Asha Bhosle Biography : ભારતીય સંગીત જગતમાં જ્યારે પણ મધુરતાની વાત થાય, ત્યારે બે નામ હંમેશા સૌથી ઉપર આવે છે – લતા મંગેશકર અને આશા ભોંસલે. પરંતુ આ બંને બહેનોની સફર સાવ અલગ રહી છે. લતાજીનો અવાજ જો સીધો હૃદયમાં ઉતરતો ‘સ્વર્ગીય’ અવાજ હતો, તો આશાજીનો અવાજ એ જીવનના ધબકારા સમાન હતો – જેમાં મસ્તી હતી, દર્દ હતું, બળવો હતો અને એક ક્યારેય હાર ન માનવાનો જુસ્સો હતો.
નિર્ણય અને સંઘર્ષની શરૂઆત
આશાજીનું જીવન કોઈ ફિલ્મી વાર્તાથી કમ નથી. માત્ર 16 વર્ષની નાની ઉંમરે તેમણે પરિવારની મરજી વિરુદ્ધ જઈને 71 વર્ષના ગણપતરાવ ભોંસલે સાથે લગ્ન કર્યા હતા. આ નિર્ણયે તેમને પરિવારથી અલગ કરી દીધા. પરંતુ આ લગ્નજીવન લાંબુ ન ટક્યું. સંબંધોમાં કડવાશ આવી અને આખરે પોતાના બાળકો સાથે, ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જ તેમણે પિયર પાછા ફરવું પડ્યું.
તે સમયે લતા મંગેશકર ઇન્ડસ્ટ્રીમાં પોતાનું નામ બનાવી ચૂક્યા હતા. પરંતુ આશાજીએ કોઈની મદદ લીધા વિના પોતાના અને પોતાના બાળકોના અસ્તિત્વ માટે ગાયકીમાં ઝંપલાવ્યું.
Asha Bhosle: પોતાની અલગ ઓળખની રચના
50 અને 60ના દાયકામાં બોલીવુડમાં શમશાદ બેગમ, ગીતા દત્ત અને લતા મંગેશકરનું વર્ચસ્વ હતું. ફિલ્મના મુખ્ય ગીતો સામાન્ય રીતે લતાજી પાસે જતા. આશાજીને એવા ગીતો મળતા જે અન્ય ગાયિકાઓ નકારી દેતી – જેમ કે કેબરે ડાન્સ, વામ્પ (ખલનાયિકા) ના ગીતો અથવા સહાયક અભિનેત્રીઓના ગીતો.
પરંતુ આશાજીએ આ પડકારને પોતાની તાકાત બનાવી લીધી. તેમણે પોતાના અવાજમાં એવી ‘વેમ્પિશ’ અદા અને મોડર્ન ટચ ઉમેર્યો કે જેને સાંભળીને આખો દેશ ઝૂમી ઉઠ્યો. ઓ. પી. નૈયરના સંગીત નિર્દેશનમાં ગાયેલા ગીતોએ આશાજીને એક નવી જ ઊંચાઈ પર પહોંચાડ્યા. “આઈએ મહેરબાન” હોય કે પછી “ઈશારોં ઈશારોં મેં”, તેમણે સાબિત કરી દીધું કે તેઓ કોઈપણ પ્રકારના ગીતો ગાઈ શકે છે.
આશા ભોંસલેનું નામ બોલિવૂડની સૌથી મહાન અને દિગ્ગજ ગાયિકાઓમાં ગણાય છે. 8 સપ્ટેમ્બર 1933 ના રોજ જન્મેલા આશાજીએ પોતાની શાનદાર કારકિર્દીમાં 20 થી વધુ ભાષાઓમાં 12,000 થી વધુ ગીતો ગાયા છે. સંગીતના ઈતિહાસમાં સૌથી વધુ ગીતો રેકોર્ડ કરવાનો ‘ગિનીસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ’ પણ તેમના જ નામે છે. ભારતનાં બુલબુલ અને ફિલ્મ જગતની સુપરસ્ટાર ગણાતા સ્વરકોકિલા લતા મંગેશકર તેમના મોટા બહેન છે. આશાજીએ પોતાના સુમધુર અવાજ અને અનોખી અદાથી દાયકાઓ સુધી ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રી પર એકચક્રી રાજ કર્યું છે અને આજે 70 થી વધુ વર્ષોથી તેઓ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં સક્રિય છે.
