National News: દેશમાં માનવ તસ્કરી કરતી અનેક ગેંગ સક્રિય છે. નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ બ્યુરો (NCRB) અનુસાર, ભારતમાં દરરોજ સરેરાશ છ કેસ નોંધાઈ રહ્યા છે. માનવ તસ્કરી મોટે ભાગે બળજબરીથી મજૂરી અને જાતીય હુમલા માટે કરવામાં આવે છે. 2020 થી 2022 સુધીમાં માનવ તસ્કરીમાં 24 ટકાનો વધારો થયો છે. વાસ્તવમાં, 2020 માં 1,714 કેસ નોંધાયા હતા, જ્યારે 2022 માં આ આંકડો 2,250 પર પહોંચ્યો હતો. 16 ટકા કેસમાં પોલીસ ચાર્જશીટ દાખલ કરી શકતી નથી. એટલું જ નહીં, 80 ટકા કેસમાં આરોપીઓને કોર્ટ નિર્દોષ છોડી દે છે. ભારત વિશ્વમાં ટિયર-2 શ્રેણીમાં આવે છે. આનો અર્થ એ થયો કે અહીં માનવ તસ્કરીને રોકવા માટેના લઘુત્તમ માપદંડોનું સંપૂર્ણપણે પાલન કરવામાં આવી રહ્યું નથી.

ભારતમાં માનવ તસ્કરો 40.50 ટકા પુરુષો અને 59.50 ટકા મહિલાઓને ટાર્ગેટ કરે છે. વર્ષ 2020 થી 2022 દરમિયાન તસ્કરીનો ભોગ બનેલા 16,585માંથી 10,453 મહિલાઓ હતી. વર્ષ 2022ના રિપોર્ટ અનુસાર દેશમાં દરરોજ 345 છોકરીઓ ગુમ થાય છે. તેમાંથી 170 છોકરીઓનું અપહરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને 172 ગુમ રહી હતી, જ્યારે લગભગ 3 છોકરીઓની તસ્કરી કરવામાં આવી હતી. આમાંથી માત્ર થોડા જ ઉપલબ્ધ છે. વિશ્વમાં માનવ તસ્કરીના ત્રણમાંથી એક કેસમાં એક બાળક સામેલ છે, જેમાંથી મોટાભાગની છોકરીઓ છે.

ચાઇલ્ડ પોર્નોગ્રાફીનો શિકાર બનવું

યુએન ઓફિસ ઓન ડ્રગ્સ એન્ડ ક્રાઈમના રિપોર્ટ અનુસાર, બાળકોની તસ્કરી દરમિયાન હિંસાનો સામનો પુખ્ત વયના લોકો કરતા બમણી થાય છે. સલામતીના પગલાં વિના ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મમાં જોડાવાથી બાળકો માટે વધુ ખતરો છે. બાળકો જબરદસ્તી મજૂરી, અપરાધ, ભીખ માંગવા, ગેરકાયદે દત્તક લેવા, જાતીય શોષણ અને બાળ પોર્નોગ્રાફીનો શિકાર બની રહ્યા છે. કેટલાકને ગેંગમાં પણ ભરતી કરવામાં આવે છે. યુનાઈટેડ નેશન્સ અનુસાર, કોઈ વ્યક્તિને ધમકાવવા, તેને કામ કરવા માટે દબાણ કરવા, તેને આસપાસ લઈ જવા અથવા તેને બંધક બનાવવા જેવા કાર્યો માનવ તસ્કરીની શ્રેણીમાં આવે છે. વિદેશમાં નોકરીના બહાને બળજબરીથી મજૂરી કરાવવાના કિસ્સા પણ પ્રકાશમાં આવ્યા છે.

