Bhavnagar News : ભાવનગરના કરોડરજ્જુ સમાન ગણાતા હીરા ઉદ્યોગ પર છેલ્લા ત્રણથી સાડા ત્રણ વર્ષથી મંદીનો માહોલ છવાયેલો છે. (Bhavnagar Diamond Industry) માં આવેલી મંદીની સીધી અસર વેપારીઓથી લઈને રત્નકલાકારો સુધી જોવા મળી રહી છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને રશિયન રફ ડાયમંડ પર અમેરિકાના પ્રતિબંધો બાદ રફ ડાયમંડની ઉપલબ્ધતાને અસર થતાં હીરા ઉદ્યોગ માટે મુશ્કેલીઓ વધી હોવાનું સ્થાનિક ઉદ્યોગકારોનું કહેવું છે.
મંદીના કારણે ભાવનગરના નિર્મળનગર વિસ્તારમાં આવેલી હીરાની અનેક ઓફિસો બંધ થઈ ગઈ છે. અંદાજ મુજબ ત્રણ-ચાર વર્ષ પહેલાં અહીં લગભગ 1500 ઓફિસો કાર્યરત હતી, જેમાંથી હાલ 700થી 800 જેટલી ઓફિસો બંધ સ્થિતિમાં છે. બીજી તરફ, રત્નકલાકારો માટે પણ રોજગારીની સમસ્યા ગંભીર બની છે. અંદાજે એક લાખ જેટલા રત્નકલાકારો અન્ય ધંધા-રોજગાર તરફ વળ્યા હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
800 ઓફિસો બંધ, સાડા ત્રણ વર્ષથી મંદી
ભાવનગર જિલ્લા ડાયમંડ એસોસિએશનના પ્રમુખ ઘનશ્યામ ગોરસીયાના જણાવ્યા અનુસાર, Bhavnagar Diamond Industry છેલ્લા ત્રણથી સાડા ત્રણ વર્ષથી સતત મુશ્કેલીનો સામનો કરી રહ્યો છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ હીરા ઉદ્યોગમાં મંદીનું પ્રમાણ વધ્યું હતું.
નિર્મળનગર વિસ્તારમાં ત્રણ-ચાર વર્ષ પહેલાં અંદાજે 1500 ઓફિસો કાર્યરત હતી. અહીં હીરાના ટ્રેડિંગ સહિતની કામગીરી થતી હતી. પરંતુ હાલ તેમાંથી અંદાજે 700થી 800 ઓફિસો બંધ હોવાનું જણાવાયું છે.
સ્થાનિક ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા લોકોના જણાવ્યા મુજબ, એક સમયે ભાવનગર જિલ્લા અને આસપાસના તાલુકા-ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં હીરા ઉદ્યોગ આશરે બે લાખ લોકોને રોજગારી આપતો હતો. હવે મંદીના કારણે આ રોજગારીના માળખામાં મોટો ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે.
રશિયન રફ ડાયમંડ પર પ્રતિબંધની અસર
હીરા ઉદ્યોગમાં રફ ડાયમંડ સૌથી મહત્વનો કાચો માલ છે. ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા લોકોના જણાવ્યા અનુસાર, અગાઉ ભારતને રશિયામાંથી મોટા પ્રમાણમાં રફ ડાયમંડ મળતો હતો. કુલ જરૂરિયાતના આશરે 35થી 40 ટકા જેટલો રફ ડાયમંડ રશિયા પૂરો પાડતું હોવાનું જણાવવામાં આવે છે.
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ બાદ અમેરિકાએ રશિયન રફ ડાયમંડની આયાત પર પ્રતિબંધ મૂકતાં વૈશ્વિક ડાયમંડ સપ્લાય ચેઇન પર અસર પડી. તેના કારણે રફ ડાયમંડની ઉપલબ્ધતા અને હીરાના વેપારને અસર થઈ હોવાનું સ્થાનિક ઉદ્યોગકારોનું કહેવું છે.
એક લાખ રત્નકલાકારો અન્ય ધંધા તરફ વળ્યા
મંદીની સૌથી મોટી અસર રત્નકલાકારો પર થઈ છે. ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા લોકોના જણાવ્યા અનુસાર, અગાઉ ભાવનગરમાં અંદાજે બે લાખ લોકોને હીરા ઉદ્યોગમાંથી રોજગારી મળતી હતી. પરંતુ હવે કારખાનાં અને ઓફિસો બંધ થવાથી અંદાજે એક લાખ રત્નકલાકારો અન્ય ધંધા તરફ વળ્યા છે અથવા સ્થળાંતર કરી ચૂક્યા છે.
કેટલાક રત્નકલાકારો નાના-મોટા વ્યવસાય તરફ વળ્યા છે, જ્યારે કેટલાક અન્ય શહેરોમાં રોજગારની શોધમાં ગયા છે. વેપારીઓમાં પણ કેટલાક લોકો સુરતના ટેક્સટાઇલ માર્કેટ સહિત અન્ય વ્યવસાય તરફ વળ્યા હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
‘આ મંદીમાં લોકોનો વિશ્વાસ પણ તૂટ્યો’
ડાયમંડ એસોસિએશનના પ્રમુખે જણાવ્યું હતું કે અગાઉ હીરા ઉદ્યોગમાં મંદી આવતી ત્યારે સામાન્ય રીતે 6થી 8 મહિનામાં સ્થિતિ સુધરતી હતી. ત્યારબાદ ફરી તેજીનો માહોલ જોવા મળતો હતો. જોકે, હાલની મંદી લાંબી ચાલતાં વેપારીઓ અને રત્નકલાકારો પર આર્થિક ભાર વધ્યો છે.
