• ભારત માટે માલદીવ શા માટે મહત્વનું
• ચીન માલદીવ પર કબજો કરવા માંગે છે
• માલદીવ સાથે ભારતના મજબૂત સંરક્ષણ સંબંધો

ભારતે હિંદ મહાસાગરમાં એક મહત્વપૂર્ણ ભૌગોલિક રાજકીય મિત્ર ગુમાવ્યો છે. તેનાથી હિંદ મહાસાગરમાં ભારતના વર્ચસ્વને ખતરો બની શકે છે. આ સમગ્ર વિકાસનો સૌથી વધુ ફાયદો એક દેશને થશે અને તે છે ચીન. શ્રીલંકા ઉપરાંત ચીનને હવે ભારતની નજીક વધુ એક મિત્ર મળી ગયો છે. જેના કારણે તે હિંદ મહાસાગરમાં તેની ખતરનાક યોજનાઓને પાર પાડવા માટે વધુ સક્ષમ બનશે. હકીકતમાં, એક દિવસ પહેલા જ ભારત તરફી રાષ્ટ્રપતિ ઇબ્રાહિમ મોહમ્મદ સોલિહ માલદીવની રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી હારી ગયા હતા. તેમના સ્થાને વિપક્ષી ગઠબંધનના ઉમેદવાર ડો મોહમ્મદ મુઈઝુએ જીત મેળવી છે. મોઇજ્જુ પ્રોગ્રેસિવ પાર્ટી ઓફ માલદીવ્સ (PPM) ના સંયુક્ત ઉમેદવાર હતા, જે ભારત પર ઊંડી શંકા કરે છે. તેમનો પક્ષ ચીન સાથે બળજબરીપૂર્વકના સંબંધોનો સમર્થક છે.

માલદીવ એક ટાપુ રાષ્ટ્ર છે, જે ભારતથી લગભગ 2000 કિલોમીટર દૂર સ્થિત છે. તેની વસ્તી માત્ર 520,000 છે. આ દેશ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ હિંદ મહાસાગરમાં સ્થિત છે. વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક આ દેશમાંથી પસાર થાય છે. આવી સ્થિતિમાં માલદીવ પર જો કોઈ દેશનું સંપૂર્ણ વર્ચસ્વ હોય તો તે હિંદ મહાસાગર દ્વારા થતા દરિયાઈ વેપારને અસર કરી શકે છે. એટલું જ નહીં, હિંદ મહાસાગરના એ વિસ્તારથી થોડે દૂર જ્યાં માલદીવ સ્થિત છે, ત્યાં ડિએગો ગાર્સિયા છે, જે અમેરિકન અને બ્રિટિશ નેવલ બેઝ છે. આ ઉપરાંત, તેની પશ્ચિમમાં રિયુનિયન ટાપુઓમાં ફ્રેન્ચ ઓવરસીઝ બેઝ પણ છે. આવી સ્થિતિમાં માલદીવમાંથી ભારત ઉપરાંત અમેરિકા, બ્રિટન અને ફ્રાન્સના સૈન્ય મથકોની પણ જાસૂસી થઈ શકે છે.

ભારત દાયકાઓથી આ ક્ષેત્રમાં સૌથી પ્રભાવશાળી શક્તિ છે. સંરક્ષણ અને વેપાર પર માલદીવ જેવા વ્યૂહાત્મક રીતે સ્થિત ટાપુ રાષ્ટ્રો સાથે નજીકથી કામ કરવાથી ભારતના પ્રભાવને સુરક્ષિત કરવામાં મદદ મળે છે. માલદીવ સાથેના ગાઢ સંબંધો પણ ચીન જેવી મોટી શક્તિઓને આ ક્ષેત્રમાં પગ જમાવતા અટકાવે છે. ચીનની વધતી જતી સૈન્ય શક્તિને જોતા હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્ર ખાસ મહત્વનું છે. ચીન શરૂઆતથી જ હિંદ મહાસાગર પર રાજ કરવાનું સપનું જોઈ રહ્યું છે. આ માટે ચીને શ્રીલંકાને લોન આપી છે અને તેના હંબનટોટા બંદર પર પણ કબજો કરી લીધો છે. ચીને પણ માલદીવ પર કબજો જમાવવાનો ભરપૂર પ્રયાસ કર્યો હતો. તેણે અબ્દુલ્લા યામીનને પૈસા આપીને માલદીવમાં એક ટાપુ પણ ખરીદ્યો હતો, જો કે તે તે ટાપુ પર નૌકાદળ બનાવી શક્યો ન હતો.

