Ahmedabad News : અમદાવાદમાં રેલવે ક્ષેત્રે એક મહત્વપૂર્ણ અને નવીન પહેલની શરૂઆત થઈ છે. કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે 27 સપ્ટેમ્બર, રવિવારે અમદાવાદમાં દેશની પ્રથમ LNG ટ્રેન (LNG Train)ને લીલી ઝંડી આપી હતી. આ સાથે રૂ. 1,542 કરોડથી વધુના વિવિધ રેલવે અને વિકાસલક્ષી પ્રોજેક્ટ્સનો પણ પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો હતો. LNG આધારિત આ ટ્રેનની સૌથી મહત્વની વિશેષતા એ છે કે એક વખત ટેન્ક સંપૂર્ણ ભર્યા બાદ તે અંદાજે 2,200 કિલોમીટર સુધીનું અંતર કાપી શકે છે.
LNG Trainથી રેલવે ક્ષેત્રે નવી શરૂઆત
દેશની પ્રથમ LNG ટ્રેન (LNG Train)ને ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ ટેક્નોલોજી સાથે તૈયાર કરવામાં આવી છે. એટલે કે ટ્રેનનું એન્જિન LNG તેમજ ડીઝલ બંને ઇંધણ પર ચાલી શકે છે. ઉપલબ્ધ ઇંધણ અને કામગીરીની જરૂરિયાત પ્રમાણે એન્જિન LNG અને ડીઝલ વચ્ચે સ્વિચ કરી શકે તેવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ 1,400 HP ક્ષમતા ધરાવતા બે ડ્રાઇવિંગ પાવર કાર (DPC)ને LNG ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ સિસ્ટમમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવ્યા છે. આ ટેક્નોલોજીનો 2,000 કિલોમીટરથી વધુનો ફિલ્ડ ટ્રાયલ પણ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરવામાં આવ્યો છે.
મહેસાણા અને સાબરમતી વચ્ચે આશરે આઠ મહિના સુધી આ ટ્રેનનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. ટ્રાયલ દરમિયાન ટ્રેનની કામગીરી, ઇંધણની ક્ષમતા અને ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ સિસ્ટમની કાર્યક્ષમતાનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. આગામી સમયમાં આવી જ ટેક્નોલોજી અન્ય 8થી 10 ટ્રેનોમાં અપનાવવાની યોજના હોવાનું જણાવાયું છે.
એક ટેન્કમાં 2200 કિમી સુધીની રેન્જ
LNG ટ્રેન (LNG Train)ની સૌથી મોટી વિશેષતાઓમાં તેની લાંબી રેન્જનો સમાવેશ થાય છે. એક LNG ટેન્ક સંપૂર્ણ રીતે ભર્યા બાદ DPC ટ્રેન આશરે 2,200 કિલોમીટર સુધી ચાલી શકે છે. તેના કારણે વારંવાર ઇંધણ ભરવાની જરૂરિયાત ઘટી શકે છે અને લાંબા અંતરની કામગીરીમાં સમયની બચત થઈ શકે છે.
અમદાવાદના DRM વેદ પ્રકાશે જણાવ્યું હતું કે LNG ડીઝલની સરખામણીમાં સસ્તું ઇંધણ હોવાથી ટ્રેનના સંચાલન ખર્ચમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા છે. સાથે જ LNG આધારિત સંચાલનથી પ્રદૂષણમાં પણ ઘટાડો થવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
LNG ઇંધણના ઉપયોગથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ, નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ અને રજકણ જેવા પ્રદૂષણકારક તત્વોના ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને રેલવે ટ્રેકની આસપાસના વિસ્તારોમાં હવાની ગુણવત્તા માટે આ ટેક્નોલોજી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
પાવરમાં ઘટાડો નહીં, ડીઝલનો વિકલ્પ
LNG આધારિત એન્જિન (LNG Engine) અંગે જણાવવામાં આવ્યું છે કે LNG સિસ્ટમ અપનાવવાથી એન્જિનની પાવર ક્ષમતામાં ઘટાડો થતો નથી. એન્જિનનો પાવર ડીઝલ એન્જિનની સમકક્ષ જાળવી રાખવામાં આવ્યો છે.
ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ સિસ્ટમનો વધુ એક ફાયદો એ છે કે જરૂરિયાત પ્રમાણે ઇંધણ બદલવાની સુવિધા મળે છે. LNG ઉપલબ્ધ હોય ત્યારે તેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે, જ્યારે જરૂરી પરિસ્થિતિમાં એન્જિન ડીઝલ પર પણ ચલાવી શકાય છે. આ વ્યવસ્થા ટ્રેનના સંચાલનમાં લવચીકતા વધારી શકે છે.
આ પ્રોજેક્ટ રેલવેમાં વૈકલ્પિક ઇંધણના ઉપયોગ તરફનું એક પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. LNGનો ઉપયોગ વધે તો ભવિષ્યમાં રેલવેના ઇંધણ ખર્ચ અને ઉત્સર્જન બંને પર અસર થઈ શકે છે.
સાબરમતીમાં રૂ.700 કરોડનો લોકોમોટિવ શેડ
કાર્યક્રમ દરમિયાન સાબરમતીમાં આશરે રૂ.700 કરોડના ખર્ચે તૈયાર કરવામાં આવેલા WAG-12 લોકોમોટિવ મેન્ટેનન્સ શેડનું પણ ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. આ શેડમાં 12,000 HP ક્ષમતા ધરાવતા આશરે 300 ઇલેક્ટ્રિક માલગાડી એન્જિનોના મેન્ટેનન્સ માટે આધુનિક સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે.
ગૃહમંત્રીએ કાર્યક્રમ દરમિયાન રેલવે એન્જિનની પ્રદર્શિત તસવીરો પણ નિહાળી હતી. તેમણે સ્વયં ટ્રેનના એન્જિનમાં જઈને તેની ટેક્નિકલ ક્ષમતા અને કામગીરી અંગે માહિતી મેળવી હતી.
WAG-12 જેવા શક્તિશાળી ઇલેક્ટ્રિક લોકોમોટિવના મેન્ટેનન્સ માટે આધુનિક શેડ ઉપલબ્ધ થવાથી માલગાડી પરિવહનની કામગીરીને પણ ટેકો મળી શકે છે. રેલવે નેટવર્ક પર વધતા માલ પરિવહનને ધ્યાનમાં રાખીને આવી મેન્ટેનન્સ સુવિધાઓનું મહત્વ વધી રહ્યું છે.
સાબરમતી-સરખેજ રેલવે લાઇન થશે ડબલ
આ કાર્યક્રમમાં સાબરમતી-સરખેજ રેલવે લાઇનના દોહરીકરણ સાથે જોડાયેલી મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત પણ કરવામાં આવી હતી. આશરે રૂ.313.27 કરોડના ખર્ચે 21 કિલોમીટરના રેલવે ટ્રેકને ડબલ કરવાની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવશે.
આ પ્રોજેક્ટને માર્ચ 2028 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે. પ્રોજેક્ટ હેઠળ સાબરમતી, ગાંધીગ્રામ, વસ્ત્રાપુર અને સરખેજ સ્ટેશનો સાથે જોડાયેલી કામગીરી ઉપરાંત પુલો અને રોડ અંડરપાસ સંબંધિત કામો પણ સામેલ છે.
રેલવે લાઇનના દોહરીકરણથી ટ્રેનોની અવરજવર માટે વધુ ક્ષમતા ઊભી થવાની શક્યતા છે. સાથે જ સરખેજ અને ધોલેરા વિસ્તાર વચ્ચેની કનેક્ટિવિટી મજબૂત થવાની આશા છે. આ વિસ્તારની ઔદ્યોગિક અને વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિઓ માટે પણ રેલવે જોડાણ મહત્વનું બની શકે છે.
અમદાવાદમાં શરૂ થયેલા આ વિવિધ પ્રોજેક્ટ્સમાં એક તરફ LNG જેવી વૈકલ્પિક ઇંધણ ટેક્નોલોજીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ રેલવે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને મેન્ટેનન્સ ક્ષમતામાં વધારો કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. LNG ટ્રેન (LNG Train)ની લાંબી રેન્જ, ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ એન્જિન અને ઓછા ઉત્સર્જનની શક્યતા આગામી સમયમાં ભારતીય રેલવે માટે મહત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજીકલ પહેલ બની શકે છે.
