Tech News:ગ્લોબલ વોર્મિંગને (Global warming) કારણે આબોહવા પરિવર્તનની અસરો સમગ્ર વિશ્વમાં જમીન પર સ્પષ્ટપણે દેખાય છે. પર્વતીય પ્રદેશો પણ તેનો અપવાદ નથી. હિન્દુ કુશ હિમાલયથી લઈને, જે બે અબજ લોકોને ખોરાક અને પાણી પૂરું પાડે છે, સમુદ્રના ઊંડાણ સુધી, પૃથ્વી ગરમ થઈ રહી છે. વિશ્વના તમામ પર્વતો પૃથ્વીની સપાટીના લગભગ 20% ભાગને આવરી લે છે.
આ પર્વતો વિશ્વની 10% વસ્તીને ઘર પૂરું પાડે છે અને 50% વસ્તીને ખેતીલાયક જમીન, ઔદ્યોગિક ઉપયોગ અને ઘરેલું વપરાશ માટે તાજું પાણી પૂરું પાડે છે. પર્વતીય પ્રદેશો આનુવંશિક અને જૈવવિવિધતાનો ભંડાર છે. પર્વતીય પ્રદેશો લાકડા, ખનિજો, જળવિદ્યુત અને મનોરંજન પર્યટન સ્થળો જેવા અન્ય આવશ્યક સંસાધનો પણ પૂરા પાડે છે. જો કે, છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં, આબોહવા પરિવર્તન, વસ્તી વૃદ્ધિ, વનનાબૂદી, કુદરતી સંસાધનોનો વધુ પડતો ઉપયોગ અને અવૈજ્ઞાનિક કૃષિ પદ્ધતિઓએ પર્વતીય પ્રદેશોના વાતાવરણ પર ગંભીર અસર કરી છે.
ગ્લોબલ વોર્મિંગની (Global warming) વાતાવરણ પર અસર
વૈશ્વિકરણ પછી થયેલા ઔદ્યોગિક વિકાસ અને કુદરતી સંસાધનોના શોષણથી થતા કાર્બન ઉત્સર્જનને કારણે તેમના પીગળવાની ગતિ ઝડપી થઈ છે. એક સદી પહેલા પણ, હિમનદીઓ પીગળી ગઈ હતી, પરંતુ હિમવર્ષા પછી તેમનું પ્રમાણ વધતું રહ્યું. તેથી, ગંગા અને યમુના જેવી નદીઓનો પ્રવાહ સતત રહ્યો. જોકે, 1950 ના દાયકાથી, તેમનું પ્રમાણ દર વર્ષે ત્રણથી ચાર મીટર ઘટવા લાગ્યું છે.
ગંગોત્રી ગ્લેશિયર ઝડપથી પીગળી રહ્યું છે
તાજેતરના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો દર્શાવે છે કે હિમાલયમાં હિમનદીઓના પીછેહઠનો સરેરાશ દર દાયકા દીઠ 30-60 મીટર છે, જે ચિંતાનો વિષય છે. ગ્લોબલ વોર્મિંગ (Global warming) અને આબોહવા પરિવર્તનને કારણે, ઉત્તરાખંડના ઉત્તરકાશી જિલ્લામાં આવેલ પ્રખ્યાત ગંગોત્રી ગ્લેશિયર, જે ગંગાનો મુખ્ય સ્ત્રોત પણ છે, તે દર વર્ષે 28-30 મીટરના દરે ઝડપથી પીગળી રહ્યો છે. 1935 અને 2022 ની વચ્ચે, તે લગભગ 1700 મીટર પીછેહઠ કરી ચૂક્યો છે. છેલ્લા બે દાયકામાં પીગળવાનો દર પણ બમણો થઈ ગયો છે.