આર. ડી. બર્મન (પંચમ દા) સાથેનો જાદુ
આશા ભોંસલે (Asha Bhosle) ની સંગીત સફરનો સૌથી સોનેરી સમય આર. ડી. બર્મન સાથે શરૂ થયો. પંચમ દાનું આધુનિક સંગીત અને આશાજીનો જાદુઈ અવાજ – આ જોડીએ બોલીવુડને વેસ્ટર્ન અને પોપ કલ્ચરનો પરિચય કરાવ્યો. “પિયા તુ અબ તો આજા”, “દમ મારો દમ” અને “ચુરા લિયા હૈ તુમને જો દિલ કો” જેવા ગીતોએ યુવાનોમાં જાદુ કરી દીધો. પાછળથી બંનેએ લગ્ન પણ કર્યા અને આ સંગીતમય ભાગીદારી જીવનભરની સાથીદારીમાં બદલાઈ ગઈ.
વિવિધતાની અસલી મહારાણી
આશાજીની સૌથી મોટી તાકાત એ રહી છે કે તેમણે ક્યારેય પોતાની જાતને એક સીમિત દાયરામાં બાંધી નહીં. એક તરફ તેઓ “ઇન આંખો કી મસ્તી” જેવી ગહન ગઝલ ગાઈ શકતા, તો બીજી તરફ “મેરા કુછ સામાન” જેવી અત્યંત જટિલ રચનાને પણ ભાવપૂર્ણ રીતે રજૂ કરી શકતા.
સમયની સાથે કદમ મિલાવવામાં આશાજીનો કોઈ મુકાબલો નથી. 60 વર્ષથી વધુની ઉંમરે જ્યારે તેમણે 1995માં આવેલી ફિલ્મ ‘રંગીલા’નું “તન્હા તન્હા” ગીત ગાયું, ત્યારે તેમણે ઉર્મિલા માતોંડકર જેવી યુવા અભિનેત્રીના વ્યક્તિત્વને પોતાના અવાજથી જીવંત કરી દીધું. ત્યારબાદ ‘તાલ’ ફિલ્મનું “કહી આગ લગે” હોય કે પોપ આલ્બમ ‘જાનમ સમઝા કરો’, આશાજીનો અવાજ દરેક પેઢી માટે યુવાન રહ્યો છે.
એક પ્રેરણાદાયક સફર
Asha Bhosleની વાર્તા માત્ર એક મહાન ગાયિકાની વાર્તા નથી, પરંતુ એક એવી સ્ત્રીની વાર્તા છે જેણે જીવનની દરેક મુશ્કેલીઓનો સામનો હિંમતથી કર્યો છે. તેમણે ક્યારેય કોઈના પડછાયામાં જીવવાનું સ્વીકાર્યું નહીં. પોતાના અસ્તિત્વ માટે લડ્યા, પોતાની શરતો પર જીવ્યા અને પોતાના અદભુત ટેલેન્ટથી દુનિયાને જીતી લીધી.
આજે પણ જ્યારે રેડિયો પરથી આશાજીનો અવાજ રેલાય છે, ત્યારે એવું લાગે છે કે જાણે જીવનની દરેક ઉજવણી અને દરેક દર્દને કોઈએ એક જ અવાજમાં સમેટી લીધું છે.
Asha Bhosle : કારકિર્દી પર એક નજર
શરૂઆતના વર્ષો (Early Years)
પ્રથમ ગીત: 1943માં મરાઠી ફિલ્મ ‘માઝા બાલ’ માં ગીત “ચલા ચલા નવ બાલા” ગાઈને પોતાની સંગીત કારકિર્દીની શરૂઆત કરી.
