ભારતને ચંદ્રયાન મિશનમાં મોટી સફળતા મળી છે. હવે આપણા વૈજ્ઞાનિકો નિશ્ચિતપણે કહેવાની સ્થિતિમાં છે કે ચંદ્ર પર પાણીની હાજરી છે. કારણ કે ચંદ્રયાનના ભ્રમણકક્ષાના ઇમેજિંગ ઇન્ફ્રારેડ સ્પેક્ટ્રોમીટર (IIRS) દ્વારા મોકલવામાં આવેલા ડેટા અને છબીઓના વિશ્લેષણમાં, ચંદ્રની સપાટી પર હાઇડ્રોક્સિલ (પાણીના પરમાણુઓ અથવા પાણીના પરમાણુઓ) અને H2O (પાણી) ના પુરાવા મળ્યા છે. આ અભ્યાસ ચંદ્રના રહસ્યોને વહેંચવામાં રોકાયેલા વિશ્વભરના વૈજ્ઞાનિકો માટે પણ મોટી આશા છે.
વર્ષ 2019 માં લોન્ચ થયેલા ચંદ્રયાન મિશનમાં, ભલે ચંદ્રની સપાટી પર ઉતરતી વખતે વાહનનું લેન્ડર અને રોવર ક્ષતિગ્રસ્ત થયું હોય, તેમ છતાં ઓર્બિટર ચંદ્ર ઉપર આગળ વધી રહ્યું છે. દેહરાદૂન સ્થિત ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ રિમોટ સેન્સિંગ (IIRS) સહિત દેશના વિવિધ વૈજ્ઞાનિકો ઓર્બિટરની ઇમેજિંગ ઇન્ફ્રારેડ સ્પેક્ટ્રોમીટરમાંથી મળતા ડેટાનું વિશ્લેષણ કરી રહ્યા છે. IIRS ના ડિરેક્ટર પ્રકાશ ચૌહાણના જણાવ્યા અનુસાર, ચંદ્ર પર પાણીના સંકેતો 29 ડિગ્રી ઉત્તરથી 62 ડિગ્રી ઉત્તર વચ્ચે મળી આવ્યા છે. જે વિસ્તારમાં સૂર્યપ્રકાશ પડે છે ત્યાં પાણીના સંકેત છે. પાણીની ઉપલબ્ધતાની દિશામાં અવકાશનું વાતાવરણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. આ પ્રક્રિયા ત્યારે થાય છે જ્યારે સૌર પવન ચંદ્રની સપાટી પર આવે છે. આ સાથે, કેટલાક અન્ય પરિબળો પણ વિવિધ રાસાયણિક ફેરફારો કરીને પાણીની અપેક્ષાને જન્મ આપે છે.
નિર્દેશક પ્રકાશ ચૌહાણના જણાવ્યા અનુસાર, અગાઉ ચંદ્રયાન -1 મિશન દરમિયાન પાણીના સંકેતો હતા. જો કે, ત્યારે પાણીની ઉચ્ચ ઉપલબ્ધતાનો અંદાજ નહોતો. વર્તમાન અભ્યાસ દર્શાવે છે કે ચંદ્રમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા 800 થી 1000 પીપીએમ (દસ લાખ પ્રતિ ભાગ) હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. ઓર્બિટરના IIRS માંથી મળતા ડેટાનું સતત વિશ્લેષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. એવી અપેક્ષા છે કે નજીકના ભવિષ્યમાં ચંદ્રના તમામ રહસ્યો ખુલ્લા પડી જશે. તે જ સમયે, ચંદ્રયાન -3 મિશન આવતા વર્ષે લોન્ચ થવાની ધારણા છે. આવી સ્થિતિમાં, નવા મિશન માટે ઘણી વસ્તુઓ પહેલેથી જ આવી હશે, જેના પર શોધ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકાય.
આ વૈજ્ઞાનિકો અભ્યાસમાં પણ સામેલ હતા
મમતા ચૌહાણ, પ્રભાકર વર્મા, સુપ્રયા શર્મા, સતાદ્રુ ભટ્ટાચાર્ય, આદિત્ય કુમાર ડાગર, અમિતાભ, અભિષેક એન પાટિલ, અજય કુમાર પરાશર, અંકુશ કુમાર, નિલેશ દેસાઈ, રીતુ કરીધલ અને એએસ કિરણ કુમાર.