આ હિમાલયની ઇકોસિસ્ટમ અને ઉત્તર ભારતની જળ સુરક્ષા માટે ગંભીર ખતરો છે. દહેરાદૂનની વાડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હિમાલયન જીઓલોજીના વિવિધ અભ્યાસો અને અહેવાલો અનુસાર, ગ્લોબલ વોર્મિંગને (Global warming) કારણે હિમાલયના હિમનદીઓ ઝડપથી પીગળી રહ્યા છે અને પીછેહઠ કરી રહ્યા છે. સિક્કિમ અને લદ્દાખ (ઝંસ્કર) માં હિમનદીઓ પર કરવામાં આવેલા અભ્યાસોમાં જાણવા મળ્યું છે કે ઉનાળાના તાપમાનમાં વધારો અને હિમવર્ષામાં ઘટાડો મુખ્ય કારણો છે.
હિન્દુ કુશ હિમાલય ક્ષેત્રમાં સ્થિત અને વિશ્વની વસ્તીના નોંધપાત્ર ભાગનું ઘર, ભારત, પાકિસ્તાન, નેપાળ અને ભૂટાન આ અસરોના વધુ જોખમમાં છે. ગ્લોબલ વોર્મિંગને (Global warming) કારણે હિન્દુ કુશ હિમાલય ક્ષેત્રમાં હિમનદીઓ ઝડપથી પીગળી રહી છે, જેના કારણે સદીના અંત સુધીમાં 75% બરફ અદૃશ્ય થઈ જવાનો ભય છે. ભારતીય હિમાલયમાં કુલ 9,975 હિમનદીઓ છે, જેમાંથી 900 ઉત્તરાખંડમાં છે.
જો હિમનદીઓ ઓગળી જાય તો નદીઓનું શું થશે?
મોટાભાગની નદીઓ આ હિમનદીઓમાંથી ઉદ્ભવે છે, જે દેશની 40 ટકા વસ્તીને પીવાનું પાણી, સિંચાઈ અને આજીવિકાના સંસાધનો પૂરા પાડે છે. પરંતુ જો હિમનદીઓ પીગળવાનો અને તૂટવાનો આ ટ્રેન્ડ ચાલુ રહે, તો શું દેશ પાસે આ નદીઓ પર આધાર રાખતા 500 મિલિયન લોકોને રોજગાર અને વૈકલ્પિક આજીવિકાના સંસાધનો પૂરા પાડવાનો કોઈ રસ્તો નથી?
પડોશી દેશ નેપાળને આબોહવા પરિવર્તનના જોખમની દ્રષ્ટિએ વિશ્વનો ચોથો સૌથી સંવેદનશીલ દેશ માનવામાં આવે છે. ગ્લોબલ વોર્મિંગને (Global warming) કારણે નેપાળના પર્વતીય પ્રદેશો પર આબોહવા પરિવર્તનની ગંભીર અસરો થઈ રહી છે, જેમાં ઝડપથી પીગળતા હિમનદીઓ, અનિયમિત ચોમાસા અને પૂર અને ભૂસ્ખલન જેવી કુદરતી આફતોનો સમાવેશ થાય છે.
હિમાલયના ઇકોસિસ્ટમમાં પરિવર્તન કૃષિ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો કરી રહ્યું છે. પાણીના સ્ત્રોતો સુકાઈ રહ્યા છે. જૈવવિવિધતા ખોવાઈ રહી છે, જેનાથી સ્થાનિક સમુદાયોની આજીવિકા અને ખાદ્ય સુરક્ષા જોખમમાં મુકાઈ રહી છે. નેપાળ છેલ્લા બે દાયકાથી આબોહવા પરિવર્તનને સંબોધવા માટે અનુકૂલન અને શમન પ્રયાસો પણ કરી રહ્યું છે.
આ પણ વાંચો:હિમાલયની ઊંચાઈએ આવેલું રહસ્યમયી મંદિર, જ્યાંથી શરૂ થાય છે કાલી નદી, જાણો મહત્વ
આ પણ વાંચો:હિમાચલ પ્રદેશ અર્થાત્ ‘હિમાલયના ખોળે વસેલો પ્રદેશ’…આજે 15 એપ્રિલ…’હિમાચલ ડે’ની ઉજવણી..!
આ પણ વાંચો:નેનીતાલથી માત્ર 13 કિમી દૂર આવેલું છે પંગોટ, હિમાલયના નજારા અને ફોટોગ્રાફી માટે છે શ્રેષ્ઠ સ્થળ