હિન્દી સિનેમામાં ડેબ્યુ: 1948માં આવેલી હિન્દી ફિલ્મ ‘ચુનરિયા’ના ગીત “સાવન આયા” થી બોલીવુડમાં પદાર્પણ કર્યું.
ટર્નિંગ પોઈન્ટ (The Turning Point)
નયા દૌર (1957): શરૂઆતમાં માત્ર સહાયક અભિનેત્રીઓ કે કેબરે માટે ગાતા આશાજીને ઓ.પી. નૈયરે ફિલ્મ ‘નયા દૌર’ માં મુખ્ય ગાયિકા તરીકે તક આપી. “માંગ કે સાથ તુમ્હારા” અને “ઉડે જબ જબ ઝુલ્ફેં તેરી” જેવા ગીતોએ તેમને રાતોરાત સ્ટાર બનાવી દીધા.
સુવર્ણ યુગ અને પ્રયોગો (The Golden Era & Experiments)
70 નો દાયકો: આર.ડી. બર્મન (પંચમ દા) સાથે મળીને ભારતીય સંગીતમાં પશ્ચિમી શૈલીનો ટ્રેન્ડ સેટ કર્યો. “પિયા તુ અબ તો આજા” (કારવાં) અને “દમ મારો દમ” (હરે રામા હરે ક્રિષ્ના) જેવા ગીતોએ યુવાનોમાં જાદુ ચલાવ્યો.
ગઝલની દુનિયા: કેબરે ક્વીન તરીકેની છાપને તોડીને 1981માં ફિલ્મ ‘ઉમરાવ જાન’ માટે ખય્યામ સાહેબના સંગીત નિર્દેશનમાં ગઝલો ગાઈ. “ઇન આંખો કી મસ્તી કે” અને “દિલ ચીઝ ક્યા હૈ” માટે તેમને નેશનલ એવોર્ડ મળ્યો.
પોપ મ્યુઝિક અને નવો અવતાર (Pop Music Era)
90 નો દાયકો: એ.આર. રહેમાનના સંગીતમાં 1995ની ફિલ્મ ‘રંગીલા’ (“તન્હા તન્હા”, “રંગીલા રે”) થી શાનદાર કમબેક કર્યું.
ઇન્ડી-પોપ: લેસ્લી લેવિસ સાથે મળીને રજૂ કરેલું આલ્બમ ‘જાનમ સમઝા કરો’ (1997) સુપરહીટ રહ્યું અને આશાજી એમટીવી (MTV) જનરેશનના પણ ફેવરિટ બની ગયા.
મુખ્ય સન્માન અને સિદ્ધિઓ (Major Awards & Records)
ગિનીસ બુક ઓફ વર્લ્ડ રેકોર્ડ્સ (2011): સંગીત ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ સ્ટુડિયો રેકોર્ડિંગ કરવા બદલ (૨૦થી વધુ ભાષાઓમાં 11,000 થી વધુ ગીતો) તેમનું નામ ગિનીસ બુકમાં નોંધાયું.
દાદાસાહેબ ફાળકે એવોર્ડ (2000): ભારતીય સિનેમાનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર.
પદ્મ વિભૂષણ (2008): ભારત સરકાર દ્વારા દેશના બીજા સૌથી મોટા નાગરિક સન્માનથી સન્માનિત.
નેશનલ ફિલ્મ એવોર્ડ્સ: બે વખત (ઉમરાવ જાન – 1981 અને ઈજાઝત – 1987).
ફિલ્મફેર એવોર્ડ્સ: 7 બેસ્ટ પ્લેબેક સિંગર એવોર્ડ્સ (ત્યારબાદ તેમણે 1979માં નવી પ્રતિભાઓને તક મળે તે માટે નોમિનેશનમાંથી પોતાનું નામ પાછું ખેંચવાની જાહેરાત કરી હતી).