તેઓ નોકરીના નામે પણ શિકાર બનાવે છે

નિષ્ણાતો કહે છે કે માનવ તસ્કરી કરતી ટોળકી પોતાના ફાયદા માટે સંવેદનશીલ મહિલાઓ, છોકરીઓ, પુરુષો અને તમામ પૃષ્ઠભૂમિના છોકરાઓનું શોષણ કરે છે. તેઓ વારંવાર હિંસા, બ્લેકમેલ, ભાવનાત્મક હેરાફેરી, સત્તાવાર દસ્તાવેજો, નકલી પ્લેસમેન્ટ એજન્સીઓ, શિક્ષણ અને નોકરીઓ દ્વારા પીડિતોને છેતરવા અથવા બળજબરીથી શિકાર બનાવે છે. યુએન ઓફિસ ઓન ડ્રગ્સ એન્ડ ક્રાઈમના રિપોર્ટ અનુસાર માનવ તસ્કરીના અલગ-અલગ હેતુ હોય છે. જેમાં બળજબરીથી મજૂરીના 38.8%, જાતીય શોષણના 38.7%, મિશ્રિત કેસો 10.3%, ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓ 10.2%, બળજબરીથી લગ્ન 0.9%, ભીખ માંગવાના 0.3%, બાળકોના વેચાણના 0.3% અને શરીરના અંગો કાઢવાના 0.2% કેસોનો સમાવેશ થાય છે.

એન્ટી હ્યુમન ટ્રાફિકિંગ યુનિટની રચના

ભારતમાં માનવ તસ્કરીને રોકવા માટે, દરેક રાજ્યની પોલીસે જિલ્લા સ્તરે માનવ તસ્કરી વિરોધી એકમ (AHTU)ની રચના કરી છે. તેનું કામ માનવ તસ્કરીમાં સંડોવાયેલી ગેંગ અને ગુનેગારોને પકડવાનું, બચાવ કામગીરી કરીને પીડિતોને તેમની ચુંગાલમાંથી મુક્ત કરાવવાનું અને દાણચોરો સામે કેસ નોંધીને તેમને સજા કરાવવાનું છે. દિલ્હી પોલીસના AHTU દ્વારા દસ વર્ષ દરમિયાન કરવામાં આવેલા કામનું ઓડિટ કર્યા બાદ બ્યુરો ઓફ ઈન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS)એ તેને પ્રમાણપત્ર આપ્યું છે.

253 આરોપી ઝડપાયા હતા

દિલ્હી પોલીસના સ્પેશિયલ સીપી (ક્રાઈમ) દેવેશ ચંદ્ર શ્રીવાસ્તવ કહે છે કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ક્રાઈમ બ્રાન્ચના એએચટીયુએ કુલ 1442 સગીર અને 2013 પુખ્ત વયના લોકોને રિકવર કર્યા છે, જેમાં 1045 છોકરીઓનો સમાવેશ થાય છે. પીડિતોને શોધીને હાઇકોર્ટની 100 થી વધુ અરજીઓનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો હતો. આ દરમિયાન 253 આરોપીઓની પણ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. 2024 માં, 227 સગીરોની શોધ કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી 89 દેશના વિવિધ રાજ્યોમાંથી મળી આવ્યા હતા. જુદા જુદા પોલીસ સ્ટેશનમાં નોંધાયેલા 150 થી વધુ કેસ ઉકેલ્યા અને 38 આરોપીઓની ધરપકડ કરી.

આ કિસ્સાઓ પણ બહાર આવ્યા છે

ઓડિશાના દીન બંધુ સાહુ સારા ભવિષ્યની શોધમાં 25 જુલાઈ 2023ના રોજ કંબોડિયા જવા રવાના થયા. પત્નીના દાગીના વેચ્યા બાદ તેણે હૈદરાબાદના એક એજન્ટને 1.5 લાખ રૂપિયા આપ્યા હતા. કંબોડિયા પહોંચીને તેમના પાસપોર્ટ અને વિઝા છીનવી લેવામાં આવ્યા હતા. કર્ણાટકમાં જ્યારે એક યુવકે વિરોધ કર્યો તો તેને નિર્દયતાથી મારવામાં આવ્યો અને ઇલેક્ટ્રિક શોક પણ આપવામાં આવ્યો. આ પછી તેને સાયબર ફ્રોડના ધંધામાં ફસાવી દેવામાં આવ્યો. વિદેશ મંત્રાલયના હસ્તક્ષેપ બાદ તે સપ્ટેમ્બર 2023માં ભારત આવી શકે છે. કંબોડિયામાં તેલંગાણા, પંજાબ અને તમિલનાડુના ઘણા યુવાનો હતા.

