national party: આવતીકાલે ગુજરાત અને હિમાલ પ્રદેશની ચૂંટણીના પરિણામ આવ્યા બાદ આમ આદમી પાર્ટીને રાષ્ટ્રીય પાર્ટીનો દરજ્જો મળી શકે છે. 8મી ડિસેમ્બરે AAPના આઠમા રાષ્ટ્રીય પક્ષ જૂથમાં પ્રવેશનો માર્ગ સાફ થઈ જશે. આવતીકાલે આમ આદમી પાર્ટી ચૂંટણી પંચ તરફથી રાષ્ટ્રીય પક્ષ તરીકેની યોગ્યતા પૂરી કરી શકશે? અત્યાર સુધી દેશમાં સાત રાષ્ટ્રીય પક્ષો છે. કોંગ્રેસ, ભાજપ, બસપા, સીપીઆઈ, સીપીએમ, રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ એટલે કે એનસીપી અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસ એટલે કે ટીએમસી. દિલ્હી, પંજાબમાં સત્તા મેળવ્યા બાદ અને ગોવા વિધાનસભામાં બે ધારાસભ્યો જીત્યા બાદ હવે ગુજરાત અને હિમાચલમાં વોટ ટકાવારી તેને રાષ્ટ્રીય પક્ષનો દરજ્જો આપી શકે છે. જો કે MCDમાં જીતના આંકડા પ્રોત્સાહિત કરવા યોગ્ય છે, પરંતુ રાષ્ટ્રીય પક્ષ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં તેમનું કોઈ યોગદાન નથી. રાષ્ટ્રીય પક્ષનો દરજ્જો મળ્યા બાદ આમ આદમી પાર્ટીને દિલ્હીમાં મોટી ઓફિસ અને દેશભરમાં ચૂંટણી ચિન્હની સાથે અન્ય ઘણી સુવિધાઓ પણ મળશે.
અન્ના આંદોલનમાંથી બહાર આવ્યા બાદ અરવિંદ કેજરીવાલે વર્ષ 2013માં આમ આદમી પાર્ટીના નામથી રાજકીય પક્ષની રચના કરી હતી. આ પાર્ટીએ દિલ્હીમાં યોજાયેલી ચૂંટણીમાં 28 બેઠકો જીતીને રાજ્યમાં ઓળખ મેળવી હતી. દિલ્હીની સાથે સાથે પંજાબમાં પણ આમ આદમી પાર્ટી હાલમાં સત્તા પર છે. આ સિવાય ગોવા વિધાનસભામાં બે ધારાસભ્યો અને 6.8 ટકાએ કર્યું હતું. આના આધારે આમ આદમી પાર્ટી દિલ્હી, પંજાબ, ગોવામાં નોંધાયેલ માન્યતા પ્રાપ્ત પાર્ટી છે, જેની ચૂંટણી ચિન્હ તરીકે ઝાડું છે.
રાષ્ટ્રીય પક્ષ બનવાનો માપદંડ શું છે?
બંધારણીય નિષ્ણાત ડૉ. સુભાષ કશ્યપના મતે, રાષ્ટ્રીય પક્ષ બનવા માટેની ત્રણ મુખ્ય શરતો અથવા લાયકાત પૈકીની એક એ છે કે કોઈપણ રાજકીય પક્ષને લોકસભામાં ચાર લોકસભા બેઠકો સિવાય 6 ટકા મત મળવા જોઈએ. અથવા વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ચાર કે તેથી વધુ રાજ્યોમાં કુલ 6 ટકા કે તેથી વધુ વોટ શેર મેળવો. ગોવામાં પણ AAPએ 6.77 ટકા વોટ શેર સાથે બે બેઠકો જીતી હતી. અન્ય કેટલાક રાજ્યોમાં પણ આમ આદમી પાર્ટીનો હિસ્સો અને વોટ શેર છે. હવે ચર્ચા થઈ રહી છે કે આમ આદમી પાર્ટી રાષ્ટ્રીય પાર્ટી બનવા જઈ રહી છે.
