India News: ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI)માં આંતરિક મતભેદને લઈને એક મહત્વપૂર્ણ માહિતી સામે આવી છે. (RTI) એટલે કે માહિતીના અધિકાર કાયદા હેઠળ બહાર આવેલા દસ્તાવેજોમાં ખુલાસો થયો છે કે બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ એક વરિષ્ઠ અધિકારીના કામકાજની રીત સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. (Election Commission dispute) ને લઈને સામે આવેલી આ માહિતી મુજબ, ચૂંટણી કમિશનર ડૉ. સુખબીર સિંહ સંધુ અને ડૉ. વિવેક જોશીએ 29 જુલાઈ, 2026ના રોજ કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનને અલગ-અલગ પત્ર લખ્યા હતા.
આ બંને પત્રોમાં ચૂંટણી પંચના એક વરિષ્ઠ અધિકારીના કામ કરવાની રીત અંગે ગંભીર વાંધા વ્યક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ આ મામલે યોગ્ય કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી હોવાનું દસ્તાવેજોમાંથી જાણવા મળે છે. આ સમગ્ર મામલો સામે આવ્યા બાદ ભારતના ચૂંટણી પંચની આંતરિક કામગીરી અને અધિકારીઓ વચ્ચેના સંકલનને લઈને ફરી એક વખત ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ કેબિનેટ સચિવને લખ્યો પત્ર
RTI હેઠળ મળેલા દસ્તાવેજો અનુસાર, ડૉ. સુખબીર સિંહ સંધુ અને ડૉ. વિવેક જોશીએ એક જ દિવસે એટલે કે 29 જુલાઈ, 2026ના રોજ કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનને અલગ-અલગ પત્ર મોકલ્યા હતા. બંને અધિકારીઓએ ચૂંટણી પંચના વરિષ્ઠ અધિકારીના એક નિર્ણય અને કામકાજની પદ્ધતિ અંગે પોતાની અસંમતિ વ્યક્ત કરી હતી.
આ પત્રો ખાસ કરીને વરિષ્ઠ ઉપ ચૂંટણી કમિશનર મનીષ ગર્ગ સાથે જોડાયેલા એક આદેશને લઈને હતા. મનીષ ગર્ગ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા આદેશમાં કેટલાક વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વચ્ચે કામના વિતરણમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો. બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ આ ફેરફાર અંગે વાંધો વ્યક્ત કર્યો હતો.
તેમના જણાવ્યા અનુસાર, કામના વિતરણમાં કરવામાં આવેલા આ ફેરફાર પહેલાં ચૂંટણી પંચ અથવા સંબંધિત અધિકારીઓ સાથે પૂરતી ચર્ચા કરવામાં આવી નહોતી. આ બાબતને લઈને બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ કેબિનેટ સચિવ સમક્ષ પોતાની ફરિયાદ રજૂ કરી હતી.
કામના બંટવારા અંગે શું હતો વાંધો?
ચૂંટણી પંચ જેવી બંધારણીય સંસ્થા માટે અધિકારીઓ વચ્ચે કામનું યોગ્ય સંકલન ખૂબ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. વિવિધ વિભાગો અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વચ્ચે જવાબદારીનું વિતરણ નક્કી પ્રક્રિયા અને પરસ્પર સંમતિ સાથે થાય તે જરૂરી છે.
આ મામલામાં બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ આરોપ મૂક્યો કે કામના વિતરણમાં ફેરફાર કરવાનો નિર્ણય તેમની સાથે અથવા સંબંધિત અધિકારીઓ સાથે અગાઉથી ચર્ચા કર્યા વિના કરવામાં આવ્યો હતો. જેના કારણે Election Commission dispute વધુ ચર્ચામાં આવ્યો છે.
RTI માંથી સામે આવેલા દસ્તાવેજો એ પણ દર્શાવે છે કે બંને ચૂંટણી કમિશનરો આ મામલાને ગંભીરતાથી લઈ રહ્યા હતા. તેમણે માત્ર અસંમતિ વ્યક્ત કરી નહોતી, પરંતુ કેબિનેટ સચિવને પત્ર લખીને યોગ્ય કાર્યવાહી કરવાની માંગ પણ કરી હતી.
