુના UPI વ્યવહારો પર GST વસૂલવાનું વિચારી રહી નથી