ચીનની આક્રમકતાને જોતા ભારતે માલદીવ સાથે મજબૂત સંરક્ષણ સંબંધો વિકસાવ્યા છે. ભારતે માલદીવ કોસ્ટ ગાર્ડને હાઇ સ્પીડ પેટ્રોલિંગ બોટ જેવા સંરક્ષણ સાધનો ભેટમાં આપ્યા છે. તેણે ભેટમાં આપેલા ડોર્નિયર એરક્રાફ્ટનો ઉપયોગ કરીને માલદીવિયન સંરક્ષણ દળોને તાલીમ આપવામાં મદદ કરવા માટે તેના સૈનિકોને તૈનાત કર્યા છે. માલદીવ તેના દરિયાકાંઠાના સંરક્ષણ અને દેખરેખ માટે ભારતના સહયોગ પર નિર્ભર છે. માલદીવના મહત્વને જોતાં ભારત પણ એક મહત્વપૂર્ણ વિકાસ ભાગીદાર રહ્યું છે. ભારતે માલદીવમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, એરપોર્ટ અને હાઉસિંગ બનાવવા માટે અબજો રૂપિયાનો ખર્ચ કર્યો છે. ભારત માલદીવનો ત્રીજો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર અને પ્રવાસનનો મુખ્ય સ્ત્રોત પણ છે.

માલદીવની રાજનીતિમાં ભારત મહત્વનો ખેલાડી રહ્યો છે. ભારત 1965માં માલદીવને માન્યતા આપનાર પ્રથમ દેશોમાંનો એક હતો. 1988 માં, ભારતે રાષ્ટ્રપતિ મૌમૂન અબ્દુલ ગયૂમને ઉથલાવી પાડવા માટે બળવાને રોકવા માટે સૈનિકો મોકલ્યા. ભારતે પણ 2008માં દેશમાં લોકતાંત્રિક સંક્રમણને સમર્થન આપ્યું હતું. ભારતના પ્રભાવને જોતાં, માલદીવે સામાન્ય રીતે ‘ભારત ફર્સ્ટ’ નીતિ અપનાવી છે. આનો અર્થ એ થયો કે ભારત દેશનો પસંદગીનો ભાગીદાર છે. વર્તમાન પ્રમુખ ઈબ્રાહિમ મોહમ્મદ સોલિહ પણ આ નીતિના પ્રબળ સમર્થક છે. પરંતુ, ભારતની શક્તિ અને પ્રભાવ ઊંડો થતાં માલદીવમાં વિપક્ષી દળોને પણ પ્રચાર કરવાની તક મળી છે.

માલદીવના રાજકારણીઓનો એક વર્ગ ભારતના પ્રભાવ અને શક્તિ પર અવિશ્વાસ કરે છે. તેના નેતા ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ અબ્દુલ્લા યામીન છે, જેમણે માલદીવમાં ઇન્ડિયા આઉટ અભિયાનની શરૂઆત કરી હતી. હાલમાં અબ્દુલ્લા યામીન ભ્રષ્ટાચારના કેસમાં 11 વર્ષની સજા ભોગવી રહ્યા છે. તે જ સમયે, વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિ ઇબ્રાહિમ મોહમ્મદ સોલિહ ઇન્ડિયા ફર્સ્ટ નીતિના સ્પષ્ટ સમર્થક છે, પરંતુ હવે તેઓ તેમના હરીફ મોહમ્મદ મુઇઝુ સામે ચૂંટણી હારી ગયા છે. નવા ચૂંટાયેલા રાષ્ટ્રપતિ મુઈઝુ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ અબ્દુલ્લા યામીનના નજીકના સાથી છે. 2013-18ના યામીનના કાર્યકાળમાં પરંપરાગત રીતે મજબૂત ભારત-માલદીવ સંબંધોમાં તણાવ વધ્યો હતો. કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે યામીન ભારતને માલદીવિયન ડેમોક્રેટિક પાર્ટીની નજીક જુએ છે, જેના વડા ઈબ્રાહિમ મોહમ્મદ સોલિહ છે.

યામીનના કાર્યકાળ દરમિયાન માલદીવમાં ચીનનું વર્ચસ્વ નોંધપાત્ર રીતે વધી ગયું હતું. તેણે ચીનને સ્થાપિત કરવા માટે માલદીવને ઈન્ડિયા ફર્સ્ટ નીતિથી દૂર લઈ જવાનો પૂરો પ્રયાસ કર્યો. તેમની સરકારે બેઇજિંગ સાથે મુક્ત વેપાર કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. યામીનના કાર્યકાળ દરમિયાન ચીન તરફ માલદીવનું દેવું જીડીપીના પાંચમા ભાગનું થઈ ગયું હતું. માલદીવે ચીનની વિવાદાસ્પદ બેલ્ટ એન્ડ રોડ પહેલ પર પણ હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. ભારતે તેમની સરમુખત્યારશાહી શૈલીની પણ ટીકા કરી હતી.