અગાઉ પણ ચૂંટણી પંચમાં મતભેદના અહેવાલ
આ સમગ્ર મામલો એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે ચૂંટણી પંચની અંદર મતભેદોને લઈને અગાઉ પણ અહેવાલો પ્રકાશિત થયા છે. ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસના અગાઉના અહેવાલ અનુસાર, બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ લગભગ 10 મહિનાના સમયગાળા દરમિયાન 14 વખત સત્તાવાર રીતે કેટલાક નિર્ણય અને પગલાં સામે વાંધો નોંધાવ્યો હતો.
આ વાંધાઓમાં નવા મતદારોના નામ ઉમેરવા અને મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવા જેવી પ્રક્રિયાઓનો પણ સમાવેશ થતો હતો. આ ઉપરાંત મતદાર ડેટાબેઝની વિશ્વસનીયતા અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ આ મુદ્દાઓ અંગે પોતાની ચિંતા કેબિનેટ સચિવ સમક્ષ પણ રજૂ કરી હોવાનું સામે આવ્યું હતું. આ કારણે હવે ચૂંટણી પંચની આંતરિક કામગીરીમાં નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા અને અધિકારીઓ વચ્ચેના મતભેદને લઈને અનેક સવાલો ઊભા થયા છે.
RTIથી બહાર આવી મહત્વની માહિતી
માહિતીનો અધિકાર કાયદો સરકારી સંસ્થાઓની કામગીરીમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ સાધન છે. આ જ કાયદા હેઠળ મેળવવામાં આવેલા દસ્તાવેજોથી હવે ચૂંટણી પંચ સાથે જોડાયેલો આ સમગ્ર મામલો જાહેર ચર્ચામાં આવ્યો છે.
સામાન્ય રીતે ચૂંટણી પંચ દેશની ચૂંટણી પ્રક્રિયા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સંસ્થા છે. મતદાર યાદી તૈયાર કરવાથી લઈને ચૂંટણી કાર્યક્રમ, મતદાન અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાની દેખરેખ સુધી અનેક જવાબદારીઓ પંચ પાસે હોય છે. આવી સંસ્થામાં વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વચ્ચે મતભેદ અથવા નિર્ણય પ્રક્રિયા અંગે અસંમતિ સામે આવે ત્યારે તેની ચર્ચા થવી સ્વાભાવિક છે.
Election Commission dispute ના આ મામલામાં ખાસ વાત એ છે કે બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ અલગ-અલગ રીતે કેબિનેટ સચિવને પત્ર લખીને એક વરિષ્ઠ અધિકારીની કાર્યપદ્ધતિ અંગે ફરિયાદ કરી હતી.
ચૂંટણી પંચની કામગીરી પર ફરી ચર્ચા
આ ખુલાસા બાદ ચૂંટણી પંચની અંદર નિર્ણય કેવી રીતે લેવામાં આવે છે, વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વચ્ચે જવાબદારીઓનું વિતરણ કેવી રીતે થાય છે અને મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર પરસ્પર ચર્ચાની પ્રક્રિયા કેટલી અસરકારક છે તે અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે.
મતદાર યાદી સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પણ આ સમગ્ર ચર્ચામાં મહત્વપૂર્ણ છે. નવા મતદારોના નામ ઉમેરવા અને મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવા જેવી પ્રક્રિયાઓ સીધી રીતે મતદારો સાથે જોડાયેલી હોય છે. તેથી આવી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને ડેટાની વિશ્વસનીયતા અત્યંત જરૂરી બની જાય છે.
હાલમાં સામે આવેલા દસ્તાવેજો ચૂંટણી પંચની અંદર થયેલા આ મતભેદો અંગે નવી માહિતી આપે છે. જોકે, આ મામલે સંબંધિત તમામ પક્ષોની વિસ્તૃત પ્રતિક્રિયા અને સત્તાવાર સ્પષ્ટતા સામે આવ્યા બાદ જ સમગ્ર ઘટનાક્રમને વધુ સ્પષ્ટ રીતે સમજી શકાય તેમ છે.
આ રીતે (RTI) હેઠળ સામે આવેલા દસ્તાવેજોએ (Election Commission dispute) ને ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધો છે. બંને ચૂંટણી કમિશનરો દ્વારા કેબિનેટ સચિવને લખાયેલા પત્રો અને વરિષ્ઠ ઉપ ચૂંટણી કમિશનર દ્વારા કરવામાં આવેલા કામના વિતરણમાં ફેરફાર અંગેના વાંધા હવે ચૂંટણી પંચની આંતરિક કામગીરી અંગે મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો ઉભા કરી રહ્યા છે.