ચૂંટણીના રાજકીય નિયમોના નિષ્ણાત કેજે રાવના જણાવ્યા અનુસાર ચૂંટણી પંચના સ્વચ્છતા અભિયાન બાદ હવે દેશમાં લગભગ 400 રાજકીય પક્ષો છે. પરંતુ તેમાંથી માત્ર 7ને જ રાષ્ટ્રીય પક્ષનો દરજ્જો મળ્યો છે. દેશમાં ત્રણ સ્તરના પક્ષો છે જાણકારી માટે તમને જણાવી દઈએ કે આપણા દેશમાં ત્રણ સ્તરના રાજકીય પક્ષો છે. રાષ્ટ્રીય પક્ષ, રાજ્ય પક્ષ અને પ્રાદેશિક પક્ષ. દેશમાં 7 રાષ્ટ્રીય પક્ષો ઉપરાંત 35 રાજ્ય સ્તરીય રાજકીય પક્ષો છે. હાલમાં 250થી વધુ પ્રાદેશિક પક્ષો છે. કોઈપણ રાજકીય પક્ષને રાષ્ટ્રીય પક્ષ બનવા માટે અમુક શરતો, નિયમો અને પાત્રતા હોય છે. લોકસભા ચૂંટણીમાં પ્રદર્શન, વોટ શેર, ઘણા રાજ્યોમાં માન્યતા, વધુ રાજ્યોમાં વોટ શેર સંબંધિત નિયમોના આધારે વિધાનસભા ચૂંટણીમાં રાષ્ટ્રીય પક્ષ તરીકે માન્યતા. કોઈપણ પક્ષ જે આમાંથી કોઈપણ એક માપદંડને પૂર્ણ કરે છે તેને રાષ્ટ્રીય પક્ષ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. રાષ્ટ્રીય પક્ષ બનવાના આ માપદંડો છે પ્રાથમિકતા એ છે કે રાજકીય પક્ષ ત્રણ રાજ્યોમાં લોકસભાની 2 ટકા બેઠકો અથવા લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન 11 બેઠકો જીતે અથવા ચાર કે તેથી વધુ રાજ્યોમાં પ્રાદેશિક પક્ષ તરીકે માન્યતા પ્રાપ્ત પક્ષ. રાજકીય પક્ષે ચાર લોકસભા બેઠકો ઉપરાંત લોકસભામાં 6% મત મેળવવું જોઈએ અથવા વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ચાર કે તેથી વધુ રાજ્યોમાં કુલ 6% અથવા વધુ વોટ શેર મેળવવો જોઈએ.
રાષ્ટ્રીય પક્ષ બનવાના ફાયદા કોઈપણ રાજકીય પક્ષને રાષ્ટ્રીય પક્ષ તરીકે ઓળખવામાં ઘણા ફાયદા છે. પ્રથમ ફાયદો એ સ્તર વિશે જ છે. રાજકીય પક્ષને રાષ્ટ્રીય પક્ષનો દરજ્જો મળ્યા પછી, તેને અખિલ ભારતીય સ્તરે અનામત ચૂંટણી પ્રતીક મળે છે. ચૂંટણી પંચ દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત રાજકીય પક્ષો પણ કેટલાક વિશેષ અધિકારો અને સુવિધાઓ આપે છે જેમ કે, પક્ષને કાયમી ચૂંટણી પ્રતીક ફાળવવામાં આવે છે. મતદાર યાદી મેળવવાની સુવિધા વિનામૂલ્યે અને ફરજિયાતપણે આપવામાં આવે છે. ચૂંટણીના થોડા સમય પહેલા, તેમને રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય સ્તરે ટેલિવિઝન અને રેડિયો પ્રસારણ માટે સમય આપવામાં આવે છે જેથી તેઓ શક્ય તેટલા લોકો સુધી તેમની વાત પહોંચાડી શકે.