લાંબા સમયથી મંદી રહેવાના કારણે અનેક લોકોએ નુકસાન ભોગવ્યું છે અને હીરાના વ્યવસાયમાં રોકાણ ઘટાડ્યું છે. આ કારણે હીરાના વ્યવસાય પ્રત્યે લોકોનો વિશ્વાસ પણ ઘટ્યો હોવાનું ઉદ્યોગકારોનું માનવું છે.
ડાયમંડ પાર્ક અને જ્વેલરી યુનિટની માંગ
ભાવનગરના હીરા ઉદ્યોગને ફરી મજબૂત બનાવવા માટે Diamond Park Bhavnagar અથવા જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી સંબંધિત યુનિટ્સ શરૂ કરવાની માંગ પણ ઉઠી રહી છે.
સ્થાનિક ઉદ્યોગકારોનું કહેવું છે કે જો ભાવનગરમાં જ્વેલરી અને જેમ્સ સંબંધિત નવા ઉદ્યોગો શરૂ થાય તો સ્થાનિક સ્તરે રોજગારીની તકો ઊભી થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત રત્નકલાકારોનું અન્ય શહેરોમાં થતું સ્થળાંતર પણ અટકાવી શકાય છે.
રોજગારી ન મળતાં 47 પરિવારો સુરત પહોંચ્યા
ભાવનગરના તરસમિયા ગામના મૂળ રહેવાસી અને હાલ સુરતમાં રહેતા રત્નકલાકાર ભાવેશ સોનાણીએ જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા કેટલાક સમયથી ભાવનગરમાં રોજગારીની સ્થિતિ મુશ્કેલ બની છે. પરિવારનું ગુજરાન ચલાવવા માટે પૂરતી આવક ન મળતાં Diamond Workers Migration વધ્યું છે અને લોકો સ્થળાંતર કરવા મજબૂર થઈ રહ્યા છે.
તેમના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા આશરે બે મહિનામાં તેમના ગામમાંથી 47 પરિવારો સુરત સ્થળાંતર કરી ચૂક્યા છે. દિવાળી બાદ પણ વધુ 10થી 12 પરિવારો સુરત જવાની તૈયારીમાં હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું.
પરિવારો માટે બાળકોની ફી, ઘરખર્ચ અને અન્ય જીવન જરૂરિયાતો પૂરી કરવી મુશ્કેલ બની રહી છે. રોજગારીની સારી તકોની શોધમાં લોકો અન્ય શહેરો તરફ જઈ રહ્યા છે.
રત્નકલાકારો ખેતમજૂરી અને છૂટક કામ કરવા મજબૂર
મોરચંદ ગામના રત્નકલાકાર ગોપા મકવાણાએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ 20થી 25 વર્ષથી હીરા ઘસવાનું કામ કરતા હતા. ઘરે બે-ત્રણ ઘંટી મૂકીને પરિવારના સભ્યો સાથે કામ કરીને તેઓ રોજગારી મેળવતા હતા.
અગાઉ હીરાના કામમાંથી દર મહિને આશરે ₹15થી ₹20 હજાર સુધીની આવક થતી હતી અને પરિવારનું ગુજરાન ચાલી જતું હતું. પરંતુ છેલ્લા બે-ત્રણ વર્ષથી મંદીના કારણે કામ મળવાનું ઘટી ગયું છે. અંતે તેમણે પોતાનું કારખાનું બંધ કરી દીધું છે.
હવે પરિવારનું પેટ ભરવા માટે ખેતરમાં અને અન્ય સ્થળોએ છૂટક મજૂરી કરવી પડી રહી છે. રત્નકલાકારોનું કહેવું છે કે જો સરકાર હીરા ઉદ્યોગ માટે યોગ્ય નીતિ અને સહાય જાહેર કરે તો તેઓ ફરી પોતાના પરંપરાગત વ્યવસાયમાં પરત ફરી શકે છે.
સરકાર પાસે ઉદ્યોગને બચાવવા પગલાં લેવાની માંગ
Bhavnagar Diamond Industry સાથે જોડાયેલા વેપારીઓ અને રત્નકલાકારો સરકાર પાસે ઉદ્યોગને ફરી ગતિ આપવા માટે નક્કર પગલાં લેવાની માંગ કરી રહ્યા છે. ડાયમંડ પાર્ક, જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી યુનિટ્સ અને રોજગારી વધારતી યોજનાઓ શરૂ થાય તો ભાવનગરના હીરા ઉદ્યોગને ફરી મજબૂતી મળી શકે છે.
લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી મંદીએ માત્ર વેપારીઓને જ નહીં પરંતુ હજારો પરિવારોની રોજીરોટીને પણ અસર કરી છે. તેથી સ્થાનિક ઉદ્યોગકારોનું માનવું છે કે સરકાર, ઉદ્યોગ સંગઠનો અને વેપારીઓ સાથે મળીને લાંબા ગાળાની યોજના બનાવે તો ભાવનગરના હીરા ઉદ્યોગને ફરી તેના જૂના ટ્રેક પર લાવી શકાય.