વર્ષ 2009માં એક યુવક 12 વર્ષ 10 મહિનાની બાળકીને જન્મદિવસની ઉજવણીના બહાને તેની માસીના ઘરે લઈ ગયો હતો. આરોપ છે કે આંટીને બળાત્કાર બાદ વેચી દેવામાં આવી હતી. યુવતીને દેહવ્યાપારમાં ધકેલવામાં આવી હતી. થોડા સમય પછી તે કુખ્યાત સોનુ પંજાબનને વેચી દેવામાં આવ્યું, જે હાઈ-પ્રોફાઈલ સેક્સ રેકેટ ચલાવતો હતો. તેણીએ તેને દવા પીવડાવી અને તેને વેશ્યાવૃત્તિ કરવા દબાણ કર્યું. છોકરીને ઘણી વખત વેચવામાં આવી હતી. આખરે, 2014 માં, તે ઘરે જતાની સાથે જ નજફગઢ પોલીસ સ્ટેશનમાં કેસ નોંધવામાં આવ્યો.

માનવ તસ્કરીની જાળમાંથી કેવી રીતે બચવું?

માનવ તસ્કરી વિરોધીનો હેતુ માનવ તસ્કરીને રોકવાનો છે. ભારતમાં વિવિધ રાજ્યોમાંથી દરરોજ માનવ તસ્કરીના અનેક કિસ્સાઓ પ્રકાશમાં આવે છે. ખાસ કરીને મહિલાઓ અને બાળકો તેનો સૌથી મોટો ભોગ બને છે. તેઓ બળ અથવા છેતરપિંડી દ્વારા છીનવી લેવામાં આવે છે. કેટલીકવાર આની આડમાં જાતીય સતામણી અને અંગ કૌભાંડના તાર પણ જોડવામાં આવે છે. દિલ્હી સહિત તમામ રાજ્યોમાં માનવ તસ્કરી વિરોધી પોલીસ સક્રિય છે. જે અલગ-અલગ એનજીઓ સાથે મળીને તેના નિવારણમાં વ્યસ્ત છે. આ સિવાય સંયુક્ત રાષ્ટ્ર, ઈન્ટરપોલ અને અન્ય દેશો જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ સાથે પણ સહયોગ કરવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં, તમારા મનમાં એક પ્રશ્ન હોવો જોઈએ કે માનવ તસ્કરીનો શિકાર બનવા અથવા કોઈપણ રેકેટ સક્રિય હોવાની ફરિયાદ ક્યાં અને કેવી રીતે કરવી, તો આજે આ એપિસોડમાં NBT તમને વિગતવાર માહિતી આપશે.

ક્યાં અને કેવી રીતે ફરિયાદ કરવી

તમે સીધા જ નજીકના કોઈપણ પોલીસ સ્ટેશનમાં જઈને ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો.

ત્યાં તમારે તમારી ફરિયાદને વિગતવાર સમજાવવી પડશે. ફરજ અધિકારી તમારી ફરિયાદ નોંધશે.

તમે સીધો 112 ડાયલ પણ કરી શકો છો. આ તમને તરત જ મદદ કરશે.

જો તમને કોઈ શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિનો સામનો કરવો પડી રહ્યો હોય તો પણ તમે આ નંબર ડાયલ કરી શકો છો.

આ ઈમરજન્સી નંબર છે. આમાં પોલીસ તમને તરત મદદ કરશે.

રાષ્ટ્રીય હેલ્પલાઇન નંબર 1098 પણ ડાયલ કરો.

જો તમારી પાસે માનવ તસ્કરી સંબંધિત કોઈ માહિતી હોય, તો તમે 1098 પર પણ કૉલ કરી શકો છો, જે ખાસ કરીને બાળકો અને મહિલાઓની સુરક્ષા માટે છે.

ડિજિટલ ફરિયાદ પણ કરો. તમે દિલ્હી પોલીસ અથવા કોઈપણ રાજ્ય પોલીસની વેબસાઈટ અને તેમની મોબાઈલ એપની મુલાકાત લઈને પણ ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો.

ફરિયાદ દરમિયાન તમારે ઘટનાની વિગતો, સ્થળ અને અન્ય માહિતી ભરવાની રહેશે.

પોલીસ માનવ તસ્કરી કેવી રીતે અટકાવે છે?