2018 માં યામીને પદ છોડ્યું ત્યારે તણાવનો આ સમયગાળો ઓછો થયો. પરંતુ 2020 માં, યામીનની પાર્ટીએ “ઇન્ડિયા આઉટ” અભિયાન શરૂ કર્યું. યામીનની પાર્ટીએ માલદીવમાં ભારતની ગતિવિધિઓ પર શંકા પેદા કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. માલદીવની સૈન્યને મદદ કરવા માટે ભારતીય તકનીકી ટીમની હાજરીને દેશની સ્વતંત્રતા માટે જોખમ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી હતી. 2018માં જ્યારે યામીન રાષ્ટ્રપતિ હતા ત્યારે તેમણે તેમના પર જાસૂસીનો આરોપ લગાવ્યો હતો.

ભારતે “ટૂંક સમયમાં” માલદીવમાં નવી વ્યવસ્થા સુધી પહોંચવાનું નક્કી કર્યું છે કારણ કે ચીન તરફી ઉમેદવાર મોહમ્મદ મુઇઝુ આ રવિવારે રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં વિજયી બન્યા હતા, તેમના પુરોગામી અને ભારત તરફી ઇબ્રાહિમ મોહમ્મદ સોલિહને સરસ રીતે હરાવીને શીખ્યા છે.

નવી દિલ્હીની સુરક્ષાની ચિંતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, મુઇઝ્ઝુનું પ્રમુખપદનું અભિયાન ભારત વિરોધી સૂત્રોચ્ચાર અને સંદેશાઓ પર આધારિત છે. તેઓ એક એવી પાર્ટીનું નેતૃત્વ કરે છે જેણે અગાઉ સત્તામાં હતા ત્યારે ચીન પાસેથી મોટા પાયે લોન મેળવી હતી. તે તેમનો પક્ષ હતો, જેનું નેતૃત્વ પ્રમુખ અબ્દુલ્લા યામીન દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેણે હિંદ મહાસાગરના ટાપુ રાષ્ટ્રમાં ચીનના બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવને પ્રવેશ આપ્યો હતો.

નવી દિલ્હી, જે 2018 થી વ્યૂહાત્મક રીતે સ્થિત એટોલમાં ભારે રોકાણ કરી રહી છે જ્યારે સોલિહ સત્તામાં આવ્યા હતા, તેણે મુઇઝુ સાથે કાર્યકારી સંબંધ સ્થાપિત કરવા માટે તેની તમામ બેક-ચેનલો અને રાજદ્વારી ચેનલોને સક્રિય કરી છે, ટોચના સૂત્રોએ એબીપી લાઇવને જણાવ્યું હતું. પરિણામો ખરેખર ભારત માટે આંચકા સમાન છે જે લગભગ નિશ્ચિત હતું કે સોલિહ તેની ‘ભારત પ્રથમ’ નીતિ સાથે સત્તામાં આવશે. માલદીવમાં રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી દરમિયાન  ભારત આ વખતે કેન્દ્રમાં હતું.

જેમ જેમ ચૂંટણીના પરિણામો આવ્યા તેમ, મુઇઝુએ માલેમાં પત્રકારોને કહ્યું: “આજે, લોકોએ માલદીવની સ્વતંત્રતા પાછી મેળવવાનો મજબૂત નિર્ણય લીધો.” તે આડકતરી રીતે તે દેશમાં ભારતના વધતા પ્રભાવ અને તેની સૈન્યની કથિત હાજરીનો ઉલ્લેખ કરતા જોવા મળ્યા હતા. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી મુઇઝુને અભિનંદન આપનારા પ્રથમ વિશ્વ નેતાઓમાંના એક હતા. “ભારત સમય-પરીક્ષણ કરેલ ભારત-માલદીવ દ્વિપક્ષીય સંબંધોને મજબૂત કરવા અને હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં એકંદર સહયોગ વધારવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.”

આ પણ વાંચો:સુરતના આ વિસ્તારમાં ગણેશ વિસર્જન દરમિયાન મોટી દુર્ઘટના, 5 વર્ષના બાળકનું

આ પણ વાંચો:ભાદરવી પૂનમના મેળામાં ઉમટ્યા લાખો માઈભક્તો, ચીકીના પ્રસાદને નકાર્યો

આ પણ વાંચો:સુરતમાં સરકારી અનાજના કાળા બજારીનો પર્દાફાશ

આ પણ વાંચો:દિનેશ દાસાની UPSCના સભ્ય તરીકે વરણી, PM મોદીનો માન્યો આભાર