આશા ભોંસલેનું Family Tree
માતા-પિતા (Parents)
પિતા: પંડિત દીનાનાથ મંગેશકર (પ્રખ્યાત શાસ્ત્રીય ગાયક અને થિયેટર એક્ટર)
માતા: શેવંતી મંગેશકર (સુધામતી)
૨. ભાઈ-બહેનો (The Mangeshkar Siblings)
મંગેશકર પરિવારના પાંચ બાળકોમાં આશાજી ત્રીજા ક્રમે છે. આખો પરિવાર સંગીત સાથે જોડાયેલો છે:
લતા મંગેશકર: સૌથી મોટી બહેન (ભારત રત્ન વિજેતા મહાન ગાયિકા)
મીના ખાદીકર: બીજી મોટી બહેન (ગાયિકા અને સંગીતકાર)
આશા ભોંસલે: ત્રીજા ક્રમે
ઉષા મંગેશકર: નાની બહેન (પ્રખ્યાત પ્લેબેક સિંગર)
હૃદયનાથ મંગેશકર: સૌથી નાનો ભાઈ (પ્રખ્યાત સંગીત દિગ્દર્શક અને ગાયક)
૩. લગ્ન અને પતિ (Spouses)
ગણપતરાવ ભોંસલે (પ્રથમ પતિ): 1949માં 16 વર્ષની ઉંમરે આશાજીએ લતા મંગેશકરના સેક્રેટરી ગણપતરાવ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. 1960માં બંને અલગ થયા.
રાહુલ દેવ બર્મન / આર. ડી. બર્મન (બીજા પતિ): 1980માં આશાજીએ પ્રખ્યાત સંગીતકાર ‘પંચમ દા’ સાથે બીજા લગ્ન કર્યા. 1994માં આર. ડી. બર્મનનું નિધન થયું.
૪. બાળકો (Children) આશાજીને તેમના પ્રથમ પતિ ગણપતરાવ ભોંસલેથી ત્રણ બાળકો છે:
હેમંત ભોંસલે (મોટો દીકરો): તેઓ પાયલોટ હતા અને તેમણે અમુક ફિલ્મોમાં સંગીત દિગ્દર્શક તરીકે પણ કામ કર્યું હતું. 2015માં કેન્સરની બીમારીથી સ્કોટલેન્ડમાં તેમનું નિધન થયું.
વર્ષા ભોંસલે (દીકરી): તેઓ પત્રકાર, કોલમિસ્ટ અને ગાયિકા હતા. 2012માં તેમણે મુંબઈમાં આત્મહત્યા કરી લીધી હતી. આ ઘટના આશાજીના જીવનનો સૌથી મોટો આઘાત હતો.
આનંદ ભોંસલે (નાનો દીકરો): તેમણે બિઝનેસ અને ફિલ્મ ડાયરેક્શનનો અભ્યાસ કર્યો છે. હાલમાં તેઓ આશાજીનું કામ અને તેમની રેસ્ટોરન્ટ ચેન સંભાળે છે.
૫. પૌત્ર-પૌત્રીઓ (Grandchildren)
ઝનાઈ ભોંસલે (Zanai Bhosle): આનંદ ભોંસલેની દીકરી, જે પોતે પણ ગાયિકા છે અને આશાજી સાથે ઘણી વાર સ્ટેજ પર પર્ફોર્મ કરે છે.
રંજાઈ ભોંસલે (Ranjai Bhosle): આનંદ ભોંસલેનો દીકરો.
આ પણ વાંચો: સુપ્રસિદ્ધ ગાયિકા આશા ભોંસલેનું નિધન, મુંબઈની બ્રીચ કેન્ડી હોસ્પિટલમાં લીધા અંતિમ શ્વાસ
આ પણ વાંચો: અભિષેક બચ્ચનનું અપમાન કરનાર સમય રૈનાને બિગ બીએ આપ્યો જડબાતોડ જવાબ