તેને રોકવા માટે પોલીસ અનેક પગલાઓ અપનાવે છે. જેમ કે માહિતી એકઠી કરવી અને જાગૃતિ ફેલાવવી. આ અંતર્ગત પોલીસ નેટવર્ક અને સંબંધિત ગુનેગારોની માહિતી એકત્ર કરે છે. આ માટે તેઓ સ્થાનિક ઇન્ટેલિજન્સ અને અન્ય સ્ત્રોતો પર નજર રાખે છે. સ્થાનિક સ્તરે જાગૃતિ ફેલાવો જેથી લોકો તેના વિશે જાણી શકે અને કોઈપણ શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિની જાણ કરી શકે. એ જ રીતે, સર્વેલન્સ વધે છે. આ માટે પોલીસ ટ્રાફિક, બોર્ડર, રેલવે સ્ટેશન, બસ સ્ટેન્ડ, એરપોર્ટ અને અન્ય જાહેર સ્થળો પર ગુપ્તચર નેટવર્કને સક્રિય રાખે છે. પોલીસ દ્વારા સમયાંતરે વિશેષ કામગીરી કરવામાં આવે છે. જેમાં બચાવ કામગીરી અને દાણચોરી કરતી ટોળકી સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે.

ઓપરેશન ‘મિલાપ/તલાશ’: દરેક ખોવાયેલી વ્યક્તિને પરત લાવવાનું અભિયાન

‘મિલાપ’ અને ‘તલાશ’ જેવી પોલીસ કામગીરી સામાન્ય રીતે ગુનેગારો, ગુમ થયેલ વ્યક્તિઓ અથવા અન્ય ગુનાઓ સાથે સંકળાયેલા કેસોમાં હાથ ધરવામાં આવે છે. આ અભિયાનોનો હેતુ વિવિધ પ્રકારના ગુનાઓ પર અંકુશ, ગુનેગારોની ધરપકડ અને સમાજમાં સુરક્ષાનું વાતાવરણ ઊભું કરવાનો છે. ડિસેમ્બર 2014માં ઓપરેશન મિલાપ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જે અંતર્ગત ગુમ થયેલા લોકોને, ખાસ કરીને બાળકોને બચાવવામાં આવે છે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ, પોલીસનું એન્ટી હ્યુમન ટ્રાફિકિંગ યુનિટ (AHTU) માહિતી એકત્ર કરે છે. તસ્કરી અથવા અપહરણ કરાયેલ વ્યક્તિને બચાવે છે અને અપહરણકર્તાઓની ધરપકડ કરે છે. હા, સિટીઝન વેબ પોર્ટલ અથવા મિસિંગ પર્સન મોબાઈલ એપનો ઉપયોગ ગુમ થયેલ રિપોર્ટ નોંધાવવા માટે કરી શકાય છે.

ગુમ થયેલા લોકોને તેમના પરિવારો સાથે ફરીથી જોડવાનું આ એક પ્રકારનું અભિયાન છે. પોલીસે 2014 થી હજારો ગુમ થયેલા લોકોને તેમના પરિવારો સાથે પુનઃમિલન કરાવ્યા છે. આમાં ઉત્તર જિલ્લાના ટેકનિકલ ઈન્ચાર્જ સબ ઈન્સ્પેક્ટર વિનોદ વાલિયાનું નામ પણ સારી રીતે લેવાય છે. જેની દેખરેખ હેઠળ ડિસેમ્બર 2021માં ‘ઓપરેશન તલાશ’ શરૂ થયું. અત્યાર સુધી તેમની ટીમે દિલ્હી સહિત દેશના વિવિધ રાજ્યોમાંથી 1000થી વધુ ગુમ થયેલા લોકોને શોધીને એક રેકોર્ડ બનાવ્યો છે. આ દરેક ગુમ થયેલા લોકોને શોધવા પાછળ એક રસપ્રદ વાર્તા છે. એ જ રીતે, શાહદરાના એન્ટી હ્યુમન ટ્રાફિકિંગ યુનિટે જાન્યુઆરી 2024 થી ડિસેમ્બર 2024 વચ્ચે 118 સગીર છોકરીઓ, 86 સગીર છોકરાઓ અને 107 યુવાનોને તેમના પરિવારો સાથે પુનઃમિલન કરાવ્યા હતા.

આ પણ વાંચો:ઈન્ફ્લુએન્સર અને મોડેલ કેટ ટોરસને માનવ તસ્કરી અને સેક્સ વર્ક માટે જેલની સજા

આ પણ વાંચો:અમેરિકામાં માનવ તસ્કરી રેકેટમાં મહિલા સહિત 4 ભારતવંશીની કરાઈ ધરપકડ

આ પણ વાંચો:રશિયા-યુક્રેન માનવ તસ્કરી કેસમાં CBIની મોટી કાર્યવાહી, 4 લોકોની ધરપકડ