Business News: આવક સમાનતાના સંદર્ભમાં ભારતે વૈશ્વિક સ્તરે ચોથું સ્થાન મેળવ્યું છે. તાજેતરના વિશ્વ બેંકના અહેવાલ મુજબ, ભારતનો ગિની ઇન્ડેક્સ સ્કોર 25.5 છે, જે સ્લોવાક રિપબ્લિક (24.1), સ્લોવેનિયા (24.3) અને બેલારુસ (24.4) પછી આવે છે. આ સિદ્ધિ આટલા મોટા અને વૈવિધ્યસભર દેશ માટે ખાસ છે, કારણ કે ભારત હવે વિશ્વના સૌથી સમાન સમાજોમાંનો એક બની ગયો છે.
અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ભારતે સતત આર્થિક વિકાસ અને ગરીબી ઘટાડવા અને નાણાકીય પહોંચ વધારવા માટેની નીતિઓના આધારે આ સંતુલન પ્રાપ્ત કર્યું છે.
ગિની ઇન્ડેક્સ શું છે?
ગીની ઇન્ડેક્સ દેશમાં આવક, સંપત્તિ અથવા વપરાશના વિતરણને માપે છે. 0 નો સ્કોર સંપૂર્ણ સમાનતા દર્શાવે છે, જ્યારે 100 નો સ્કોર સંપૂર્ણ અસમાનતા દર્શાવે છે, એટલે કે જ્યાં એક વ્યક્તિ બધી સંપત્તિનો માલિક છે. નીચા સ્કોરનો અર્થ એ છે કે સમાજમાં વધુ સમાનતા છે. ભારતનો ગિની સ્કોર ૨૫.૫ તેને ‘મધ્યમ-નીચું’ અસમાનતા ધરાવતા દેશો (25-30) ની શ્રેણીમાં મૂકે છે અને ‘નીચું અસમાનતા’ શ્રેણીની નજીક છે.
અન્ય દેશો કેવી રીતે કરી રહ્યા છે?
ભારતનો ગિની સૂચકાંક માત્ર ચીન (35.7) અને યુએસ (41.8) કરતા સારો નથી, પરંતુ તે દરેક G7 અને G20 દેશ કરતા પણ વધુ સમાન છે. ‘મધ્યમ-નીચું’ અસમાનતા શ્રેણીમાં આઇસલેન્ડ, નોર્વે, ફિનલેન્ડ અને બેલ્જિયમ જેવા યુરોપિયન દેશો તેમજ યુએઈ અને પોલેન્ડ જેવા દેશોનો સમાવેશ થાય છે. વિશ્વભરના કુલ ૩૦ દેશો આ શ્રેણીમાં છે.
ભારતનો વર્તમાન સ્કોર 2011 માં 28.8 કરતા ઘણો સારો છે, જે છેલ્લા દાયકામાં સંસાધનોનું વધુ સમાન વિતરણ દર્શાવે છે.
ગરીબીમાં ઘટાડો થવાને કારણે સમાનતામાં વધારો
ભારતની સુધારેલી સમાનતાનું મુખ્ય કારણ ગરીબીમાં મોટા પાયે ઘટાડો છે. વિશ્વ બેંકના વસંત 2025 ગરીબી અને સમાનતા સંક્ષિપ્ત મુજબ, છેલ્લા 10 વર્ષમાં 171 મિલિયન ભારતીયો અત્યંત ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા છે. 2011-12 માં, 16.2% લોકો દરરોજ $2.15 કરતા ઓછા ખર્ચે જીવતા હતા, જે 2022-23 માં ઘટીને માત્ર 2.3% થવાની ધારણા છે. $3.00 પ્રતિ દિવસના નવા થ્રેશોલ્ડ પર, ભારતનો ગરીબી દર 5.3% રહેવાનો અંદાજ છે.
આ સફળતા પાછળનું કારણ સરકારની યોજનાઓ છે, જે સમાજના સૌથી નબળા વર્ગો સુધી પહોંચવા માટે રચાયેલ છે.
મુખ્ય સરકારી યોજનાઓ જે સમાનતામાં વધારો કરે છે
ઘણી મુખ્ય સરકારી યોજનાઓએ નાણાકીય સમાવેશ, કલ્યાણકારી યોજનાઓના વિતરણ અને હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા સમુદાયોમાં ઉદ્યોગસાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપવામાં ફાળો આપ્યો છે:
પીએમ જન ધન યોજના: નાણાકીય સમાવેશને પ્રોત્સાહન આપતા 55.69 કરોડથી વધુ બેંક ખાતા ખોલવામાં આવ્યા છે.
આધાર કાર્ડ: 142 કરોડથી વધુ ડિજિટલ ઓળખ જારી કરવામાં આવી છે, જે કલ્યાણકારી યોજનાઓના વિતરણને સરળ બનાવે છે.
ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT): કુલ રૂ. 3.48 લાખ કરોડની બચત, કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં લીકેજ ઘટાડવું.
આયુષ્માન ભારત: દરેક પરિવારને રૂ. 5 લાખનો આરોગ્ય વીમો, 41.34 કરોડ કાર્ડ જારી કરવામાં આવ્યા છે, અને 32,000 હોસ્પિટલોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. આમાં 70 વર્ષથી વધુ ઉંમરના વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે એક યોજનાનો પણ સમાવેશ થાય છે.
સ્ટેન્ડ-અપ ઇન્ડિયા: 2.75 લાખ SC/ST અને મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકોને રૂ. 62,800 કરોડથી વધુની લોન આપવામાં આવી છે.
પીએમ ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના: 80.67 કરોડ લાભાર્થીઓને મફત અનાજ મળ્યું, જે કટોકટીના સમયમાં ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરે છે.
પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના: લગભગ 30 લાખ પરંપરાગત કારીગરોએ લોન, ટૂલકીટ અને ડિજિટલ તાલીમ માટે નોંધણી કરાવી.
